गुरुचरित्र अध्याय सहावा ।६ वा। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय सहावा 

॥गोकर्णमहिमा वर्णनं॥

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
नामधारक म्हणे सिद्धासी । स्वामी तू ज्योति अंधकारासी । प्रकाश केला जी आम्हांसी । गुरुपीठ आद्यंत ॥१॥	नामधारक सिद्धांना म्हणाला: "स्वामी, तुम्ही अंधकारातील ज्योतीप्रमाणे आहात. तुम्ही आम्हाला गुरूंच्या परंपरेची (गुरुपीठ आद्यंत) सुरुवात आणि शेवट सांगून प्रकाश दिला."
त्रैमूर्ति होऊनि आपण । तीर्थे करावी किंकारण । विशेष असे काय गोकर्ण । म्हणोनि गेले तया स्थान ॥२॥	"ते साक्षात त्रिमूर्ती असताना त्यांनी तीर्थयात्रा का करावी? आणि विशेषतः गोकर्ण याच स्थानी ते का गेले?"
तीर्थे असती अपरंपारी । समस्त सांडूनि प्रीति करी । कैसा पावला दत्तात्री । अवतारी श्रीपाद श्रीवल्लभ ॥३॥	"जगभर अपार तीर्थे असताना ती सर्व सोडून दत्तात्रेयांनी (श्रीपाद श्रीवल्लभांनी) गोकर्ण तीर्थावर प्रीती का केली आणि तेथे कसे पोहोचले?"
ऐक शिष्या शिखामणी । तुवा पुशिले जे का प्रश्नी । संतोष जाला अंतःकरणी । सांगेन चरित्र श्रीगुरूंचे ॥४॥	(सिद्ध म्हणाले) "शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या नामधारका, तू जे प्रश्न विचारलेस, त्यामुळे माझ्या अंतःकरणाला आनंद झाला आहे. मी तुला श्रीगुरूंचे चरित्र सांगतो."
विस्तारोनि आम्हांसी । सांगा स्वामी कृपेसी । म्हणोनि लागला चरणांसी । नामधारक प्रीतिकारे ॥५॥	"स्वामी, कृपा करून आम्हाला सविस्तर सांगा," असे म्हणून नामधारक प्रेमाने त्यांच्या चरणांना लागला.
ऐकोनि नामधारकाचे वचन । संतोषले सिद्धाचे मन । सांगतसे विस्तारोन । गुरुचरित्र परियेसा ॥६॥	नामधारकाचे बोलणे ऐकून सिद्धांचे मन संतुष्ट झाले. ते आता गुरुचरित्र सविस्तर सांगू लागले. (श्रोत्यांनो) ते ऐका.
तुजकरिता आम्हासी । लाभ झाला असे मानसी । गुरुचरित्र सांगावयासी । उत्कंठा मानसी होय ते ॥७॥	(सिद्ध म्हणाले) "तुझ्यामुळे आम्हांलाही मनात लाभ झाला आहे. हे गुरुचरित्र सांगण्यासाठी माझ्या मनात उत्कंठा (इच्छा) आहे."
म्हणे त्रैमूर्ति अवतरोन । तीर्थे हिंडे केवी आपण । विशेष पावला गोकर्ण । म्हणोनि पुससी आम्हाते ॥८॥	"तू विचारतोस की, त्रिमूर्तींनी अवतार घेऊन तीर्थयात्रा का करावी? आणि विशेषतः गोकर्ण येथे ते का गेले?"
दत्तात्रेय आप्ण । तीर्थे हिंडे तयाचे कारण । भक्तजनाहितार्थ दीक्षेस्तव जाण । उपदेश करावया ॥९॥	दत्तात्रेय (श्रीपाद) तीर्थयात्रा करत होते, त्याचे कारण हे आहे की, भक्तजनांच्या हितासाठी त्यांना दीक्षा द्यायची होती आणि उपदेश करायचा होता.
विशेष तीर्थ आपुले स्थान । गोकर्णी शंकर असे जाण । याच कारणे निर्गुण । त्रैंमूर्ति वसती तया ठाया ॥१०॥	गोकर्ण हे तीर्थ विशेष स्थान आहे, कारण तेथे साक्षात शंकर (महाबळेश्वर) वास करतात. याच कारणामुळे निर्गुण त्रिमूर्ती त्या ठिकाणी वास करतात.
गोकर्णीचे माहात्म्य । सांगतसे अनुपम्य । एकचित्त करूनि नेम । ऐक शिष्या नामधारका ॥११॥	मी तुला गोकर्णाचे अनुपम (अद्वितीय) माहात्म्य सांगतो. नामधारका, एकाग्र चित्ताने ते ऐक.
त्या तीर्थाचे आदि अंती । सांगेन तुम्हां विस्तृती । जे पूर्वी वर लाधले असती । अपूर्व असे ऐकता ॥१२॥	त्या तीर्थाची उत्पत्ती आणि शेवट मी तुला सविस्तर सांगतो. ते ऐकण्यास अपूर्व आहे, कारण पूर्वी तेथे मोठे वर प्राप्त झाले होते.
महाबळेश्वरलिंग देखा । स्वयंभू शिव असे ऐका । आख्यान त्याचे ऐका । लंबोदरे (गणपतीने) प्रतिष्ठले ते ॥१३॥	तेथे महाबळेश्वर लिंग आहे, तो स्वयंभू शिव आहे. हे आख्यान ऐक, हे लिंग लंबोदराने (गणपतीने) कसे स्थापित केले.
शिष्य म्हणे सिद्धासी । तीर्थमहिमा वानिसी । विघ्नेश्वरे प्रतिष्ठिले तयासी । विस्तारोनि सांग मज ॥१४॥	शिष्य म्हणाला: "स्वामी, तुम्ही तीर्थाचा महिमा वर्णन केलात. विघ्नेश्वराने (गणपतीने) ते कसे स्थापित केले, ते मला सविस्तर सांगा."
ऐसे शिष्य विनवीत । ऐकोनि बहु संतोषत । निरोपित आद्यंत । महाबळेश्वरचरित्र ॥१५॥	शिष्याने अशी विनंती केल्यावर सिद्ध खूप संतुष्ट झाले आणि त्यांनी महाबळेश्वरचे चरित्र (कथा) सुरुवातीपासून सांगण्यास सुरुवात केली.
🔱 रावण आणि आत्मलिंग कथा
पुलस्त्य ब्राह्मणाची भार्या । नाम तियेचे कैकया । ईश्वरभक्ति अतिप्रिया । शिवपूजा सर्वकाळ ॥१६॥	पुलस्त्य नावाच्या ब्राह्मणाची पत्नी, जिचे नाव कैकसी (कैकया) होते. तिला ईश्वराची (शिवाची) भक्ती खूप प्रिय होती आणि ती नेहमी शिवपूजा करत असे.
नित्य करी शिवपूजन । पूजेवीण न घे अन्न । ऐसे करिता एक दिन । न मिळे लिंग पूजेसी ॥१७॥	ती रोज शिवपूजा करत असे आणि पूजेशिवाय अन्न ग्रहण करत नसे. असे करत असताना एका दिवशी तिला पूजेसाठी लिंग मिळाले नाही.
व्रतभंग होईल म्हणोनि । मृत्तिकालिंग (मातीचे लिंग) करूनि । पूजी अति संतोषोनि । भक्तिपुर्वक अवधारा ॥१८॥	आपले व्रत भंग होईल म्हणून तिने मातीचे लिंग तयार केले आणि भक्तीपूर्वक मोठ्या आनंदाने त्याची पूजा केली.
तिचा पुत्र अतिक्रूर । नाम तया दशशिर (रावण) । आला तेथे वेगवत्तर । मातृदर्शन करावया ॥१९॥	तिचा अत्यंत क्रूर पुत्र, ज्याचे नाव दशशिर (रावण) होते, तो तेथे वेगाने मातेचे दर्शन घेण्यासाठी आला.
नमिता झाला मातेसी । पुसे पूजा काय करिसी । माता सांगे विस्तारेसी । लिंग पूजिले मृत्तिकेचे ॥२०॥	त्याने मातेला नमस्कार केला आणि "तू कशाची पूजा करत आहेस?" असे विचारले. मातेने सविस्तर सांगितले की, तिने मातीचे लिंग पूजले आहे.
रावण म्हणे जननीसी । माझी माता तू म्हणविसी । मृतिकेचे लिंग पूजेसी । अभाग्य आपुले म्हणतसे ॥२१॥	रावण म्हणाला: "तू माझी माता आहेस. पण तू मातीच्या लिंगाची पूजा करत आहेस, हे आमचे दुर्दैव आहे."
