धार्मिक मान्यतेनुसार, सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया तिथी असल्याने हरतालिका व्रत-पूजा सकाळी केली जाते. त्यानंतर चतुर्थी तिथीत मध्यान्हकाळात गणपतीची स्थापना करता येते. दोन्ही पूजांचे विधी स्वतंत्र असल्याने एकाच दिवशी दोन्ही पूजा करणे शास्त्रसंमत आहे, असे पंचांगकर्त्यांच्या स्पष्टीकरणात नमूद करण्यात आले आहे.
गणेश चतुर्थी आणि हरतालिका व्रताचे धार्मिक महत्त्व
गणेशोत्सवाची सुरुवात गणेश चतुर्थीने होते. गणेश चतुर्थी हा भगवान श्रीगणेशांच्या जन्मोत्सवाचा सण मानला जातो. श्रीगणेशांना विघ्नहर्ता, बुद्धी, ज्ञान आणि समृद्धीचे दैवत मानले जाते. या दिवशी गणेशमूर्तीची स्थापना करून विधिवत पूजा, आरती आणि नैवेद्य केला जातो. नवीन कार्याच्या सुरुवातीला गणेशपूजा करण्याची परंपराही आहे.
तर हरतालिका व्रत हे माता पार्वती आणि भगवान शिव यांच्या उपासनेशी संबंधित आहे. धार्मिक कथेनुसार, माता पार्वतीने भगवान शिवांना पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपश्चर्या केली. त्यांच्या या तपश्चर्येच्या स्मरणार्थ हरतालिका व्रत केले जाते.
विवाहित महिला पतीच्या दीर्घायुष्य आणि वैवाहिक सुखासाठी, तर अविवाहित मुली चांगला जीवनसाथी मिळावा या श्रद्धेने हे व्रत करतात. हरतालिकेच्या दिवशी शिव-पार्वतीची पूजा, व्रतकथा आणि आरती करण्याची परंपरा आहे. अनेक महिला दिवसभर उपवास करतात.
विशेष म्हणजे, गणेश चतुर्थी आणि हरतालिका एकाच दिवशी आल्यास दोन्ही सणांचे धार्मिक महत्त्व कायम राहते. तिथी आणि स्थानिक पंचांगानुसार दोन्ही पूजांचा विधी करता येतो.
हरतालिका तीज आणि गणेश चतुर्थी हे दोन्ही हिंदू धर्मातील अत्यंत महत्त्वाचे सण आहेत. हरतालिका तीज हा सण भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील तृतीया तिथीला साजरा केला जातो, तर गणेश चतुर्थीचा उत्सव त्याच्या दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच चतुर्थी तिथीला असतो.
हरतालिका तीज आणि गणेश चतुर्थी हे दोन्ही अत्यंत महत्त्वाचे सण आहेत. हरतालिकेच्या दिवशी महिला पतीच्या दीर्घ आयुष्यासाठी उपवास ठेवतात, तर गणेश चतुर्थीला घराघरांत बाप्पाचे आगमन होते. सामान्यतः गणेश चतुर्थी ही हरतालिकेच्या दुसऱ्या दिवशी येते; परंतु यंदा हे दोन्ही सण एकाच दिवशी येत आहेत. तृतीया आणि चतुर्थी तिथी एकाच दिवशी आल्यामुळे हा दुर्मीळ योग जुळून आला आहे.
एकाच दिवशी साजरे होणार दोन्ही सण
१४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ७:०६ वाजेपर्यंत तृतीया तिथी असेल आणि त्यानंतर चतुर्थी तिथी सुरू होईल. सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया तिथी असल्यामुळे १४ सप्टेंबरलाच हरतालिकेचा उपवास धरणे सर्वांत योग्य राहील.
तसेच, १४ सप्टेंबर रोजी सकाळीच चतुर्थी तिथी सुरू होत असल्याने याच दिवशी गणेश चतुर्थी साजरी केली जाईल. गणेश चतुर्थीच्या पूजेसाठी आणि मूर्ती स्थापनेसाठी मध्यरात्रीपूर्वीचा मध्यान्ह काळ सर्वोत्तम मानला जातो, जो १४ सप्टेंबर रोजीच मिळत आहे.
हरतालिका पूजनाचा शुभ मुहूर्त २०२६
ज्यांना सकाळी पूजा करणे शक्य नाही, ते संध्याकाळी प्रदोष काळातही हरतालिका तीजची पूजा करू शकतात.
गणेश चतुर्थी शुभ मुहूर्त २०२६
चतुर्थी तिथी कालावधी
१४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:०६ वाजल्यापासून १५ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:४४ वाजेपर्यंत चतुर्थी तिथी राहील.
गणेशोत्सवाची समाप्ती कधी?
गणेशोत्सव १० दिवस चालतो. यंदा या उत्सवाची समाप्ती २५ सप्टेंबर २०२६ रोजी अनंत चतुर्दशीला होईल.
हरतालिका आणि गणेश चतुर्थीची पूजा एकाच दिवशी कशी करावी?
हरतालिका आणि श्री गणेश चतुर्थी या दोन्हींचे पूजनकर्ते वेगवेगळे आहेत. त्यामुळे कोणतीही पूजा आधी किंवा नंतर करता येऊ शकते.
सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया तिथी असल्यामुळे हरतालिका व्रत व पूजा सकाळी करणे योग्य राहील. त्यानंतर चतुर्थी तिथी सुरू झाल्यावर गणेश चतुर्थीच्या मध्यान्ह मुहूर्तात गणपतीची स्थापना व पूजा करता येईल.
अशा प्रकारे यंदा एकाच दिवशी आलेल्या हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी या दोन्ही सणांचे व्रत, पूजन आणि धार्मिक परंपरा श्रद्धेने पाळता येतील.
