गुरुचरित्र अध्याय बारावा ।१२ वा। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय बारावा

॥ श्रीगुरूंचे प्रयाग गमन व संन्यास ग्रहण ॥

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
श्रीगुरू म्हणती जननीसी । आम्हां ऐसा निरोप देसी । अनित्य शरीर तूं जाणसी । काय भरंवसा जीवित्वाचा ॥१॥	श्रीगुरू (नरहरी) मातेला म्हणाले: "तू आम्हाला असा निरोप (न जाण्याची विनंती) देत आहेस. (पण) हे शरीर नश्वर आहे, हे तू जाणतेस. जीवनाचा काय भरवसा आहे?"
श्लोक ॥ अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंग्रहः ॥२॥	(श्लोक) शरीर नश्वर आहे आणि ऐश्वर्य (संपत्ती) शाश्वत नसते. मृत्यू नेहमी जवळच असतो, म्हणून धर्माचरण (धर्मसंग्रह) करणे हेच कर्तव्य आहे.
टीका ॥ एखादा असेल स्थिरजीवी । त्यासी तुझी बुद्धि बरवी । अनित्य देह विभवोभावीं । पुढें कवणा भरंवसा ॥३॥	(टीका) एखादा मनुष्य स्थिर (अमर) जीवनात असेल, तर त्याला तुझा सल्ला योग्य आहे. (पण) हे शरीर नश्वर आहे, संपत्तीही क्षणभंगुर आहे, तर पुढे कशावर भरवसा ठेवायचा?
देह म्हणिजे क्षणभंगुर । नाहीं राहिले कवण स्थिर । जंववरी दृढ असेल शरीर । पुण्यमार्गे रहाटावें ॥४॥	देह म्हणजे क्षणभंगुर आहे. कोणीही स्थिर राहिलेला नाही. जोपर्यंत शरीर बळकट आहे, तोपर्यंत पुण्यमार्गाने आचरण करावे.
जो असेल मृत्यूसी जिंकीत । त्याणें निश्चयावें शरीर नित्य । त्यासि तुझा उपदेश सत्य । म्हणे करीन धर्म पुढें ॥५॥	जो मृत्यूवर विजय मिळवतो, त्याने शरीर नित्य (कायम) समजावे. त्याला तुझा 'पुढे धर्म करीन' हा उपदेश खरा ठरेल.
अहोरात्रीं आयुष्य उणें । होत असतें क्षणक्षणें । करावा धर्म याचिकारणें । पूर्ववयेसीं परियेसा ॥६॥	रात्रंदिवस आयुष्य क्षणोक्षणी कमी होत असते. म्हणूनच तारुण्यात (पूर्ववयेसी) धर्म करावा, हे ऐक.
अल्पोदकीं जैसा मत्स्य । तैसें मनुष्य अल्पायुष्य । जंववरी असे प्राणी सुरस । धर्म करावा परियेसा ॥७॥	कमी पाण्यात जसा मासा तडफडतो, तसेच मनुष्य अल्पायुष्यी आहे. जोपर्यंत प्राणी चांगल्या स्थितीत आहे, तोपर्यंत धर्म करावा, हे ऐक.
जैसा सूर्याचा रथ चाले । निमिष होतां शीघ्रकाळें । बावीस सहस्त्र गांव पळे । तैसें आयुष्य क्षीण होय ॥८॥	ज्याप्रमाणे सूर्याचा रथ चालू असतो (आणि) एका निमिषार्धात (अतिशय वेगाने) बावीस सहस्त्र (२२०००) गावे (योजने) मागे पडतात, त्याचप्रमाणे आयुष्य क्षीण होते.
पर्जन्य पडतां वृक्षावरी । उदक राहे पर्णाग्रीं । स्थिर नव्हे अवधारीं । पडे भूमीवरी सवेंचि ॥९॥	पावसाचे पाणी झाडावर पडल्यावर पानाच्या टोकावर (पर्णाग्रीं) क्षणभर राहते. ते स्थिर नसते; लगेच जमिनीवर पडते.
तैसें शरीर नव्हे स्थिर । जीवित्वा मरण निर्धार । यौवन अथवा होतांचि जर । कलेवर हें नश्य जाणा ॥१०॥	त्याचप्रमाणे शरीर स्थिर नाही. जीवनाला मरण निश्चित आहे. तारुण्यात असो वा वृद्धत्व आल्यावर, हे शरीर नष्ट होणार, हे जाणून घ्या.
याचि कारणें देहासी । विश्वासूं नये परियेसीं । मृत्यु असे हा सहवासी । धर्म करावा तात्काळीं ॥११॥	याच कारणामुळे या देहावर विश्वास ठेवू नये. मृत्यू हा नेहमी सोबतच असतो, म्हणून तात्काळ धर्म करावा.
पिकलें पान वृक्षीं जैसें । लागलें असें सूक्ष्मवेशें । तैसेंचि शरीर हें भरंवसें । केधवां पडेल न कळे जाणा ॥१२॥	झाडाला लागलेले पिकलेले पान जसे किंचित जोडलेले असते, तसेच या शरीराचे आयुष्यही थोड्याच भरवशावर आहे. ते कधी गळून पडेल, हे कळत नाही.
एखादा नर कळंतरासी । द्रव्य देतो परियेसी । दिवसगणना करी कैसी । तैसा यम काळ लक्षीतसे ॥१३॥	एखादा मनुष्य जसा व्याजाने (कळंतरासी) पैसे देतो, (तेव्हा) तो दिवस कसे मोजतो, त्याचप्रमाणे यमदेवता (आपल्या मरणाची) वेळ लक्ष देत असतो.
जैशा समस्त नदी देखा । समुद्रासी घेऊनि जाती उदका । परतोनि न येती जन्मभूमिका । तैसें आयुष्‍य न परते ॥१४॥	ज्याप्रमाणे सर्व नद्या आपले पाणी समुद्राकडे घेऊन जातात आणि त्या जन्मभूमीकडे परत येत नाहीत, त्याचप्रमाणे गेलेले आयुष्य परत येत नाही.
अहोरात्री जाती पळोन । ऐसें निश्चयें जाणोन । पुण्य न करिती जे जन । ते पशुसमान परियेसा ॥१५॥	रात्रंदिवस (आयुष्य) पळून जाते, हे निश्चितपणे जाणूनही जे लोक पुण्य करत नाहीत, ते पशूसमान आहेत, हे ऐक.
जया दिवशीं पुण्य घडलें नाहीं । वृथा गेला दिवस पाहीं । तया यमासि करुणा नाहीं । करावें पुण्य तात्काळ ॥१६॥	ज्या दिवशी पुण्य घडले नाही, तो दिवस व्यर्थ गेला समजावा. त्या यमाला (यमराजाला) दया नसते. म्हणून तात्काळ पुण्य करावे.