मागुती म्हणे तियेसी । पूजिता फळ काय यासी । कैकया सांगे पुत्रासी । कैलासपद पाविजे ॥२२॥	त्याने पुन्हा विचारले: "या पूजेचे फळ काय मिळते?" कैकसीने पुत्राला सांगितले: "यामुळे कैलासपद (मुक्ती) मिळते."
रावण म्हणे मातेसी । कैलास आणुनी तुजपासी । देईन हे निश्चयेसी । सायास का वो करित्येसी ॥२३॥	रावण म्हणाला: "आई, मी कैलास पर्वतच तुझ्यासाठी घेऊन येईन. तू हा त्रास (सायास) का करतेस?"
ऐसे बोले तो रावण । मातेसवे करी पण । आणीन त्वरित उमारमण । कैलासासहित लंकेसी ॥२४॥	रावण असे बोलला आणि त्याने मातेला शपथ (पण) दिली की, मी उमारमणाला (शंकराला) कैलास पर्वतासहित लवकर लंकेला घेऊन येईन.
पूजा करी वो स्वस्थ चित्तेसी । मृत्तिकालिंग का करिसी । म्हणोनि निघाला त्वरितेसी । मनोवेगे निशाचर ॥२५॥	"तू स्वस्थ मनाने पूजा कर, मातीचे लिंग का करतेस?" असे म्हणून तो निशाचर (राक्षस) मनातल्या वेगाने त्वरीत निघाला.
पावला त्वरे शिवपुरासी । शुभ्र रम्य पर्वतासी । धरोनि हालवी क्रोेधेसी । वीस बाहु भुजाबळे ॥२६॥	तो त्वरीत शुभ्र आणि रमणीय कैलास पर्वतावर (शिवपुरासी) पोहोचला. त्याने क्रोधाने आपल्या वीस बाहूंच्या बळावर तो पर्वत हलवण्यास सुरुवात केली.
आंदोळले कैलासभुवन । उपटीतसे तो रावण । दाही शिरे टेकून । उचलीन म्हणे उल्हासे ॥२७॥	कैलास पर्वत डळमळू लागला. रावण तो उपटण्याचा प्रयत्न करत होता. त्याने आपली दहाही शिरे टेकून (पर्वताखाली) तो उत्साहाने उचलू लागला.
शिर लावून पर्वतासी । कर टेकून मांडीसी । उचलिता झाला प्राणेसी । सप्तपाताळ आंदोळले ॥२८॥	त्याने आपले डोके पर्वताला लावले आणि हातांनी मांडीला आधार दिला. जेव्हा त्याने पूर्ण शक्तीने पर्वत उचलायला सुरुवात केली, तेव्हा सातही पाताळे हादरली.
फणा चुकवी शेष आपण । कूर्म भ्याला कांपोन । भयचकित देवगण । अमरपुर कांपतसे ॥२९॥	शेषाने (ज्यावर पृथ्वी आहे) आपली फणा बाजूला केली. कूर्म (कासव, ज्याच्यावर शेष आहे) थरथर कापू लागला. देवगण (देव) भयभीत झाले आणि इंद्रलोक (अमरपूर) कंपायमान झाला.
कंप झाला स्वर्गभुवन । सत्यलोक विष्णुभुवन । येरू पडतसे गडबडोन । म्हणती प्रळय मांडला ॥३०॥	स्वर्गलोक (स्वर्गभुवन), सत्यलोक (ब्रह्मलोक) आणि विष्णूंचे वैकुंठ लोक (विष्णुभुवन) हे सर्व थरथरले. रावणाला गडबडून पडताना पाहून 'प्रलय आला' असे देव म्हणाले.
कैलासपुरीचे देवगण । भयाभीत झाले कंपायमान । भयाभीत गिरिजा आपण । होऊनि गेली शिवापासी ॥३१॥	कैलास नगरीतील देवगण भयभीत होऊन थरथर कापू लागले. स्वतः पार्वती (गिरिजा) घाबरून शिवाजवळ गेली.
पार्वती विनवी शिवासी । काय झाले कैलासासी । आंदोळतसे सभेसी । पडो पहात निर्धारे ॥३२॥	पार्वतीने शिवाला विनंती केली: "कैलासाला काय झाले आहे? ही सभा (पर्वत) डळमळत आहे आणि निश्चितच पडणार आहे."
नगरात झाला आकान्त । बैसलेती तुम्ही स्वस्थ । करा प्रतिकार त्वरित । म्हणोनि चरणां लागली ॥३३॥	"नगरात हाहाकार माजला आहे आणि तुम्ही मात्र स्वस्थ बसला आहात. त्वरित यावर उपाय (प्रतिकार) करा," असे म्हणून ती त्यांच्या चरणांना लागली.
ईश्वर म्हणे गिरिजेसी । न करी चिंता मानसी । रावण माझा भक्त परियेसी । खेळतसे भक्तीने ॥३४॥	ईश्वर (शंकर) पार्वतीला म्हणाले: "मनात चिंता करू नकोस. ऐक, रावण माझा भक्त आहे आणि तो भक्तीभावाने माझ्यासोबत खेळत आहे."
ऐसे वचन ऐकोनि । विनवी गिरिजा नमोनि । रक्ष रक्ष शूलपाणी । समस्त देवगणाते ॥३५॥	शंकराचे हे वचन ऐकून पार्वतीने नमस्कार केला आणि शूलपाणी (शंकर) यांना विनंती केली: "समस्त देवगणांचे रक्षण करा."
ऐकोनि उमेची विनंती । शंकरे चेपिला वामहस्ती । दाही शिरे भुजांसहिती । दडपलासे गिरीच्या तळी ॥३६॥	पार्वतीने केलेली विनंती ऐकून शंकराने डाव्या हाताने पर्वतावर दाब दिला. त्यामुळे रावणाची दहाही शिरे आणि बाहू पर्वताखाली दबले गेले.
चिंता करी मनी बहुत । शिव शिव ऐसे उच्चारित । ध्यातसे स्तोत्र करीत । शरणागता रक्ष म्हणोनि ॥३७॥	रावणाने मनात खूप चिंता केली आणि तो 'शिव शिव' असा उच्चार करू लागला. तो स्तोत्र म्हणत शंकराचे ध्यान करू लागला: "शरणागताचे रक्षण करा."
त्राहि त्राहि पिनाकपाणी । जगद्रक्षकशिरोमणी । शरण आलो तुझे चरणी । मरण कैचे भक्तासी ॥३८॥	"पिनाकपाणी (शंकर), माझे रक्षण करा! जगाचे रक्षण करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या! मी तुमच्या चरणांना शरण आलो आहे. भक्ताला मरण नाही."
शंकर भोळा चक्रवर्ती । ऐकोनि त्याची विनंती । चेपिले होते वामहस्ती । काढिले त्वरित कृपेने ॥३९॥	भोळ्या असलेल्या शंकराने (चक्रवर्ती) त्याची विनंती ऐकली. त्यांनी डाव्या हाताने दाबलेले रावणाचे शरीर लगेच कृपेने बाहेर काढले.
सुटला तेथूनि लंकेश्वर । स्तोत्र करीतसे अपार । स्वशिरे छदोनि परिकरे । तंतु लाविले निज अंत्रे ॥४०॥	तेथून सुटलेल्या लंकेश्वराने शंकराचे अपार स्तोत्र केले. त्याने आपले डोके कापून (छदोनि) त्याच्या शिरा (तंतु) काढून वीणा बनवली आणि आपल्या आतड्यांचे (निज अंत्रे) तार (तंतु) लावले.
वेद सहस्त्र एकवचनी । वर्णक्रमादि विस्तारोनि । सामवेद अतिगायनी । समस्त रागे गातसे ॥४१॥	त्याने वेदातील हजारो मंत्र उच्चारले, वर्णक्रम विस्तारले आणि सामवेदातील गायन विविध रागांमध्ये केले.
गण रसस्वरयुक्त । गायन करि लंकानाथ । तयांची नामे विख्यात । सांगेन ऐका एकचित्ते ॥४२॥	लंकेचा स्वामी (रावण) गण, रस आणि स्वरांनी युक्त असे गायन करत होता. त्यांची प्रसिद्ध नावे मी तुम्हाला एकाग्र चित्ताने सांगतो.
आठही गण प्रख्यात । उच्चारीतसे लंकानाथ । मगण ब्राह्मण प्रख्यात । नगण क्षत्री विशेष ॥४३॥	लंकेचा स्वामी (रावण) आठही प्रसिद्ध गणांचा (छंदशास्त्रातील) उच्चार करत होता.(छंदशास्त्रानुसार) मगण हा ब्राह्मणांमध्ये प्रसिद्ध आहे, तर नगण हा विशेषतः क्षत्रियांमध्ये असतो.
