शीतला सप्तमी आज आणि अष्टमी उद्या: शीतला मातेला थंड पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण करण्याची परंपरा
आज (10 मार्च) आणि उद्या (11 मार्च) फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील सप्तमी आणि अष्टमी तिथी आहे. या दोन्ही तिथींना शीतला मातेची विशेष पूजा व व्रत केले जाते. काही ठिकाणी सप्तमीला तर काही ठिकाणी अष्टमीला महिला हे व्रत करतात. “शीतला” या नावाचा अर्थ शीतलता देणारी किंवा थंडावा देणारी देवी असा होतो. त्यामुळे या व्रतामध्ये देवीला थंड (शीतल) पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण करण्याची परंपरा आहे. भक्तही या दिवशी थंड अन्नच ग्रहण करतात. या व्रताला “बसोडा” असेही म्हटले जाते.
हे व्रत प्रामुख्याने हंगामी आजारांपासून संरक्षण मिळावे या श्रद्धेने केले जाते. म्हणूनच या व्रतामागे धार्मिक श्रद्धेसोबत आरोग्याशी संबंधित संदेशही आहे.
देवीचे स्वरूप आणि त्यामागील संदेश
शीतला मातेचे स्वरूप इतर देवतांपेक्षा वेगळे मानले जाते. देवीचे वाहन गाढव आहे. तिच्या हातात कलश, झाडू आणि सूप (सूपडे) असते. गळ्यात कडुलिंबाच्या पानांची माळ असते. या सर्व गोष्टी स्वच्छतेशी संबंधित आहेत.
देवीचे हे रूप आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देते—जीवनात स्वच्छतेची काळजी घेतली पाहिजे. जे लोक घाणीत राहतात किंवा शरीर व परिसर स्वच्छ ठेवत नाहीत, त्यांना हंगामी आजार लवकर होण्याची शक्यता असते.
आयुर्वेदानुसार कडुलिंबाचे अनेक औषधी गुण आहेत. कडुलिंबाची पाने त्वचेसाठी उपयुक्त मानली जातात आणि त्याच्या सेवनामुळे आरोग्याला अनेक फायदे मिळतात. मात्र कडुलिंबाचा औषध म्हणून वापर करण्यापूर्वी तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
थंड पदार्थांचा नैवेद्य का अर्पण करतात?
शीतला मातेचे हे व्रत ऋतू बदलाच्या संधिकाळात केले जाते. या काळात हिवाळा संपत असतो आणि उन्हाळ्याची सुरुवात होत असते. अशा काळाला ऋतूंचा संधिकाळ म्हणतात.
या बदलत्या हवामानात अनेक लोकांची प्रतिकारशक्ती कमी होते आणि सर्दी-खोकला, त्वचेचे विकार, डोळ्यांचे त्रास किंवा फोड-पुळ्या यांसारखे हंगामी आजार होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे या काळात आहार आणि दिनचर्येची विशेष काळजी घेणे आवश्यक असते.
शीतला व्रत करणारे भक्त एक दिवस आधी तयार केलेले शिळे किंवा थंड अन्न खातात आणि देवीला देखील थंड पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण करतात. अशी मान्यता आहे की यामुळे ऋतू बदलाच्या काळात होणाऱ्या हंगामी आजारांपासून संरक्षण मिळते.
शीतला मातेचा मंत्र
किंवा शास्त्रात सांगितलेला प्रसिद्ध मंत्र –
या मंत्राचा अर्थ असा की – गाढवावर आरूढ झालेल्या, हातात झाडू आणि कलश धारण केलेल्या, सूपाने अलंकृत मस्तक असलेल्या शीतला देवीला मी वंदन करतो.
shitala Mata Mantra Chanting 👇 https://youtu.be/MOxOLtC_8Ww?si=ELAIOqlkkmi6_OGWनैवेद्य (अर्पण केले जाणारे पदार्थ)
शीतला मातेच्या पूजेत साधारणपणे एक दिवस आधी बनवलेले थंड पदार्थ अर्पण केले जातात. जसे की –
- पुरी / भाकरी
- गोड पुरी किंवा पुऱ्या
- दही-भात
- गुळ-पोळी किंवा पुरणपोळी (थंड)
- काकडी, फळे
- शिरा किंवा लापशी (थंड केलेली)
- कधी कधी बेसन किंवा गव्हाचे पदार्थ
या दिवशी घरात नवीन स्वयंपाक न करता आधी तयार केलेले थंड अन्नच देवीला अर्पण करून प्रसाद म्हणून ग्रहण केले जाते.
•शीतला सप्तमी 2026 •शीतला अष्टमी व्रत •शीतला माता पूजा •शीतला माता मंत्र •शीतला माता नैवेद्य •शीतला माता कथा •शीतला सप्तमी थंड अन्न परंपर ा •बसोडा व्रत माहिती •शीतला माता व्रत कसे करावे •Shitala Saptami 2026शीतला मातेची लोककथा
katha 👇👇 https://youtube.com/shorts/EAu7sI6TKow?si=xZAQba0utjAceG23पूर्वी एका गावात लोकांनी चुकून शीतला मातेला गरम अन्नाचा नैवेद्य अर्पण केला. त्यामुळे देवीचे तोंड भाजले आणि ती क्रोधित झाली. तिच्या क्रोधामुळे त्या गावात भीषण आग लागली आणि बहुतेक घरे जळून खाक झाली.
मात्र त्या आगीत एका वृद्ध स्त्रीचे घर सुरक्षित राहिले. दुसऱ्या दिवशी गावकऱ्यांनी विचारल्यावर त्या वृद्ध स्त्रीने सांगितले की तिने शीतला मातेला थंड अन्नाचा नैवेद्य अर्पण केला होता.
असे मानले जाते की त्या घटनेनंतरच शीतला मातेला थंड अन्नाचा नैवेद्य अर्पण करण्याची परंपरा सुरू झाली. चैत्र कृष्ण सप्तमी-अष्टमी या तिथींची अधिष्ठात्री देवी शीतला मानली जाते, म्हणून या दिवशी देवीची पूजा करून थंड नैवेद्य अर्पण केला जातो.