पुत्र दारा धन गोधन । आयुष्‍य देह येणें-गुण । जे जन निश्चित म्हणती जाण । ते पशूसम परियेसीं ॥१७॥	पुत्र, पत्नी (दारा), धन, गुरे (गोधन), आयुष्य आणि देह हे कायमचे आहेत असे जे लोक निश्चित मानतात, ते पशूप्रमाणे आहेत, हे ऐक.
जैसी सुसरी मनुष्यासी । भक्षिती होय परियेसीं । तैसें या शरीरासी । वृद्धाप्य भक्षी अवधारा ॥१८॥	ज्याप्रमाणे मगर (सुसरी) मनुष्याला गिळून टाकते, त्याचप्रमाणे या शरीराला वृद्धत्व गिळून टाकते, हे लक्षात घे.
याकारणें तारुण्यपणीं । करावें पुण्य विद्वज्जनीं । आम्हां कां हो वर्जिसी जननी । काय बुद्धि बरवी असे ॥१९॥	म्हणूनच विद्वान लोकांनी तारुण्यात पुण्य करावे. हे माते, तू आम्हाला का अडवत आहेस? यात काय चांगले शहाणपण आहे?
जो यमाचा असेल इष्‍ट । त्याणें करावा आळस हट्ट । अमरत्वें असेल जो सुभट । त्याणें पुढें धर्म करावा ॥२०॥	जो यमाचा मित्र असेल, त्याने आळस व हट्ट करावा. जो अमर असेल, त्याने पुढे धर्म करावा.
संसार म्हणजे स्वप्नापरी । जैसें पुष्‍प असे मोगरी । सवेंचि होय शुष्कापरी । तयासम देह जाणा ॥२१॥	संसार स्वप्नासारखा आहे. मोगऱ्याचे फूल जसे लगेच सुकते, तसेच हे शरीर आहे, हे जाणून घे.
जैसी विजू असे लवत । सवेंचि होय अव्यक्त । तैसें-प्राय देह होत । स्थिर नोहे परियेसा ॥२२॥	वीज जशी चमकते आणि लगेच दिसेनाशी होते, त्याचप्रमाणे हे शरीर आहे. ते स्थिर नाही, हे ऐक.
ऐसें नानापरी देखा । बोधिता झाला जननीजनकां । विस्मय करिती सभालोक । बाळक केवीं तत्त्व सांगतो ॥२३॥	अशा अनेक प्रकारे श्रीगुरू माता-पित्यांना बोध करू लागले. सभांमधील लोक आश्चर्य करत होते: "बाळक कसा तत्त्वज्ञान सांगत आहे!"
ऐकोनि पुत्राचें वचन । माता करीतसे नमन । देवा निरोपिलें ज्ञान । विनंति माझी परिसावी ॥२४॥	पुत्राचे वचन ऐकून मातेने त्याला नमस्कार केला (आणि म्हणाली): "देवा, तुम्ही ज्ञान सांगितले, माझी विनंती ऐकावी."
तुवां निरोपिलें आम्हांसी । पुत्र चवघे होतील ऐसी । विश्वास नव्हे गा मानसीं । कुळदेवता पुत्रराया ॥२५॥	"तुम्ही आम्हाला सांगितले की, चार पुत्र होतील. हे पुत्रराजा, तुम्ही कुळदेवता आहात, (पण) माझ्या मनात (पूर्ण) विश्वास बसत नाही."
जंववरी होय एक सुत । तंववरी रहावें समीपत । निरोप नेदीं तंववरी सत्य । म्हणोनि विनवी तयेवेळीं ॥२६॥	"जोपर्यंत एक पुत्र होत नाही, तोपर्यंत जवळ राहावे. तोपर्यंत मी तुम्हाला निरोप देणार नाही," असे म्हणून तिने त्या वेळी विनंती केली.
माझें वचन अव्हेरुनि । जरी जाशील निघोनि । प्राण देईन तत्क्षणीं । हा निश्चय अवधारीं ॥२७॥	"माझे बोलणे न ऐकता जर तुम्ही निघून गेलात, तर मी त्याच क्षणी प्राण देईन, हा माझा निश्चय लक्षात घ्या."
पुत्र नव्हसी तूं आम्हांसी । आमुचें कुळदैवत होसी । सत्य करीं गा वचनासी । बोल आपुले दातारा ॥२८॥	"तुम्ही आमचे पुत्र नसून आमचे कुळदैवत आहात. हे दातारा, तुमचे बोलणे (वरदान) सत्य करा."
ऐकोनि मातेचें वचन । श्रीगुरू बोलती हांसोन । आमचे बोल सत्य जाण । तुझें वाक्य निर्धारीन पां ॥२९॥	मातेचे वचन ऐकून श्रीगुरू हसून म्हणाले: "माझे बोलणे सत्य आहे, हे जाणून घे. मी तुझे बोलणे (इच्छा) निश्चित पूर्ण करेन."
तुतें होतांचि पुत्र दोनी । निरोप द्यावा संतोषोनि । मग न राहें ऐक जननी । बोल आपुले सत्य करीं ॥३०॥	"तुला दोन पुत्र झाल्यावर तू आनंदाने आम्हाला निरोप दे. मग मी थांबणार नाही, हे माते, ऐक. तू आपले बोलणे खरे कर."
संवत्सर एक तुझ्या घरीं । राहूं माते निर्धारीं । वासना पुरतील तुझ्या जरी । मग निरोप दे मज ॥३१॥	"हे माते, मी तुझ्या घरी निश्चित एक वर्ष राहीन. तुझ्या (गृहस्थाश्रमी) वासना पूर्ण झाल्यावर मग मला निरोप दे."
ऐसी करुनियां निगुती । राहिले श्रीगुरु अतिप्रीतीं । वेदाभ्यास शिकविती । शिष्यवर्गा बहुतांसी ॥३२॥	असा निश्चय करून श्रीगुरू मोठ्या प्रेमाने तिथे राहिले. ते अनेक शिष्यवर्गांना वेदांचा अभ्यास शिकवत होते.
नगरलोक विस्मय करिती । अभिनव झालें ऐसें म्हणती । बाळ पहा हो वर्षे साती । वेद चारी सांगतसे ॥३३॥	नगरवासी लोक आश्चर्य करत होते आणि म्हणत होते: "हा चमत्कार झाला! पाहा, सात वर्षांचा बाळ चारही वेद सांगत आहे."