भगण वैश्य ध्यानेसी । तगण शूद्रवर्णेसी ।जगण दैत्य परियेसी । रगण प्रत्यक्ष च्यूतगुणे ॥४४॥	भगण हा वैश्यांच्या ध्यानाशी संबंधित आहे. तगण हा शूद्रवर्णाशी जोडलेला आहे. जगण हा दैत्यांचा (राक्षसांचा) आहे, आणि रगण हा निश्चितपणे (प्रत्यक्ष) नाश करणाऱ्या गुणांशी (च्यूतगुणे) संबंधित आहे.
सगण तुरंगरूपेसी । यगण शुद्ध परियेसी ।विस्तारित गायनेसी । लंकापति रावण ॥४५॥	सगण हा घोड्याच्या (तुरंग) रूपाचा आहे आणि यगण हा शुद्ध स्वरूपाचा आहे. अशाप्रकारे लंकापती रावण गायन विस्तारत होता.
गायन करीत नवरसेसी । नांवे सांगेन परियेसी ।शांत भयानक अद्‌भुतेसी । शृंगार हास्य करुणरसे ॥४६॥	तो (रावण) नऊ रसांनी (नवरस) युक्त असे गायन करत होता, त्यांची नावे ऐका: शांत रस, भयानक रस, अद्भुत रस, शृंगार रस, हास्य रस आणि करुण रस.
रौद्र वीर बीभत्सेसी । गायन करी अति उल्हासी ।वेणू वाजवी सप्तस्वरेसी । ध्यानपूर्वक विधीने ॥४७॥	तसेच रौद्र रस, वीर रस आणि बीभत्स रस यांचा वापर करून तो अत्यंत उत्साहाने गायन करत होता. तो सात स्वरांमध्ये (सप्तस्वरेसी) वेणू (वाद्य) वाजवीत होता, तेही ध्यानपूर्वक विधीने.
जंबुद्वीप वास ज्यासी । षड्‌जस्वर नाम परियेसी । कंठीहूनि उपज ज्यासी । मयूरस्वर आलापित ॥४८॥	ज्याचा वास जंबुद्वीप (पृथ्वी) आहे, तो षड्‌ज (सा) नावाचा पहिला स्वर आहे. हा स्वर कंठातून उत्पन्न होतो आणि तो मयूर पक्षाच्या स्वराप्रमाणे (आलापित) गायला जातो.
उत्तमवंशी उपज ज्यासी । गीर्वाणकुळी ब्रह्मवंशी । पद्मपत्र वर्ण परियेसी । वन्हि देवता शृंगार रसे ॥४९॥	हा षड्‌ज स्वर उत्तम वंशातून (ब्राह्मण कुळातून) उत्पन्न होतो. त्याचा वर्ण पद्मपत्रासारखा (कमळाच्या पानासारखा) आहे. त्याची देवता अग्निदेव (वन्हि) आहे आणि तो शृंगार रसाशी जोडलेला आहे.
द्वितीय स्वर ऋषभासी । जन्म प्लक्ष द्वीपासी । उपज ह्रदयस्थानेसी । चाषस्वर आलापित ॥५०॥	ऋषभ (रे) हा दुसरा स्वर आहे, त्याचा जन्म प्लक्ष द्वीपात झाला. तो हृदयाच्या स्थानातून उत्पन्न होतो आणि तो चाष पक्षाच्या स्वराप्रमाणे (चाषस्वर) गायला जातो.
प्रख्यात जन्म क्षत्रवंशी । विराजवर्ण यमदेवतेसी । क्रीडा अद्‌भुत रस ऐसी । वीणा वाजवी रावण ॥५१॥	ऋषभाचा जन्म क्षत्रिय वंशात प्रसिद्ध आहे, त्याचा वर्ण विरज (राजस) आहे. त्याची देवता यमदेव आहे आणि त्याची क्रीडा (भाव) अद्भुत रसाची आहे. अशाप्रकारे रावण वीणा वाजवीत होता.
तृतीय स्वर गांधारेसी । गायन करी रावण परियेसी । कुशद्वीप वास ज्यासी । नासिकस्थान अवधारा ॥५२॥	गांधार (ग) हा तिसरा स्वर आहे, रावण त्याचे गायन करत होता. त्याचा वास कुश द्वीपात आहे आणि तो नासिकेच्या स्थानातून (नाकातून) उत्पन्न होतो.
अजस्वर आलापत्यासी । गीर्वाण कुल वैश्यवंशी । सुवर्णवर्ण कांतीसी । चंद्रदेवता अद्‌भुत रसे ॥५३॥	गांधार हा अज पक्षाच्या स्वराप्रमाणे गायला जातो. त्याचा वंश वैश्य आहे, त्याचा वर्ण सुवर्णासारखा (सुवर्णवर्ण कांती) आहे. त्याची देवता चंद्र असून तो अद्भुत रसाशी जोडलेला आहे.
मध्यम स्वर चातुर्थक । क्रौचद्वीप वास ऐक । उरस्थान उक्त उच्चारी मुखे । क्रौचस्वरे आलापित ॥५४॥	मध्यम (म) हा चौथा स्वर आहे. त्याचा वास क्रौच द्वीपात आहे. तो मुखातून छातीच्या (उरस्थान) स्थानातून उच्चारला जातो आणि क्रौंच पक्षाच्या स्वराप्रमाणे गायला जातो.
गीर्वाणकुळ ब्रह्मवंश । कुंदवर्ण रूप सुरस । ध्यान करी लंकाधीश । लक्ष्मी देवता करुणा रस ॥५५॥	मध्यम स्वर ब्रह्मवंशाचा (ब्राह्मण कुळ) आहे, त्याचा वर्ण कुंदफुलाप्रमाणे (पांढराशुभ्र) सुरस आहे. लंकाधीश त्याचे ध्यान करत होता. त्याची देवता लक्ष्मी असून तो करुणा रसाशी जोडलेला आहे.
शाल्मली द्वीप भूमीसी । जन्म पंचमस्वरासी । कंठी उपजोनि नादासी । कोकिळास्वरे गातसे ॥५६॥	पंचम (प) या स्वराचा जन्म शाल्मली द्वीपाच्या भूमीवर झाला. हा स्वर कंठातून नादाने उत्पन्न होतो आणि कोकिळेच्या स्वराप्रमाणे (कोकिळास्वरे) गायला जातो.
ध्यान करी तया स्वरासी । उपज झाला पितृवंशी । कृष्णवर्ण रूप त्यासी । गणनाथ देव हास्यरसे ॥५७॥	रावण या पंचम स्वराचे ध्यान करत होता. याचा जन्म पितृवंशात (दिवंगत पूर्वजांचे कुळ) झाला आहे, त्याचा वर्ण काळा (कृष्णवर्ण) आहे. त्याची देवता गणपती (गणनाथ) असून तो हास्य रसाशी जोडलेला आहे.
श्‍वेतद्वीप जन्म ख्यात । स्वर असे नाम धैवत । ललाट स्थान नाद व्यक्त । दर्दुरस्वरे आलापी देखा ॥५८॥	धैवत (ध) या स्वराचा जन्म श्वेतद्वीपात प्रसिद्ध आहे. त्याचा नाद कपाळाच्या (ललाट) स्थानातून व्यक्त होतो आणि तो बेडकाच्या स्वराप्रमाणे (दर्दुरस्वरे) गायला जातो.
ऐसा धैवत स्वरासी । बीभत्स रस अतिउल्हासी । गाय रावण परियेसी । ईश्वराप्रती भक्तीने ॥५९॥	असा हा धैवत स्वर बीभत्स रसाने युक्त होऊन (अतिउल्हासी) रावण ईश्वराच्या (शंकराच्या) भक्तीसाठी गात होता.
पुष्कर द्वीप उपजे त्यासी । निषाद स्वर नाम परियेसी । उत्पत्ति तालव्य संधीसी । हस्तिस्वरे गातसे ॥६०॥	निषाद (नी) या स्वराचा जन्म पुष्कर द्वीपात होतो. त्याची उत्पत्ती टाळू (तालव्य) आणि घसा (संधी) यातून होते आणि तो हत्तीच्या स्वराप्रमाणे (हस्तिस्वरे) गायला जातो.
असुरवंश वैश्यकुळी । कल्प शुद्ध वर्ण पाटली । तुंबर मुनि देवता जवळी । सूर्य देवता अवधारी ॥६१॥	निषाद स्वर असुर वंशातील (राक्षस) वैश्य कुळाचा आहे. त्याचा वर्ण पाटल (गुलाबीसर) आहे. त्याची देवता तुंबर मुनी आणि सूर्य आहे.