विद्वानांहूनि विद्वान विद्यार्थी । तीनी वेद पढती । षट्‌शास्‍त्री जे म्हणविती । तेही येती शिकावया ॥३४॥	विद्वानांपेक्षाही विद्वान विद्यार्थी तिन्ही वेद वाचत होते. जे स्वतःला सहा शास्त्रांचे जाणकार (षट्‌शास्त्री) म्हणवत, तेही (श्रीगुरूंकडे) शिकायला येत होते.
येणेंपरी तया घरीं । राहिले गुरु प्रीतिकरीं । माता झाली गरोदरी । महानंद करीतसे ॥३५॥	अशाप्रकारे श्रीगुरू त्या घरी प्रेमाने राहिले. माता गर्भवती झाली आणि खूप आनंद करत होती.
नित्य पूजिती पुत्रासी । ठेवूनि भाव कुळदैवत ऐसी । निधान लाधे एखाद्यासी । काय सांगों संतोष त्यांचा ॥३६॥	ते कुळदेवतेच्या भावाने पुत्राची नित्य पूजा करत होते. एखाद्याला जणू गुप्त धन मिळाले, असा त्यांचा आनंद होता.
तंव नवमास जाहली अंतर्वत्‍नी । माता झाली प्रसूती । पुत्र झाले युग्‍म ख्याती । अतिसुंदर परियेसा ॥३७॥	त्यानंतर नऊ महिने पूर्ण झाल्यावर मातेची प्रसूती झाली. तिला जुळे (युग्म) पुत्र झाले, ते अतिशय सुंदर होते, हे ऐका.
पुत्र झाले उल्हास थोर । मातापित्या संतोष फार । आशीर्वचन असे गुरू । असत्य केवीं होईल ॥३८॥	पुत्र झाल्यामुळे खूप आनंद झाला. माता-पित्याला फार संतोष झाला. गुरूंचे आशीर्वादाचे वचन होते, ते असत्य कसे होईल?
याकारणें गुरुवचन । सत्य मानावें विद्वज्जनें । जैसें असेल अंतःकरण । तैसें होईल परियेसा ॥३९॥	म्हणूनच विद्वान लोकांनी गुरूंचे वचन सत्य मानावे. कारण जसे आपले अंतःकरण असेल, तसे घडते, हे ऐक.
ऐशापरी वर्ष एक त्रिमासी झाले ते बाळक । खेळवीतसे माता ऐक । आले श्रीगुरू तयांजवळी ॥४०॥	अशाप्रकारे एक वर्ष तीन महिने (पहिले जुळे) बालक झाले. माता त्यांना खेळवत असताना, श्रीगुरू तिच्याजवळ आले.
जननी ऐक माझे वचना । झाली तुझी मनकामना । दोघे पुत्रनिधाना । पूर्णायुषी आहेति जाण ॥४१॥	(श्रीगुरू म्हणाले) "हे माते, माझे बोलणे ऐक. तुझी मनातील इच्छा पूर्ण झाली आहे. हे दोन्ही पुत्ररूपी धन दीर्घायुषी आहेत, हे जाणून घे."
आणखी होतील दोघे कुमारक । त्यानंतर कन्या एक । असाल नांदत अत्यंत सुख । वासना पुरतील तुझी जाणा ॥४२॥	"तुला आणखी दोन पुत्र होतील आणि त्यानंतर एक कन्या होईल. तू खूप सुखाने नांदत राहशील. तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील, हे जाण."
आतां आमुतें निरोपावें । जाऊं आम्ही स्वभावें । संतोषरुपी तुम्हीं व्हावें । म्हणोनि निरोप घेती तयेवेळीं ॥४३॥	"आता आम्हाला निरोप द्यावा. आम्ही आता (आमच्या) स्वभावाने (तपाला) जातो. तुम्ही समाधानी व्हा," असे म्हणून त्यांनी त्या वेळी निरोप घेतला.
संतोषोनि मातापिता । चरणांवरी ठेविती माथा । स्वामी आमुच्या कुळदेवता । अशक्‍य आम्ही बोलावया ॥४४॥	माता-पिता संतुष्ट झाले आणि त्यांनी चरणांवर मस्तक ठेवले. (ते म्हणाले) "स्वामी, तुम्ही आमचे कुळदैवत आहात. तुमच्याशी बोलणे आम्हाला अशक्य आहे."
न कळे आम्हां स्वरुपज्ञान । तुझें स्वरुप नकळे कवणा। मायामोहें वेष्‍टोन कामना । नेणोंचि महिमान तुझें ॥४५॥	"आम्हाला तुमचे स्वरूपज्ञान कळले नाही. तुमचे स्वरूप कोणालाही कळत नाही. माया-मोहाने वेढलेल्या वासनांमुळे आम्हाला तुमचा महिमा कळला नाही."
मायाप्रपंचें वेष्‍टोनि । तुतें जरी सुत म्हणोनि । एके समयीं निष्‍ठुर बोलों वचनीं । क्षमा करणें स्वामिया ॥४६॥	"मायावी प्रपंचात गुंतून, तुम्हाला 'पुत्र' मानून, (आम्ही) एखाद्या वेळी कठोर बोललो असू, तर हे स्वामी, आम्हाला क्षमा करा."
सहभोजन-शयनासनीं । तुतें गांजों भुकेजोनि । कडे न घेंचि उबगोनि । क्षमा करीं गा देवराया ॥४७॥	"सोबत जेवताना, झोपताना, बसताना तुम्हाला भूक लागली असताना त्रास दिला असेल. कंटाळून कडेवर घेतले नसेल, तर हे देवा, आम्हाला क्षमा करा."
तारक आमुचे वंशासी । बापा तूं अवतरलासी । प्रदोषपूजा फळासी । आली मातें स्वामिया ॥४८॥	"बाळा, तुम्ही आमच्या वंशाला तारणारे (तारक) म्हणून अवतरलात. हे स्वामी, माझ्या प्रदोष पूजेला फळ आले."
आतां आम्हां काय गति । सांगा स्वामी कृपामूर्ती । जननमरण यातनयाती । कडे करावें दातारा ॥४९॥	"आता आम्हाला कोणती गती (मोक्ष) मिळेल? हे कृपामूर्ती स्वामी, सांगा. हे दातारा, जनन-मरण आणि यातनांच्या फेऱ्यातून आमची मुक्तता करा."
सगरांवरी जैसी गंगा । तैसा तुवां आलासि चांगा । पावन केलेंसि माझे अंगा । उभयकुळें बेचाळीस ॥५०॥	"सगर राजाच्या वंशावर जशी गंगा आली, तसेच तुम्ही चांगल्या प्रकारे आलात. तुम्ही माझ्या अंगाला (वंशजांना) आणि बेचाळीस (४२) कुळांना पवित्र केले."
आम्हां ठेविसी कवणेपरी । या धुरंधर संसारीं । तुझें दर्शन नोहे तरी । केवीं वांचों प्राणात्मजा ॥५१॥	"या अत्यंत कठीण संसारात (धुरंधर संसारी) तुम्ही आम्हाला कसे ठेवणार? हे प्राणापेक्षा प्रिय पुत्रा, तुमचे दर्शन झाले नाही, तर आम्ही कसे जगू?"
ऐकोनि मातापितयांचें वचन । बोलती श्रीगुरू आपण । जे जे समयीं तुमचें मन । स्मरण करील आम्हांसी ॥५२॥	माता-पित्यांचे वचन ऐकून श्रीगुरू म्हणाले: "ज्या ज्या वेळी तुमचे मन आमचे स्मरण करेल."
स्मरण करितां तुम्हांजवळी । असेन जननी मी तात्काळीं । न करावी चिंता वेळोवेळीं । म्हणोन भाक देतसे ॥५३॥	"स्मरण करताच मी त्याच क्षणी तुमच्याजवळ असेन, हे माते. तुम्ही वारंवार चिंता करू नका," असे त्यांनी वचन (भाक) दिले.
आणिक कन्या पुत्र तीनी । होतील ऐक तूं भवानी । दैन्य नाहीं तुमच्या भुवनीं । सदा श्रीमंत नांदाल ॥५४॥	"तुला आणखी तीन पुत्र आणि एक कन्या होईल, हे भवानी, ऐक. तुमच्या घरी दारिद्र्य (दैन्य) राहणार नाही. तुम्ही नेहमी श्रीमंत राहाल."
जन्मांतरीं परमेश्वरासी । पूजा केली तुवां प्रदोषीं । याची महिमा आहे ऐसी । जन्मोजन्मीं श्रियायुक्त ॥५५॥	"तू अनेक जन्मांत प्रदोष व्रताने शंकराची (परमेश्वराची) पूजा केली. याचा असा महिमा आहे की, जन्मोजन्मी तू ऐश्वर्यवान (श्रियायुक्त) राहशील."
इह सौख्य होय ऐक । देहांतीं जाणा परम लोक । पूजा करितां पिनाक । पुनर्जन्म तुम्हां नाहीं ॥५६॥	"या जगात सुख मिळेल, हे ऐक. देहाच्या अंती तुम्हाला परम लोक मिळेल, हे जाणून घ्या. शिवाची (पिनाक) पूजा केल्याने तुम्हाला पुनर्जन्म नाही."
तुवां आराधिला शंकर । आम्हां करविला अवतार । वासना पुरेल तुझा भार । आम्हां निरोप दे आतां ॥५७॥	"तू शंकराची आराधना केलीस आणि आम्हांला अवतार घ्यायला लावलास. आता तुझी (मातेची) इच्छा पूर्ण झाली आहे. आता आम्हाला निरोप दे."
पुनर्दर्शन तुम्हांसी । होईल ऐका वर्षे-तीसीं । जावोनि बदरीवनासी । म्हणोनि निघती तये वेळीं ॥५८॥	"तुम्हाला पुन्हा दर्शन मिळेल, हे तीस वर्षांनी (वर्षांनंतर) ऐका. (आम्ही) बदरिकाश्रमाला (बद्रीनाथ) जाऊन येतो," असे म्हणून श्रीगुरू त्या वेळी निघाले.
निरोप घेवोनि तये वेळां । श्रीगुरू निघाले अवलीळा । नगरलोक येती सकळा । मातापिता बोळविती ॥५९॥	त्या वेळी निरोप घेऊन श्रीगुरू सहजपणे (अवलीळा) निघाले. सर्व नगरवासी आले आणि माता-पिता त्यांना बोळवत होते.
म्हणती समस्त नगरनारी । तपासी निघाला ब्रह्मचारी । होईल पुरुष अवतारी । मनुष्यदेही दिसतसे ॥६०॥	सर्व नगरवासी स्त्रिया म्हणाल्या: "हा ब्रह्मचारी तपासाठी निघाला आहे. हा अवतारी पुरुष असेल, पण मनुष्यदेहात दिसत आहे."
एक म्हणती पहा हो नवल । तपासी निघाला असे बाळ । मातापिता सुखें केवळ । निरोप देती कौतुकें ॥६१॥	काही लोक म्हणाले: "हा चमत्कार पाहा! बाळ तपासाठी निघाला आहे. मातापिता केवळ आनंदाने त्याला कौतुकाने निरोप देत आहेत."
कैसें यांचें अंतःकरण । जैसा हो कां पाषाण । मन करुनि निर्वाण । बोळविताति पुत्रासी ॥६२॥	"यांचे मन (अंतःकरण) कसे आहे? जणू दगडासारखे कठोर आहे. त्यांनी मन कठोर करून पुत्राला निरोप दिला."
एक म्हणती नव्हे बाळ । होईल त्रिमूर्तीचा अवतार केवळ । अनुमान नव्हे हा निश्चळ । वेद केवीं म्हणतसे ॥६३॥	काही जण म्हणाले: "हा केवळ बाळ नाही. हा त्रिमूर्तींचा (दत्तात्रेयांचा) अवतार असेल. हा केवळ अंदाज नाही, हे निश्चित आहे. हा वेद कसा म्हणतो?"
सात वर्षांचें बाळक देखा । वेद म्हणतो अखिल शाखा । मनुष्यमात्र नव्हे ऐका । ऐसें म्हणती साधुजन ॥६४॥	"पाहा, सात वर्षांचा बाळ सर्व (अखिल) शाखांसहित वेद म्हणतो. हा सामान्य मनुष्य नाही," असे साधुजन म्हणत होते.
ऐसें म्हणोनि साधुजन । करिताति साष्‍टांगीं नमन । नानापरी स्तोत्रवचन । करिते झाले अवधारा ॥६५॥	असे म्हणून साधुजन साष्टांग नमस्कार करत होते. त्यांनी अनेक प्रकारे स्तोत्रांचे पठण केले.
नमन करोनि सकळिक । आले आपुले गृहांतिक । पुढें जाती जननीजनक । पुत्रासवें बोळवीत ॥६६॥	सर्व लोकांनी नमन करून आपापल्या घराकडे आले. माता-पिता पुत्रासोबत त्याला पुढेपर्यंत बोळवत होते.
निजस्वरुप जननियेसी । दाविता झाला परियेसीं । श्रीपादश्रीवल्लभ-द्त्तात्रेयासी । देखते झाले जनकजननी ॥६७॥	(श्रीगुरू) मातेला आपले खरे रूप दाखवू लागले, हे ऐका. माता-पित्यांना श्रीपाद श्रीवल्लभ दत्तात्रेयांचे स्वरूप दिसले.