भयानक रस देखा । चर्ची व्याकुळ असे निका । येणेपरी सप्त स्वरिका । गायन करी लंकानाथ ॥६२॥	भयानक रसाचे वर्णन तो अतिशय उत्तमपणे करत होता. अशाप्रकारे लंकेचा स्वामी रावण सप्त स्वरांमध्ये गायन करत होता.
रागसहित रागिणीसी । गायन करी सामवेदासी । श्रीरागादि वसंतासी । आलाप करी दशशिर ॥६३॥	दशशिर (रावण) रागिणींसहित रागांमध्ये सामवेदाचे गायन करत होता. त्याने श्रीराग आणि वसंत इत्यादी प्रमुख रागांमध्ये आलाप (स्वरांचा विस्तार) केला.
भैरवादि पंचमरागी । नटनारायण मेघरागी । गायन करी अभ्यासयोगी । लंकानाथ शिवाप्रति ॥६४॥	लंकापती रावण शंकरासाठी भैरव, पंचमराग, नटनारायण आणि मेघराग इत्यादी रागांमध्ये अत्यंत अभ्यासपूर्वक (अभ्यासयोगी) गायन करत होता.
गौडी कोल्हाळ आंधळी । द्राविडरागी कौशिकमाळी । देवगांधार आनंदलिळी । गायन करी लंकानाथ ॥६५॥	रावण गौडी, कोल्हाळ, आंधळी, द्राविडराग, कौशिकमाळी आणि देवगांधार यांसारख्या रागांचे आनंदपूर्ण लीलेने गायन करत होता.
धनाश्रिया वराडीसी । रामकलि मंजिरेंसी । गौडकी दशाक्षी हारिसी । गायन करी लंकेश्वर ॥६६॥	लंकेश्वर (रावण) धनाश्री, वराडी, रामकली, मंजिरी, गौडकी, दशाक्षी आणि हारि या रागांमध्ये गायन करत होता.
भैरवी गुर्जरीसहित । वेळावली राग ललित । कर्नाटकी हंसयुक्त । गायन करी दशशिर ॥६७॥	दशशिर (रावण) भैरवी आणि गुर्जरी यांसह वेळावली, ललित, कर्नाटकी आणि हंसयुक्त या रागांचे गायन करत होता.
त्राटकी मोटकि देखा । टंकाक्षी सुधा नाटका । सैधवा माळाकी ऐका । गायन करी लंकानाथ ॥६८॥	लंकापती रावण त्राटकी, मोटकी, टंकाक्षी, सुधा, नाटिका, सैंधव आणि माळाकी या रागांचेही गायन करत होता.
बंगाली राग सोरटीसी । कामबोध मधुमाधवीसी । देवाक्रिया भूपाळीसी । गायन करी दशानन ॥६९॥	दशानन (रावण) बंगाली, सोरटी, कामबोध, मधुमाधवी, देवाक्रिया आणि भूपाळी या रागांमध्ये गायन करत होता.
रागवल्लभ माधुरीसी । राव्हेरी राग हर्षी । विहंगदात्री चंडीसी । वसवीजादि रागाने ॥७०॥	तो (रावण) रागवल्लभ, माधुरी, राव्हेरी (आनंदाने भरलेला), विहंगदात्री, चंडी आणि वसवीजादि या रागांमध्ये गायन करत होता.
शिर कापून आपुले देखा । यंत्र केले करकमळिका । शिरा काढून तंतुका । रावणेश्वर गातसे ॥७१॥	स्वतःचे मस्तक कापून (शिर कापून), त्याने आपल्या हाताच्या कमळाने (करकमळिका) वाद्य तयार केले. त्यातून शिरा काढून त्याने तंतू (तारा) लावले आणि रावणेश्वर (रावण) गात होता.
समयासमयी आलापन । करी दशशिर आपण । प्रातःकाळी करी गायन । अष्टराग परियेसा ॥७२॥	दशशिर (रावण) स्वतः योग्य वेळेनुसार (समयासमयी) आलाप करत होता. सकाळच्या वेळी (प्रातःकाळी) तो कोणत्या आठ रागांचे गायन करत होता, ते ऐका.
मध्यमराग वेळोवेळी । दशांकभैरव करी भूपाळी । मल्हार धनाश्री बंगाली । प्रातःकाळी गातसे ॥७३॥	तो सकाळच्या वेळी मध्यमराग, दशांकभैरव (हा भैरवाचा एक प्रकार आहे), भूपाळी, मल्हार, धनाश्री आणि बंगाली या रागांचे गायन करत होता.
बराडी ललिता गुर्जरासी । गौडक्री आहिरी कौशिकेसी । माध्याह्नसमयी गायनासी । रावण करी परियेसा ॥७४॥	माध्यान्ह (दुपार) झाल्यावर रावण बराडी, ललिता, गुर्जरी, गौडक्री, आहिरी आणि कौशिक या रागांमध्ये गायन करत होता, ते ऐका.
कुरंजी तोडी मालश्रियेसी । दशांक पंचम परियेसी । अपराह्न वेळ अतिहर्षी । ईश्वराप्रती गातसे ॥७५॥	अपराह्न (दुपारनंतरच्या वेळेत) तो अत्यंत आनंदाने (अतिहर्षी) ईश्वरासाठी कुरंजी, तोडी, मालश्री, दशांक आणि पंचम या रागांचे गायन करत होता.
चारी प्रकार गौडियेसी । रामकली श्रीरागासी । देवकीपट मंजिरेसी । वसंतुरागे ऋतुकाळी ॥७६॥	आणि ऋतूंच्या वेळी (ऋतुकाळी) तो गौडी रागाचे चार प्रकार, रामकली, श्रीराग, देवकीपट आणि मंजिरी या रागांमध्ये वसंत रागाने गायन करत होता.
ऐसे छत्तीस रागेसी । गायन करी सामवेदासी । निर्वाणरूप भक्तीसी । चंद्रमौळी सांबाचिये ॥७७॥	अशा छत्तीस रागांमध्ये त्याने सामवेदाचे गायन केले. शंकराची (चंद्रमौळी सांब) ही भक्ती अत्यंत निर्वाणरूप (श्रेष्ठ) होती.
रावणाचे भक्तीसी । प्रसन्न ईश्वर त्वरितेसी । निजरूप अतिहर्षी । उभा राहिला सन्मुख ॥७८॥	रावणाच्या भक्तीवर ईश्वर (शंकर) लगेच प्रसन्न झाले आणि अत्यंत आनंदाने आपल्या मूळ रूपात (निजरूप) त्याच्यासमोर उभे राहिले.
पंचवक्त्र त्रिनेत्रेसी । उभा राहोनि संतोषी । काय इच्छा तुझे मानसी । माग वर म्हणतसे ॥७९॥	शंकरांनी पाच मुखे (पंचवक्त्र) आणि तीन नेत्र (त्रिनेत्र) धारण केले आणि आनंदाने उभे राहून रावणाला म्हणाले: "तुझ्या मनात काय इच्छा आहे? वर माग."
म्हणे रावण शिवासी । काय मागावे तुजपासी । लक्ष्मी माझे घरची दासी । आठ निधि माझे घरी ॥८०॥	रावण शिवाला म्हणाला: "मी तुमच्याकडे काय मागू? लक्ष्मी माझ्या घराची दासी आहे आणि आठही निधी माझ्या घरी आहेत."
चतुरानन माझा जाशी । तेहेतीस कोटी देव हर्षी । सेवा करिती अहर्निशी । सूर्य चंद्र वरुण वायु ॥८१॥	"ब्रह्मदेव (चतुरानन) माझी स्तुती करतो. तेहतीस कोटी देव आनंदाने माझी रात्रंदिवस सेवा करतात. सूर्य, चंद्र, वरुण आणि वायू हेही माझी सेवा करतात."
अग्नि सारिखा सेवा करी । वस्त्रे धूत अतिकुसरी । यम माझा आज्ञाधारी । निरोपावेगळा न मारी कवणा ॥८२॥	"अग्निदेव माझी सेवा करतो. (इंद्र) माझी वस्त्रे अतिशय कौशल्याने धुतो. यमदेव माझा आज्ञाधारक आहे आणि माझ्या परवानगीशिवाय तो कोणालाही मारत नाही."