त्रयमूर्तीचा अवतार । झाला नरहरी नर । निजरुपें दिसे कर्पूरगौर । पाहतां नमिलें चरणासी ॥६८॥	त्रयमूर्तींचा अवतार असलेला नरहरी (नर) झालेला होता. खरे स्वरूप चंदनासारखे शुभ्र (कर्पूरगौर) दिसत होते. ते पाहून त्यांनी चरणांना नमस्कार केला.
जय जया जगद्गुरु । त्रयमूर्तीचा अवतारु । आमुचें पुण्य होतें थोरू । म्हणोनि देखिले तुमचे चरण ॥६९॥	(ते म्हणाले) "जगद्गुरूंचा जयजयकार असो! तुम्ही त्रयमूर्तींचा अवतार आहात. आमचे मोठे पुण्य होते, म्हणूनच आम्हाला तुमचे चरण दिसले."
तू तारक विश्वासी । आम्हां उद्धरिलें विशेषीं । पुनर्दर्शन आम्हांसी । द्यावें म्हणोनि विनविती ॥७०॥	"तुम्ही विश्वाला तारणारे आहात. तुम्ही आमचा विशेष उद्धार केला. आम्हाला पुन्हा दर्शन द्यावे," अशी ते विनंती करत होते.
ऐसें म्हणोनि मातापिता । चरणांवरी ठेविती माथा । अलिंगिती श्रीगुरुनाथा । स्नेहभावेंकरुनियां ॥७१॥	असे म्हणून माता-पित्याने चरणांवर मस्तक ठेवले आणि मोठ्या प्रेमाने श्रीगुरुनाथांना आलिंगन दिले.
संतोषोनि श्रीगुरुमूर्ति । आश्वास केला अतिप्रीतीं । पुनर्दर्शन हो निश्चितीं । देईन म्हणती तये वेळीं ॥७२॥	श्रीगुरुमूर्तींनी समाधानी होऊन त्यांना प्रेमाने धीर दिला. "पुनःदर्शन निश्चित देईन," असे ते त्या वेळी म्हणाले.
ऐसें तयां संभाषोनि । निरोप घेतला तत्क्षणीं । परतोनि आली जनकजननी । येती संतोषोनि मंदिरांत ॥७३॥	अशाप्रकारे त्यांच्याशी बोलून त्यांनी तात्काळ निरोप घेतला. माता-पिता समाधानाने मंदिरात (घरी) परत आले.
वरदमूर्ति श्रीगुरुराणा । निघाला जावया बदरीवना । पातला आनंदकानना । वाराणसी क्षेत्रासी ॥७४॥	वरदान देणारे श्रीगुरुराज बदरिकाश्रमाला (बद्रीनाथ) जाण्यासाठी निघाले. ते आनंदवन (वन) असलेल्या वाराणसी (काशी) क्षेत्राजवळ पोहोचले.
अविमुक्त वाराणसी पुरी । क्षेत्र थोर सचराचरीं । विश्वेश्वर अवधारीं । अनुपम्य असे त्रिभुवनीं ॥७५॥	अविमुक्त नावाची वाराणसी नगरी हे चर-अचर (सर्व) जगात मोठे क्षेत्र आहे. तिथे विश्वेश्वर (शिव) अनुपम्य (अद्वितीय) आहे, हे ऐका.
राहूनियां तया स्थानीं । अनुष्‍ठिती गुरुशिरोमणी । विश्वेश्वराचे दर्शनीं । पूजा करिती आत्मारामासी ॥७६॥	त्या ठिकाणी राहून गुरूंचे शिरोमणी (श्रीगुरु) अनुष्ठान करू लागले. विश्वेश्वराचे दर्शन घेऊन आत्मारामाची पूजा करत होते.
येणेंपरी तया स्थानीं । क्वचित्काळ श्रीगुरुमुनि । अष्‍टांगयोगेंकरुनि । तप करिती परियेसा ॥७७॥	अशाप्रकारे त्या ठिकाणी श्रीगुरुमुनी काही काळ राहिले आणि त्यांनी अष्टांग योगाचे (यम, नियम, आसन इ.) अनुष्ठान (तप) केले, हे ऐका.
तया काशीनगरांत । तापसी असती आणिक बहुत । संन्यासी यती अवधूत । तप करिती दारुण ॥७८॥	त्या काशी नगरीत आणखीही अनेक तपस्वी, संन्यासी, यती (योगी) आणि अवधूत (विरक्त) तीव्र तप करत होते.
तयांत श्रीगुरू ब्रह्मचारी । योगाभ्यासधुरंधरीं । करिताति ; तपस्वी येरी । अभिनव करिती मनांत ॥७९॥	त्यांच्यामध्ये श्रीगुरू ब्रह्मचारी होते आणि ते योगाभ्यासात अत्यंत निपुण (धुरंधर) होते. इतर तपस्वी मनात आश्चर्य करत होते.
म्हणती पहा हो ब्रह्मचारी । तप करितो नानापरी । कैसें वैराग्य याचे उदरीं । निर्लिप्‍त असे परियेसा ॥८०॥	(ते म्हणाले) "पाहा हो, हा ब्रह्मचारी अनेक प्रकारे तप करत आहे. याच्या मनात कसे वैराग्य आहे! हा संसारात अलिप्त (निर्लिप्त) आहे, हे ऐक."
शरीरस्वार्थ नाहीं यासी । योग्य होय हा संन्यासीं । स्नान करितो त्रिकाळेसीं । मणिकर्णिका तीर्थांत ॥८१॥	"याला शरीराचा स्वार्थ नाही. हा संन्यासाला योग्य आहे. हा त्रिकाळ (तीन वेळा) मणिकर्णिका तीर्थात स्नान करतो."
ऐसें स्तोत्र नित्य करिती । समस्त संन्यासी येती । वृध्द होता एक यति । ‘कृष्णसरस्वती’ नामें ॥८२॥	अशाप्रकारे नित्य स्तुती (स्तोत्र) सर्व संन्यासी करत. त्यांच्यात 'कृष्णसरस्वती' नावाचे एक वृद्ध यती (संन्यासी) होते.
तो केवळ ब्रह्मज्ञानी । तपस्वी असे महामुनि । सदा देखोनियां नयनीं । स्नेहभावें भावीतसे ॥८३॥	ते केवळ ब्रह्मज्ञानी, मोठे तपस्वी महामुनी होते. ते श्रीगुरूंकडे पाहून नेहमी प्रेमाच्या दृष्टीने (स्नेहभावें) विचार करत.
म्हणे समस्त यतीश्वरांसी । न म्हणा नर ब्रह्मचारीसी । अवतारपुरुष अतितापसी । विश्ववंद्य दिसतसे ॥८४॥	ते सर्व श्रेष्ठ यतींना म्हणाले: "या ब्रह्मचाऱ्याला मनुष्य म्हणू नका. हा अवतारी, महान तपस्वी पुरुष विश्ववंद्य दिसतसे."
वयसा धाकुटा म्हणोनि । नमन न कराल तुम्ही मुनी । प्रख्यात मूर्ति हा त्रिभुवनीं । आम्हां वंद्य असे देखा ॥८५॥	"हा वयाने लहान आहे म्हणून तुम्ही मुनी लोक याला नमस्कार करणार नाही. ही मूर्ती त्रिभुवनात प्रसिद्ध आहे आणि आम्हांला वंदनीय आहे, हे पाहा."
वार्धक्यपणें आम्ही यासी । वंदितां दुःख सकळांसी । विशेष आम्ही संन्यासी । मूर्ख लोक निंदिती ॥८६॥	"आम्ही वृद्धपणामुळे याला नमस्कार केला, तर लोकांना दुःख होईल. विशेषतः आम्ही संन्यासी असूनही (बाळाला नमस्कार केल्यास) मूर्ख लोक निंदा करतील."
याकारणें आम्ही यासी । विनवूं, परोपकारासी । संन्यास देता, समस्तांसी । भक्ति होईल स्थिर मनीं ॥८७॥	"यामुळे आम्ही परोपकारासाठी याला विनंती करू. याने संन्यास घेतल्यास, सर्वांच्या मनात भक्ती स्थिर होईल."
लोकानुग्रहानिमित्त । हा होय गुरु समर्थ । याचे दर्शनमात्रें पुनीत । आम्ही परियेसा ॥८८॥	"लोकांवर कृपा करण्यासाठी हा (ब्रह्मचारी) समर्थ गुरु होईल. याचे केवळ दर्शन घेतल्याने आम्ही पवित्र होऊ, हे ऐका."
याकारणें बाळकासी । विनवूं आम्ही विनयेसीं । आश्रम घ्यावा संन्यासी । पूजा करुं एकभावें ॥८९॥	"यामुळे आम्ही या बालकाला नम्रपणे विनंती करू. याने संन्यास आश्रम घ्यावा, म्हणजे आम्ही एकाग्र भावाने याची पूजा करू."
म्हणोनि आले तया जवळीं । विनविताति मुनी सकळी । ऐक तापसी स्तोममौळी । विनंति असे परियेसा ॥९०॥	असे म्हणून ते सर्व मुनी (श्रीगुरूंच्या) जवळ आले आणि विनंती करू लागले: "हे तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठ (स्तोममौळी), ऐका, आमची विनंती आहे."
लोकानुग्रहाकारणें । तुम्हीं आतां संन्यास घेणें । आम्हां समस्तां उद्धरणें । पूजा घेणें आम्हां करवीं ॥९१॥	"लोकांवर अनुग्रह करण्यासाठी (कृपा करण्यासाठी) तुम्ही आता संन्यास घ्यावा. आम्हा सर्वांचा उद्धार करावा आणि आमच्याकडून पूजा करून घ्यावी."
या कलियुगीं संन्यास म्हणोन । निंदा करिती सकळै जन । स्थापना करणार कवण । न दिसती भूमीवरी ॥९२॥	"या कलियुगात 'संन्यास' म्हणून सर्व लोक निंदा करत आहेत. (संन्यासाची) स्थापना करणारा कोणी दिसत नाहीये."
श्लोक ॥ यज्ञदानं गवालंभं संन्यासं पलपैतृकम्‌ । देवराच्च सुतोत्पत्तिं कलौ पंच विवर्जयेत्‌ ॥९३॥	(श्लोक) यज्ञ, दान, गवालंभ (गाय मारणे), संन्यास आणि पलपैतृक (देवरापासून पुत्रप्राप्ती) या पाच गोष्टी कलियुगात वर्ज्य (करू नयेत) आहेत.
टीका ॥ यज्ञ दान गवालंभन । संन्यास घेतां अतिदूषण । पलपैतृक भ्रातांगना । करुं नये म्हणताति ॥९४॥	(टीका) यज्ञ, दान, गवालंभ (गाय मारणे) आणि संन्यास घेणे अत्यंत दूषणास्पद (वाईट) आहे. पलपैतृक (भावाच्या पत्नीपासून पुत्रप्राप्ती) करू नये, असे म्हणतात.
करितां कलियुगांत । निषिद्ध बोलती जन समस्त । संन्यासमार्ग सिद्धांत । वेदसंमत विख्यात ॥९५॥	कलियुगात या गोष्टी केल्यास सर्व लोक त्याला निषिद्ध (वर्ज्य) मानतात. (पण) संन्यासाचा मार्ग हा वेदांना मान्य असलेला आणि प्रसिद्ध सिद्धांत आहे.
पूर्वी ऐसें वर्तमानीं । निषेध केला सकळही जनीं । श्रीशंकराचार्य अवतारोनि । स्थापना केली परियेसा ॥९६॥	पूर्वी जेव्हा (कलियुगात) सर्व लोकांनी निषेध केला, तेव्हा श्री शंकराचार्यांनी अवतार घेऊन (संन्यासाची) स्थापना केली, हे ऐका.
तयावरी इतुके दिवस । चालत आला मार्ग संन्यास । कलि प्रबळ होतां नाश । पुनरपि निंदा करिताती ॥९७॥	त्यानंतर इतके दिवस संन्यासाचा मार्ग चालू होता. कलियुग प्रबळ झाल्यावर (संन्यासाचा) नाश होताना, लोक पुन्हा निंदा करत आहेत.
आश्रमाचा उद्धार । सकळ जनां उपकार । करावा कृपासागर । म्हणती सकळ मुनिजन ॥९८॥	"हे कृपासागर, आपण आश्रमाचा उद्धार करावा आणि सर्व लोकांवर उपकार करावा," असे सर्व मुनीजन म्हणाले.
ऐकोनि त्यांची विनंति । श्रीगुरुमुनि आश्रय घेती । वृद्ध कृष्णसरस्वती । तयापासूनि परियेसा ॥९९॥	त्यांची विनंती ऐकून श्रीगुरुमुनींनी (संन्यासाचा) आश्रय (दीक्षा) घेतली. त्यांनी वृद्ध कृष्णसरस्वती यांच्याकडून दीक्षा घेतली, हे ऐका.
ऐसें म्हणतां सिद्धमुनि । विनवीतसे नामकरणी । संदेह होतो माझे मनीं । कृपानिधि मुनिराया ॥१००॥	सिद्ध मुनी असे म्हणताच नामधारकाने विनंती केली: "हे कृपानिधे मुनीराजा, माझ्या मनात शंका (संदेह) आहे."