इंद्रजितासारिखा पुत्र । कुंभकर्णाऐसा भ्रात्र । स्थान समुद्रामाजी पवित्र । कामधेनु माझे घरी ॥८३॥	"इंद्रजितासारखा माझा पुत्र आहे, कुंभकर्णासारखा भाऊ आहे. माझे स्थान समुद्रात (लंका) पवित्र आहे आणि कामधेनू माझ्या घरी आहे."
सहस्त्र कोटी आयुष्य मज । हे सांगणे नलगे तुज । आलो असे जे काज । कैलास नेईन लंकेसी ॥८४॥	"मला हजारो कोटी वर्षांचे आयुष्य आहे, हे तुम्हाला सांगण्याची गरज नाही. मी ज्या कामासाठी आलो आहे, ते हे की मला कैलास लंकेला घेऊन जायचा आहे."
व्रत असे जननीसी । नित्य पुजन तुम्हांसी । मनोरथ पुरवावे भक्तीसी । कृपासिंधु दातारा ॥८५॥	"माझ्या आईचे व्रत आहे की, ती नेहमी तुमची पूजा करेल. कृपासागर आणि दात्या (शंकर), माझ्या भक्तीचा हा मनोरथ पूर्ण करा."
ईश्वर म्हणे रावणासी । जरी चाड असे पूजेसी । काय करिसी कैलासासी । आत्मलिंग तुज देतो आता ॥८६॥	ईश्वर (शंकर) रावणाला म्हणाले: "जर तुला पूजेची आवड असेल, तर कैलासाचे तुला काय करायचे आहे? त्याऐवजी मी तुला हे आत्मलिंग देतो."
जे जे मनीची वासना । पुरेल त्वरित ऐक जाणा । लिंग असे प्राण आपणा । म्हणोनि दिधले रावणासी ॥८७॥	"ऐक, तुझ्या मनातील कोणतीही वासना या लिंगामुळे त्वरित पूर्ण होईल. हे लिंग माझा प्राण आहे," असे म्हणून शंकरांनी ते रावणाला दिले.
पूजा करी वेळ तिन्ही । अष्टोत्तर शत जप करोनि । रुद्राभिषेके अभिषेकोनि । पूजा करावी एकचित्ते ॥८८॥	"या लिंगाची तिन्ही वेळा (सकाळ, दुपार, संध्याकाळ) पूजा करावी. १०८ वेळा जप करून रुद्राभिषेक करावा."
वर्षे तीन जे पूजिती । तेचि माझे स्वरूप ओती । जे जे मनी इच्छिती । ते ते पावती अवधारा ॥८९॥	"जो कोणी तीन वर्षे याची पूजा करेल, तोच माझे रूप (शिवस्वरूप) धारण करेल. तो मनात जे जे इच्छितो, ते ते त्याला प्राप्त होते."
हे लिंग असे जयापासी । मृत्यु नाही गा परियेसी । दर्शनमात्रे महादोषी । उद्धरतील अवधारा ॥९०॥	"ऐक, ज्याच्याजवळ हे लिंग असेल, त्याला मृत्यू नाही. केवळ याच्या दर्शनाने मोठे पापीही उद्धरतील."
ठेवू नको भूमीवरी । जोवरी पावे तुझी नगरी । वर्षे तीन पूजा करी । तूचि ईश्वर होशील ॥९१॥	"जोपर्यंत तू आपल्या नगरीत (लंकेत) पोहोचत नाहीस, तोपर्यंत हे लिंग जमिनीवर ठेवू नकोस. तीन वर्षे पूजा केल्यावर तू स्वतः ईश्वर (शंकर) होशील."
वर लाधोनि लंकेश्वर । निरोप देत कर्पूरगौर । करूनि साष्टांग नमस्कार । निघाला त्वरित लंकेसी ॥९२॥	वर मिळाल्यावर लंकेश्वराने शंकरांना (कर्पूरगौर) साष्टांग नमस्कार केला आणि त्वरीत लंकेला जाण्यासाठी निघाला.
देवांचे कारस्थान आणि गणेशाचा प्रवेश
इतुका होता अवसर । नारद होता ऋषीश्वर । निघोनि गेला वेगे सत्वर । अमरपुरा इंद्रभुवना ॥९३॥	हा (रावण वरदान घेऊन निघाल्याचा) प्रसंग घडत असताना नारद ऋषी तेथे उपस्थित होते. ते त्वरित इंद्रलोकात (अमरपुरा) इंद्राकडे गेले.
नारद म्हणे इंद्रासी । काय स्वस्थ चित्ते बैसलासी । अमरत्व दिधले रावणासी । लक्ष्मी गेली आजि तुमची ॥९४॥	नारद इंद्राला म्हणाले: "तू इतका स्वस्थ कसा बसला आहेस? रावणाला अमरत्व मिळाले आहे (लिंगामुळे). आज तुमची लक्ष्मी (ऐश्वर्य) गेली आहे."
चिरायु झाला लंकेश्वर । प्राणलिंग देत कर्पूरगौर । आणिक दिधला असे वर । तूचि ईश्वर होशील ॥९५॥	"लंकेश्वर दीर्घायुषी झाला आहे. शंकराने त्याला प्राणलिंग दिले आहे आणि असा वरही दिला आहे की, तो स्वतः ईश्वर होईल."
वर्षे तीन पूजिलियासी । तूचि माझे स्वरूप होसी । तुझे नगर कैलासी । मृत्यु नाही कदा तुज ॥९६॥	"तीन वर्षे याची पूजा केल्यावर तूच माझे स्वरूप होशील. तुझे नगर (लंका) कैलासाप्रमाणे होईल आणि तुला कधीही मृत्यू येणार नाही."
तेहेतीस कोटी देव कोठूनि । सुटती आता तुम्हासी ॥९७॥	"आता तेहतीस कोटी देवांना (ज्यांना रावणाने बंदी बनवले आहे) तुमच्यापासून सुटका कशी मिळणार?"
जावे त्वरित तुम्ही आता । सेवा करावी लंकानाथ । उर्वशी रंभा मेनका । त्वरिता भेटीस न्याव्या रावणाचे ॥९८॥	"तुम्ही आता त्वरीत जाऊन लंकापतीची (रावण) सेवा करा. उर्वशी, रंभा, मेनका यांनाही त्वरित रावणाच्या भेटीला घेऊन जा."
ऐसे वचन ऐकोनि । इंद्र भयभीत मनी । नारदा विनवी कर जोडूनि । काय करावे म्हणतसे ॥९९॥	हे वचन ऐकून इंद्र मनात भयभीत झाला. त्याने हात जोडून नारदाला विनंती केली: "आता काय करावे?"
नारद म्हणे इंद्रासी । उपाय काय त्वरितेसी । जावे तुम्ही ब्रह्मयासी । तयासी उपाय करील ॥१००॥	नारद इंद्राला म्हणाले: "यावर त्वरित उपाय काय आहे? तुम्ही ब्रह्मदेवाकडे जा. ते यावर उपाय करतील."
इंद्र नारदासमवेत । गेले ब्रह्मलोका त्वरित । विस्तारोनिया वृत्तान्त । सांगे इंद्र ब्रह्मयासी ॥१०१॥	इंद्र नारदासहित लगेच ब्रह्मलोकात गेले. इंद्राने ब्रह्मदेवाला सर्व वृत्तांत सविस्तर सांगितला.
ब्रह्मा म्हणे इंद्रासी । जावे त्वरित वैकुंठासी । दैत्येवरी ह्रषीकेशी । उपाय करील निर्धारे ॥१०२॥	ब्रह्मदेव इंद्राला म्हणाले: "तुम्ही त्वरीत वैकुंठाला जा. दैत्यांवर विष्णू (ह्रषीकेशी) निश्चितपणे उपाय करतील."
म्हणोनि निघाले तिघेजण । पावले त्वरित वैकुंठभुवन । भेटला तत्काळ नारायण । सांगती वृत्तान्त रावणाचा ॥१०३॥	म्हणून ते तिघेही (इंद्र, नारद, ब्रह्मा) लगेच वैकुंठलोकात पोहोचले. त्यांनी नारायणाला (विष्णूला) भेटून रावणाचा वृत्तांत सांगितला.
विरिंचि म्हणे विष्णूसी । प्रतिकार करावा वेगेसी । कारण असे तुम्हांसी । राम-अवतारी परियेसा ॥१०४॥	ब्रह्मदेव (विरिंचि) विष्णूला म्हणाले: "यावर त्वरीत उपाय करा. कारण तुम्हाला राम-अवतार घ्यायचा आहे."
तेहतीस कोटी देवांसी । घातले असे बंदीसी । याचि कारणे तुम्हांसी । करणे असे अवधारा ॥१०५॥	"रावणाने तेहतीस कोटी देवांना बंदी बनवले आहे. याच कारणामुळे तुम्हाला काहीतरी करावे लागणार आहे."
ईश्वराचे प्राणलिंग । घेऊनि गेला राक्षस चांग । आता रावणा नाही भंग । तोचि होईल ईश्वर ॥१०६॥	"शंकराचे प्राणलिंग तो राक्षस घेऊन गेला आहे. आता रावणाचा नाश होणार नाही. तोच स्वतः ईश्वर होईल."
त्वरित उपाय करावा यासी । पुढे जड होईल तुम्हांसी । निर्दाळावया राक्षसांसी । अवतरोनि तुम्हीच यावे ॥१०७॥	यावर त्वरित उपाय करा. पुढे तुम्हाला (देवांना) हे जड जाईल. राक्षसांचा नाश करण्यासाठी तुम्हालाच अवतार घ्यावा लागेल."
ऐसे विनवी चतुरानन । मग कोपोन नारायण । कार्य नासेल म्हणोन । निघाला झडकर कैलासा ॥१०८॥	ब्रह्मदेवाने (चतुरानन) अशी विनंती केली. तेव्हा विष्णू (नारायण) 'आपले कार्य बिघडेल' म्हणून त्वरीत कैलासाकडे निघाले.
विष्णु आला ईश्वरापाशी । म्हणे शंकरा परियेसी । प्राणलिंग रावणासी । द्यावया कारण तुम्हां काय ॥१०९॥	विष्णू शंकराकडे आले आणि म्हणाले: "शंकर, तुम्ही रावणाला प्राणलिंग देण्याचे कारण काय?"
रावण क्रूर महादैत्य । सुरवर सकळ त्याचे भृत्य । कारागृही असती समस्त । केवी सुटती सांग आम्हा ॥११०॥	"रावण क्रूर महादैत्य आहे. सर्व देव त्याचे दास (भृत्य) आहेत आणि कारागृहात (बंदी) आहेत. ते कसे सुटतील, ते आम्हाला सांगा."
ऐसे दुराचारियासी । वर देता उल्हासी । देवत्व गेले त्याचे घरासी । घेईल स्वर्ग निर्धारे तो ॥१११॥	"अशा दुराचारी व्यक्तीला तुम्ही आनंदाने वर दिला. देवत्व (ऐश्वर्य) त्याच्या घरी गेले आहे आणि तो स्वर्गही निश्चितपणे घेईल."
ईश्वर म्हणे विष्णुसी । तुष्टलो तयाचे भक्तीसी । विसर पडला आम्हांसी । संतोषे दिधले प्राणलिंग ॥११२॥	ईश्वर (शंकर) विष्णूला म्हणाले: "मी त्याच्या भक्तीवर संतुष्ट झालो. त्यामुळे मला विसर पडला आणि मी आनंदाने त्याला प्राणलिंग दिले."
आपले शिर छेदोनि देखा । वीणा केला स्वहस्तका । सप्तस्वर वेदादिका । गायन केले संतोषे ॥११३॥	"त्याने स्वतःचे डोके कापून वीणा बनवली आणि सात स्वर, वेद इत्यादींचे आनंदाने गायन केले."
जरी मागता पार्वतीसी । देतो सत्य परियेसी । भुली पडली भक्तीसी । लिंग नेले प्राण माझा ॥११४॥	"त्याने जर पार्वतीला मागितले असते, तरी मी दिली असती, हे सत्य आहे. पण मला त्याच्या भक्तीची भूल पडली आणि त्याने माझा प्राण (लिंग) घेऊन गेला."
विष्णु म्हणे उमाकांता । तुम्ही ऐसा वर देतां । आम्हां सायास होय तत्त्वतां । दैत्य उन्मत्त होताती ॥११५॥	विष्णू शंकराला म्हणाले: "उमाकांता (शंकर), तुम्ही असे वर देता, तेव्हा आम्हांला (देवांना) त्रास होतो. दैत्य उन्मत्त होतात."
देवद्विज लोकांसी । पीडा करिती बहुवशी । कारणे आम्हांसी । अवतार धरणे घडते देखा ॥११६॥	"ते देव आणि ब्राह्मण लोकांवर खूप अत्याचार करतात. त्यामुळे आम्हाला अवतार घ्यावा लागतो."
कधी दिले लिंग त्यासी । नेले असेल लंकेसी । शंकर म्हणे विष्णुसी । पांच घटी झाल्या आता ॥११७॥	"तुम्ही त्याला कधी लिंग दिले? त्याने ते लंकेला नेले असेल." शंकर विष्णूला म्हणाले: "पाच घटिका (सुमारे दोन तास) आता झाली आहे."
ऐकताच शिववचन । उपाय करी नारायण । धाडिले चक्र सुदर्शन । सूर्याआड व्हावया ॥११८॥	शंकराचे वचन ऐकून विष्णूंनी उपाय केला. त्यांनी सुदर्शन चक्र पाठवले, ते सूर्याच्या आड उभे राहिले.
बोलावूनि नारदासी । सांगतसे ह्रषीकेशी । तुम्ही जावे त्वरितेसी । रावण जातो लंकेसी देखा ॥११९॥	विष्णूंनी (ह्रषीकेशी) नारदाला बोलावून सांगितले: "तुम्ही त्वरीत जा. रावण लंकेला जात आहे."
मार्गी जाऊनि तयासी । विलंब करावा परियेसी । जाऊ न द्यावे लंकेसी । त्वरित जावे म्हणतसे ॥१२०॥	"मार्गात त्याला भेटून, तुम्ही त्याचा विलंब करा. त्याला लंकेला जाऊ देऊ नका, तुम्ही त्वरीत जा."
चक्र झाले सूर्याआड । स्नानसंध्या रावणा चाड । तुम्ही जाऊनिया दृढ । विलंब करावा तयासी ॥१२१॥	"सुदर्शन चक्रामुळे सूर्य झाकला जाईल. रावणाला स्नान आणि संध्या करण्याची आवड आहे. तुम्ही जाऊन त्याचा चांगलाच विलंब करा."
ऐकोनिया श्रीविष्णूच्या बोला । नारद त्वरित निघोन गेला । मनोवेगे पावला । जेथे होता लंकानाथ ॥१२२॥	श्री विष्णूचे बोलणे ऐकून नारद त्वरीत निघाले आणि जिथे रावण होता, तिथे ते मनोवेगाने पोहोचले.
नारदाते पाठवूनि । विष्णू विचारी आपुल्या मनी । गणेशासी बोलावूनि । पाठवू म्हणे विघ्नासी ॥१२३॥	नारदाला पाठवून विष्णूंनी मनात विचार केला आणि गणेशाला बोलावून विघ्न (अडथळा) करण्यासाठी पाठवायचे ठरवले.
बोलावूनि गणेशासी । सांगे विष्णु परियेसी । कैसा रावण तुजसी । सदा उपेक्षितो ॥१२४॥	विष्णूंनी गणेशाला बोलावून सांगितले: "ऐक, रावण तुला नेहमी तुच्छ मानतो (उपेक्षितो)."
सकळ देव तुज वंदिती । त्याचे मनोरथ पुरती । तुज जे का उपेक्षिती । विघ्ने बाधती तयांसी ॥१२५॥	"सर्व देव तुला नमस्कार करतात, तेव्हा त्यांचे मनोरथ पूर्ण होतात. पण जे तुला तुच्छ मानतात, त्यांना विघ्ने (अडचणी) येतात."
तुज नेणतां रावण देखा । घेऊनि गेला निधान ऐका । प्राण लिंगा अतिविशेखा । नेले शिवाजवळूनि ॥१२६॥	"तुला न विचारता रावणाने शिवाजवलून अतिशय विशेष असे प्राणलिंग घेऊन गेला आहे, ते ऐक."
आता त्वा करावे एक । रावणापाशी जाऊनि देख । कपटरुपे कुब्जक । बाळवेष धरोनिया ॥१२७॥	"आता तू एक काम कर. तू रावणाजवळ जा आणि कपटी (वाकलेला) आणि लहान बाळकाचा वेष धारण कर."
वाटेसि होईल अस्तमान । रावण करील संध्यावंदन । नारद गेला याचि कारण । विलंब करावया दैत्यासी ॥१२८॥	"मार्गात सूर्यास्त होईल, तेव्हा रावण संध्यावंदन करेल. नारद याच कारणास्तव दैत्याचा (रावणाचा) विलंब करण्यासाठी गेला आहे."
आज्ञा शिवाची रावणासी । न ठेवी लिंग भूमीसी । शौचाचमनसमयासी । आपणाजवळी न ठेविजे ॥१२९॥	"रावणाला शंकराची आज्ञा आहे की लिंग जमिनीवर ठेवू नये. शौच किंवा आचमन (संध्येचा विधी) करताना ते आपल्याजवळ ठेवता येत नाही."