म्हणती श्रीगुरू तोचि जगद्गुरू । त्यातें झाला आणिक गुरु । त्रयमूर्तीचा अवतारु । कवणेपरी दिसतसे ॥१०१॥	(नामधारक म्हणाला) "तुम्ही म्हणता की श्रीगुरू हेच जगद्गुरू आहेत. त्यांना दुसरा गुरु कसा झाला? त्रयमूर्तींचा अवतार (असताना) हे कसे दिसते?"
सिद्ध म्हणे शिष्यासी । सांगेन याची स्थिति कैसी । पूर्वी श्रीरघुनाथासी । झाला वसिष्‍ठ केवीं गुरु ॥१०२॥	सिद्ध शिष्याला म्हणाले: "याची स्थिती कशी आहे, ते मी सांगेन. पूर्वी श्री रामचंद्रांना (रघुनाथास) वसिष्ठ गुरु कसे झाले?"
आठवा अवतार श्रीकृष्णदेवासी । सांदीपनी जाहला गुरु कैसी । अवतार होतांचि मानुषीं तयापरी रहाटावें ॥१०३॥	"आठवा अवतार असलेल्या श्रीकृष्णदेवाला सांदीपनी गुरु कसे झाले? मानवी देहात अवतार घेतल्यावर त्याचप्रमाणे आचरण करावे लागते."
याकारणें श्रीगुरुमूर्ती । गुरु केला तो कृष्णसरस्वती । बहुकाळींचा होता यति । म्हणोनि त्यातें मानिलें ॥१०४॥	याच कारणामुळे श्रीगुरुमूर्तींनी कृष्णसरस्वतींना गुरु केले. ते खूप वर्षांपासूनचे यती (संन्यासी) होते, म्हणून त्यांना मान दिला.
शिष्य म्हणे सिद्धासी । स्वामी कथा निरोपिलीसी । वृद्ध कृष्णसरस्वतीसी । गुरु केलें म्हणोनियां ॥१०५॥	शिष्य सिद्धांना म्हणाला: "स्वामी, तुम्ही कथा सांगितली की वृद्ध कृष्णसरस्वतींना गुरु केले."
समस्त यतीश्वरांहून । तयासि दिधला बहुमान । कृष्णसरस्वती तो पूर्वी कोण । कोण गुरुचें मूळपीठ ॥१०६॥	"सर्व श्रेष्ठ यतींपेक्षा त्यांना जास्त मान दिला. ते कृष्णसरस्वती पूर्वी कोण होते? आणि त्यांच्या गुरूंचे मूळ पीठ कोणते?"
विस्तारुनि आम्हांसी । निरोपावें कृपेसीं । त्याणें माझे मानसीं । संतोष होईल स्वामिया ॥१०७॥	"हे स्वामी, आम्हाला सविस्तर कृपेने सांगावे. त्यामुळे माझ्या मनात आनंद होईल."
ऐसें शिष्य विनवितां । तंव सांगे विस्तारता । मूळपीठ आद्यंता । गुरुसंतति परियेसा ॥१०८॥	शिष्याने अशी विनंती करताच, सिद्ध सविस्तर सांगू लागले. (ते म्हणाले) "आद्य (मूळ) पीठ आणि संपूर्ण गुरुपरंपरा ऐक."
आदिपीठ ‘शंकर’ गुरु । तदनंतर ‘विष्णु’ गुरु । त्यानंतर ‘चतुर्वक्‍त्र’ गुरु । हें मूळपीठ अवधारीं ॥१०९॥	आदि (पहिल्या) पीठाचे गुरु शंकर (शिव), त्यानंतर विष्णू गुरु आणि त्यानंतर चतुर्वक्र (ब्रह्मा) गुरु, हे मूळ पीठ लक्षात घे.
तदनंतर ‘वसिष्‍ठ’ गुरु । तेथोनि ‘शक्ति’, ‘पराशरु’ । त्याचा शिष्य ‘व्यास’ थोरु । जो कां अवतार विष्णूचा ॥११०॥	त्यानंतर वसिष्ठ गुरु. त्यांच्याकडून शक्ती, (त्यांचे पुत्र) पराशर (गुरु). त्यांचे शिष्य विष्णूचा अवतार असलेले थोर व्यास (गुरु) होत.
तयापासूनि ‘शुक’ गुरु जाण । ‘गौडपादाचार्य’ सगुण । आचार्य ‘गोविंद’ तयाहून । पुढें आचार्य तो ‘शंकर’ जाहला ॥१११॥	त्यांच्यापासून शुक (गुरु) झाले. त्यानंतर सगुण गौडपादाचार्य. त्यांच्याकडून गोविंद आचार्य आणि पुढे आचार्य शंकराचार्य झाले.
तदनंतर ‘विश्वरुपाचार्य’ । पुढें ‘ज्ञानबोधीगिरिय’ । त्याचा शिष्य ‘सिंहगिरिय’ । ‘ईश्वरतीर्थ’ पुढें झाले ॥११२॥	त्यानंतर विश्वरुपाचार्य. पुढे ज्ञानबोधीगिरी. त्यांचे शिष्य सिंहगिरी. त्यानंतर ईश्वरतीर्थ झाले.
तदनंतर ‘नृसिंहतीर्थ’ । पुढें शिष्य ‘विद्यातीर्थ’ । ‘शिवतीर्थ’, ‘भारतीतीर्थ’ । गुरुसंतति अवधारीं ॥११३॥	त्यानंतर नृसिंहतीर्थ. पुढे शिष्य विद्यातीर्थ. (त्यानंतर) शिवतीर्थ आणि भारतीतीर्थ, ही गुरुपरंपरा लक्षात घे.
मग तयापासोनि । ‘विद्यारण्य’ श्रीपादमुनि । ‘विद्यातीर्थ’ म्हणोनि । पुढें झाला परियेसा ॥११४॥	त्यानंतर विद्यारण्य (गुरु). (ते) श्रीपाद मुनी (झाले). त्यानंतर पुन्हा विद्यातीर्थ झाले, हे ऐका.
त्याचा शिष्य ‘मळियानंद’ । ‘देवतीर्थसरस्वती’ वृंद। तेथोनि ‘सरस्वतीयादवेंद्र’ । गुरुपीठ येणेंपरी ॥११५॥	त्यांचे शिष्य मळियानंद. (त्यांचे शिष्य) देवतीर्थसरस्वती (समुदाय). त्यांच्याकडून सरस्वती यादवेन्द्र (झाले). गुरुपीठ अशाप्रकारे आहे.