बाळवेषे तुवा जावे । शिष्यरूप करुणाभावे । सूक्ष्मरूप दाखवावे । लिंग घ्यावे विश्वासुनी ॥१३०॥	"तू बाळवेष धारण करून, शिष्यासारख्या करुणाभावनेने त्याला आपले लहान रूप दाखव आणि त्याचा विश्वास संपादन करून लिंग हातात घे."
संध्यासमयी तुझे हाती । लिंग देईल विश्वासरीती । तुवा ठेवावे तत्काळ क्षिती (पृथ्वी) । लिंग राहील तेथेची ॥१३१॥	"संध्येच्या वेळी तो तुझ्या हातात विश्वासाने लिंग देईल. तू ते लगेच पृथ्वीवर (क्षितीवर) ठेव. मग ते लिंग तिथेच स्थापित होईल."
येणेपरी गणेशासी । शिकवी विष्णु परियेसी। संतोषोनि हर्षी । भातुके मागे तये वेळी ॥१३२॥	अशा प्रकारे विष्णूंनी गणेशाला शिकवले. तेव्हा गणेश आनंदित होऊन त्यांच्याकडे खाण्याचे पदार्थ (भातुके) मागू लागले.
लाडू तिळव पंचखाद्य । इक्षु खोबरे दालिम आद्य । शर्करा घृत क्षीर सद्य । द्यावे त्वरित आपणासी ॥१३३।।	"लाडू, तिळगुळ, पंचखाद्य, ऊस (इक्षु), खोबरे, डाळिंब, साखर, तूप, दूध, तुम्ही मला त्वरित खाण्यासाठी द्या.
चणे भिजवून आपणासी । तांदूळ लाह्या साखएसी । त्वरित भक्षण करावयासी । द्यावे स्वामी म्हणतसे ॥१३४॥	भिजवलेले चणे, तांदूळ आणि लाह्या मला त्वरित खाण्यासाठी द्या," असे गणेश विष्णूंना म्हणाले.
जे जे मागितले विघ्नेश्वरे । त्वरित दिधले शार्ङ्गधरे । भक्षित निघाला वेगवक्त्रे । ब्रह्मचारीवेष धरूनि ॥१३५॥	विघ्नेश्वराने (गणेशाने) जे जे मागितले, ते ते विष्णूंनी (शार्ङ्गधर) त्वरित दिले. ते खात खातच गणेश त्वरीत ब्रह्मचारीचा वेष धारण करून निघाले.
गेला होता नारद पुढे । ब्रह्मऋषि महात्म्य गाढे । उभा ठाकला रावणापुढे । कवण कोठूनि आलासी ॥१३६॥	नारद (ब्रह्मऋषी) पुढे गेले होते. ते रावणापुढे उभे राहिले आणि त्याला विचारले: "तू कोण आणि कुठून आला आहेस?"
रावण म्हणे नारदासी । गेलो होतो कैलासासी । केले उत्कृष्ट तपासी । तोषविले तया शिवा ॥१३७॥	रावण नारदाला म्हणाला: "मी कैलासाला गेलो होतो. मी उत्कृष्ट तप केले आणि त्या शिवाला संतुष्ट केले."
तेणे प्रसन्न होऊनि आम्हांसी । लिंग दिधले परियेसी । आणिक सांगितले संतोषी । लिंग महिमा अपार ॥१३८॥	"त्याने प्रसन्न होऊन मला हे लिंग दिले आहे आणि आनंदाने त्याचा अपार महिमा सांगितला आहे, ते ऐक."
नारद म्हणे लंकानाथा । दैव थोर तुझे आता । लिंग लाधलासी अद्‌भुता । जाणो आम्ही आद्यंत ॥१३९॥	नारद म्हणाले: "लंकानाथा, आता तुझे भाग्य मोठे आहे. तुला हे अद्भुत लिंग प्राप्त झाले. आम्ही याचा संपूर्ण इतिहास जाणतो."
दाखवी लिंग आम्हांसी । खुणे ओळखू परियेसी । लिंगलक्षण विस्तारेसी । सांगू आम्ही तुजलागी ॥१४०॥	"आम्हाला ते लिंग दाखव. ऐक, आम्ही त्याच्या खुणा ओळखू आणि तुला त्याचे लिंगलक्षण सविस्तर सांगू."
नारदाचिया वचनासी । न करी विश्वास परियेसी । दाखवीतसे दुरोनि लिंगासी । व्यक्त करोनि त्या समयी ॥१४१॥	रावणाने नारदाच्या बोलण्यावर विश्वास ठेवला नाही. तरीही त्याने त्या वेळी लिंगाला दुरूनच दाखवले.
नारद म्हणे लंकेशा । लिंग महिमेचा प्रकार ऐसा । सांगेन तुज बहु सुरसा । बैसोनि ऐके स्वस्थ चित्ते ॥१४२॥	नारद म्हणाले: "लंकेश्वरा, लिंगाच्या माहात्म्याचा प्रकार फार सुंदर आहे. तू स्वस्थ चित्ताने बसून ऐक."
लिंग उपजले कवणे दिवशी । पूर्वी जाणिले तयासी । एकचित्ते परियेसी । कथा असे अतिपूर्व ॥१४३॥	हे लिंग कोणत्या दिवशी उत्पन्न झाले, हे पूर्वी जाणले आहे. ती अतिशय प्राचीन कथा तू एकाग्र चित्ताने ऐक.
गिळूनि सकळ सौरभासी । मृग एक काळाग्निसमेसी । ब्रह्मांडखंड परियेसी । पडिला होता तो मृग ॥१४४॥	(पूर्वी) समस्त सुवास (सौरभ) गिळून टाकणारा, काळाग्नीप्रमाणे (विनाशक) असलेला एक मृग (हरिण) होता. तो (मृग) ब्रह्मांडाच्या एका भागात (ब्रह्मांडखंड) पडला होता.
ब्रह्माविष्णु महेश्वरांसी । गेले होते पारधियेसी । मृग मारिले परियेसी । भक्षिले मेद तये वेळी ॥१४५॥	त्या वेळी ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश हे तिघेही त्या मृगाची शिकार (पारधियेसी) करण्यासाठी गेले होते. त्यांनी त्या मृगाला मारले आणि त्याचे मांस (मेद) भक्षण केले.
तयासी होती तीन शृंगे । खाली असती तीन लिंगे । तिघी घेतली तीन भागे । प्राणलिंगे परियेसा ॥१४६॥	त्या मृगाला तीन शिंगे होती आणि त्याखाली तीन लिंगे होती. त्या तिघांनी (ब्रह्मा, विष्णू, महेश) त्या लिंगांचे तीन भाग घेतले. तीच ही प्राणलिंगे (अतिशय महत्त्वाची) आहेत, ऐक.
लिंगमहिमा ऐक कानी । जे पूजिती वर्षे तिनी । तेचि ईश्वर होती निर्गुणी । वेदमूर्ति तेचि होय ॥१४७॥	या लिंगाचा महिमा ऐक: जो कोणी याची तीन वर्षे पूजा करतो, तोच निर्गुण ईश्वर होतो आणि तोच वेदमूर्ती होतो.
लिंग असे जये स्थानी । तोचि कैलास जाण मनी । महत्त्व असे याच गुणी । ब्रह्माविष्णुमहेश्वरांसी ॥१४८॥	हे लिंग ज्या ठिकाणी स्थापित असेल, ते स्थानच कैलास (शंकराचे निवासस्थान) आहे, असे मनात जाण. याच गुणामुळे या लिंगाचे महत्त्व ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर यांनाही आहे.
असे आणिक एक बरवे । सांगेन ऐक एकभावे । रावण म्हणे आम्हा जाणे । असे त्वरित लंकेसी ॥१४९॥	"आणखी एक चांगली गोष्ट आहे, ती मी तुला एकाग्रतेने सांगतो." रावण म्हणाला: "आम्हाला लंकेला त्वरित जायचे आहे."
म्हणोनि निघाला महाबळी । नारद म्हणे तये वेळी । सूर्यास्त आहे जवळी । संध्याकाळ ब्राह्मणासी ॥१५०॥	असे म्हणून तो महाबळी रावण निघाला. नारद त्यावेळी म्हणाले: "सूर्यास्त जवळ आला आहे. ब्राह्मणाला संध्याकाळ (संध्यावंदन) करण्याची असते."