यादवेंद्र मुनीचा शिष्य । तोचि ‘कृष्णसरस्वती’ विशेष । बहुकाळींचा संन्यासी । म्हणोनि विशेष मानिती ॥११६॥	त्या यादवेंद्र मुनीचे शिष्य तेच विशेष 'कृष्णसरस्वती' होत. ते खूप वर्षांपासूनचे संन्यासी होते, म्हणून त्यांना विशेष मान दिला.
येणेंपरी श्रीगुरुनाथ । आश्रम घेती चतुर्थ । संन्यासमार्गस्थापनार्थ । श्रीनृसिंहसरस्वती ॥११७॥	अशाप्रकारे श्रीगुरुनाथांनी संन्यास मार्गाची स्थापना करण्यासाठी चतुर्थाश्रम (संन्यास) घेतला.
समस्त वेदांचा अर्थ । सांगता झाला श्रीगुरुनाथ । म्हणोनि वंदिती समस्त । तया काशी नगरांत ॥११८॥	श्रीगुरुनाथांनी सर्व वेदांचा अर्थ सांगायला सुरुवात केली. म्हणून काशी नगरीतील सर्व लोक त्यांना वंदन करत होते.
ख्याति केली अतिगहनी । तया वाराणसीभुवनीं । यति समस्त येऊनि । सेवा करिती श्रीगुरुची ॥११९॥	त्यांनी त्या वाराणसी (काशी) नगरीत अतिशय मोठी कीर्ती (ख्याती) मिळवली. सर्व यती येऊन श्रीगुरूंची सेवा करत होते.
मग निघाले तेथोनि । बहुत शिष्य-समवेत मुनि । उत्तरतीर्थ बदरीवनीं । अनंत तीर्थे पहावया ॥१२०॥	मग श्रीगुरु मुनी खूप शिष्यांसमवेत तिथून निघाले. ते बदरिकाश्रमात (बद्रीनाथ) अनंत तीर्थे पाहण्यासाठी गेले.
सव्य घालूनि मेरुसी । तीर्थे नवखंड क्षितीसी । सांगतां विस्तार बहुवसी । ऐक शिष्या नामकरणी ॥१२१॥	(श्रीगुरू) मेरू पर्वताला प्रदक्षिणा करून पृथ्वीवरील नऊ खंडातील तीर्थांना भेट देत होते. (हा विस्तार) सांगायला खूप वेळ लागेल, हे शिष्य नामधारका, ऐक.
समस्त तीर्थे अवलोकीत । सवें शिष्य-यतींसहित । भूमिप्रदक्षिणा करीत । आले गंगासागरासी ॥१२२॥	सर्व तीर्थांचे दर्शन घेत, सोबत शिष्य-यतींसहित, पृथ्वीची प्रदक्षिणा करत ते गंगासागर (गंगेच्या मुखाशी) आले.
सिद्ध म्हणे नामांकिता । समस्त चरित्र सांगतां । विस्तार होईल बहु कथा । म्हणोनि तावन्मात्र सांगतों परियेसीं ॥१२३॥	सिद्ध नामधारकाला म्हणाले: "सर्व चरित्र सांगू लागलो, तर कथा खूप वाढेल, म्हणून मी तुला आवश्यक तेवढेच (तावन्मात्र) सांगतो, हे ऐक."
समस्त महिमा सांगावयासी । शक्ति कैंची आम्हांसी । अनंत महिमा त्रैमूर्तीसी । गुरुचरित्र परियेसीं ॥१२४॥	त्रयमूर्तींचा अनंत महिमा सांगायला आमच्यामध्ये शक्ती नाही. हे गुरुचरित्र ऐक.
गंगासागरापासाव । तटाकयात्रा करीत देव । प्रयागस्थानीं गुरुराव । येते झाले परियेसा ॥१२५॥	गंगासागरापासून नदीकाठची यात्रा करत श्रीगुरु महाराज प्रयाग (अलाहाबाद) येथे आले, हे ऐक.
तया स्थानीं असतां गुरू । आला एक द्विजवरु । ‘माधव’ नामें असे विप्रु । श्रीगुरुसी भेटला ॥१२६॥	त्या ठिकाणी गुरु असताना, 'माधव' नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण श्रीगुरूना भेटला.
ब्रह्मज्ञान तयासी । उपदेश केला प्रीतीसीं । चतुर्थाश्रम तयासी । देते झाले परियेसा ॥१२७॥	त्यांनी त्याला प्रेमाने ब्रह्मज्ञानाचा उपदेश केला. त्याला (संन्यासाचा) चतुर्थ आश्रम दिला, हे ऐक.
नाम ‘माधवसरस्वती’ । तया शिष्यातें ठेविती । तयावरी अतिप्रीती । शिष्यांमध्यें परियेसा ॥१२८॥	त्या शिष्याचे नाव 'माधवसरस्वती' ठेवले. शिष्यांमध्ये त्यांच्यावर त्यांची खूप प्रीती होती, हे ऐक.
सिद्ध म्हणे नामकरणी । शिष्य झाले येणेगुणीं । अखिल यतीनामकरणी । सांगेन ऐका एकचित्तें ॥१२९॥	सिद्ध नामधारकाला म्हणाले: "अशाप्रकारे (श्रीगुरूंना) शिष्य झाले. त्यांच्या सर्व यती शिष्यांची नावे मी सांगेन, एकाग्र चित्ताने ऐक."
गंगाधराचा नंदनु । सांगे गुरुचरित्र कामधेनु । ऐकतां होय महाज्ञानु । लाधे चारी पुरुषार्थ ॥१३०॥	गंगाधराचा पुत्र (सरस्वती गंगाधर) ही गुरुचरित्ररूपी कामधेनू कथा सांगत आहे. ती ऐकल्याने महान ज्ञान प्राप्त होते आणि चारही पुरुषार्थ (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) मिळतात.
इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्ध-नामधारकसंवादे श्रीगुरूंचे प्रयागगमन आणि संन्यासग्रहण वर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥१२॥॥श्री गुरुदेव दत्त॥ ॥ओवीसंख्या १३०॥॥श्री गुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तू ॥	अशा प्रकारे श्री गुरुचरित्ररूपी श्रेष्ठ कल्पवृक्षातील श्री नृसिंह सरस्वतींच्या उपाख्यानामध्ये, सिद्ध आणि नामधारक यांच्या संवादातील,श्रीगुरूंचे प्रयागगमन आणि संन्यासग्रहण वर्णनं नावाचा बारावा अध्याय समाप्त झाला.॥श्री गुरुदेव दत्त॥ ॥ओवीसंख्या १३०॥॥श्री गुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तू ॥

गुरुचरित्र अध्याय तेरावा 👈

👆श्री गुरुचरित्राती तेरावा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.