सहस्त्रवेद आचरसी । संध्याकाळी मार्ग क्रमिसी । वाटेस होईल तुज निशी । संध्यालोप होईल ॥१५१॥	"तू हजारो वेदांचे आचरण करतोस. तू संध्याकाळी मार्गात प्रवास करत आहेस. वाटेत रात्र झाली तर तुझे संध्यावंदन (संध्यालोप) चुकणार."
आम्ही जाऊ संध्यावंदनासी । म्हणोनि नारद विनयेसी । पुसोनिया रावणासी । गेला नदीतीरा ॥१५२॥	"आम्ही संध्यावंदन करण्यासाठी जातो," असे म्हणून नारद रावणाला विचारून नदीच्या किनारी गेले.
इतुकिया अवसरी । पातला गणेश ब्रह्मचारी । रावणापुढे चाचरी । समिधा तोडी कौतुके ॥१५३॥	इतक्यात, ब्रह्मचारीच्या वेषातील गणेश तेथे पोहोचले. ते रावणाजवळ समिधा (यज्ञासाठी लागणारी लाकडे) तोडत कौतुकाने वावरत होते.
आपणासी । संध्या करावी त्रिकाळेसी । संदेह घडला म्हणतसे ॥१५४॥	रावणाने मनात चिंता केली: "माझे व्रत भंग होईल. मला त्रिकाळ (सकाळ, दुपार, संध्याकाळ) संध्या करावी लागते. आता संशय (कठिण प्रसंग) आला आहे."
ईश्वरे सांगितले आम्हांसी । लिंग न ठेवावे भुमीसी । संध्यासमयो झाली निशी । काय करू म्हणतसे ॥१५५॥	"ईश्वराने मला सांगितले आहे की, हे लिंग जमिनीवर ठेवू नये. आता संध्याकाळ झाली आणि रात्र होईल. मी काय करू?"
तव देखिला ब्रह्मचारी । अति सुंदर बाळकापरी । हिंडतसे नदीतीरी । देखिला रावणे तये वेळी ॥१५६॥	तेव्हा त्याने नदीच्या किनारी एक अतिशय सुंदर बाळकाप्रमाणे दिसणारा ब्रह्मचारी पाहिला.
मनी विचारी लंकानाथ । ब्रह्मचारी कुमार दिसत । न करी आमुचा विश्वासघात । लिंग देऊ तया हाती ॥१५७॥	लंकापतीने मनात विचार केला: "हा ब्रह्मचारी कुमार आहे. हा आपला विश्वासघात करणार नाही. आपण याच्या हाती लिंग देऊया."
संध्या करू स्वस्थचित्तेसी । लिंग असेल तयापाशी । बाळक असे हे निश्चयेसी । म्हणोनि गेला तया जवळी ॥१५८॥	"आपण स्वस्थ चित्ताने संध्या करू. लिंग या बालकाजवळ सुरक्षित राहील," असे निश्चित करून तो त्याच्या जवळ गेला.
देखोनिया दशशिर । पळतसे लंबोदर । रावण झाला द्विजवर । अभय देऊनि गेला जवळी ॥१५९॥	रावणाला पाहून गणेश (लंबोदर) पळू लागले. तेव्हा रावण (द्विजवर - ब्राह्मणांप्रमाणे आचरण करणारा) त्याला 'भी नकोस' (अभय) असे म्हणून त्याच्या जवळ गेला.
रावण म्हणे तयासी । तू कवण बा सांग आम्हांसी । मातापिता कवण तुजसी । कवण कुळी जन्म तुझा ॥१६०॥	रावण त्याला म्हणाला: "तू कोण आहेस, आम्हाला सांग. तुझे माता-पिता कोण आणि कोणत्या कुळात तुझा जन्म झाला?"
ब्रह्मचारी म्हणे रावणा । इतुके पुससी कवण्या कारणा । आमुच्या बापे तुझ्या ऋणा । काय द्यावे सांग मज ॥१६१॥	ब्रह्मचारी (गणेश) रावणाला म्हणाले: "तू हे सगळे कशासाठी विचारतोस? आमच्या वडिलांनी तुझे कोणते कर्ज (ऋण) घेतले आहे, ते मला सांग."
हासोनिया लंकेश्वर । लोभे धरिला त्याचा कर । सांग बाळका कवणाचा कुमर । प्रीतीभावे पुसतो मी ॥१६२॥	लंकेश्वराने हसून प्रेमाने त्याचा हात धरला आणि म्हणाला: "बाळा, तू कोणाचा पुत्र आहेस? मी तुला प्रेमाने विचारत आहे."
ब्रह्मचारी म्हणे रावणासी । आमुचा पिता काय पुससी । जटाधारी भस्मांगासी । रुद्राक्ष माळा असती देखा ॥१६३॥	ब्रह्मचारी रावणाला म्हणाले: "तुम्ही माझ्या वडिलांना काय विचारता? ते जटाधारी, अंगावर भस्म लावणारे आणि रुद्राक्षांच्या माळा घालणारे आहेत."
शंकर म्हणती तयाशी । भिक्षा मागणे अहर्निशी । वृषारूढ उमा सरसी । जननी ते जगन्माता ॥१६४॥	"त्यांना शंकर म्हणतात. ते दिवस-रात्र भिक्षा मागतात. त्यांची पत्नी (जननी) उमा (पार्वती) ही जगन्माता आहे आणि ते बैलावर (वृषारूढ) स्वार होतात."
इतुके आम्हांसी पुसतोसी । तुज देखता भय मानसी । बहुत वाटे परियेसी । सोड हात जाऊ दे ॥१६५॥	"तुम्ही आम्हाला इतके विचारता. तुम्हाला पाहून माझ्या मनात खूप भीती वाटते. माझा हात सोडा आणि मला जाऊ द्या."
रावण म्हणे ब्रह्मचारी । तव पिता असे दरिद्री । भिक्षा मागे घरोघरी । सौख्य तुज काही नसे ॥१६६॥	रावण म्हणाला: "ब्रह्मचारी, तुझे वडील तर दरिद्री आहेत. ते घरोघरी भिक्षा मागतात. तुला काहीही सुख नाही."
आमुचे नगर लंकापूर । रत्‍नखचित असे सुंदर । आम्हांसवे चाल सत्वर । देवपूजा करीत जाई ॥१६७॥	"आमचे नगर लंकापूर आहे, जे रत्नजडित आणि सुंदर आहे. तू लवकर आमच्यासोबत चल आणि तिथे माझी देवपूजा कर."
जे जे मागसी आम्हांसी । सकळ देईन परियेसी । सुखे रहावे मजपाशी । म्हणे रावण तये वेळी ॥१६८॥	"तू जे जे मागशील, ते ते मी तुला देईन. तू माझ्याजवळ सुखाने राहा," असे रावण त्यावेळी म्हणाला.
ब्रह्मचारी म्हणे त्यासी । लंकेसी बहुत राक्षसी । आम्ही बाळक अरण्यवासी । खातील तेथे जातांची ॥१६९॥	ब्रह्मचारी त्याला म्हणाले: "लंकेत खूप राक्षस आहेत. आम्ही वनवासी (अरण्यवासी) बाळ आहोत. तिथे गेल्यावर ते आम्हाला खातील."
न येऊ तुझिया नगरासी । सोड जाऊं दे घरासी । क्षुधे पीडतो बहुवसी । म्हणोनि भक्षितो भातुके ॥१७०॥	"मी तुझ्या नगरात येणार नाही. माझा हात सोडा आणि मला घरी जाऊ द्या. मला खूप भूक लागली आहे (क्षुधे पीडतो), म्हणून मी भातुके खात आहे."
इतुके ऐकोनि लंकानाथ । त्या बाळका संबोधित । लिंग धरी ऐसे म्हणत । मी संध्या करीन तोवरी ॥१७१॥	इतके ऐकून लंकापती रावणाने त्या बालकाला समजावले आणि "हे लिंग धर, मी तोपर्यंत संध्या करतो," असे म्हटले.
बाळक विनवी तयासी । न धरी लिंग परियेसी । मी ब्रह्मचारी अरण्यवासी । उपद्रवू नको म्हणतसे ॥१७२॥	त्या बालकाने (गणेशाने) त्याला विनंती केली: "ऐक, मी लिंग धरणार नाही. मी अरण्यवासी ब्रह्मचारी आहे. मला त्रास देऊ नकोस."
तव लिंग असे जड । मी पण बाळ असे वेड । न घे लिंग जाऊ दे सोड । धर्म घडेल तुजलागी ॥१७३॥	"ते लिंग खूप जड आहे आणि मी तर एक लहान बाळ आहे. मी ते लिंग घेणार नाही, मला जाऊ द्या. हे केल्याने तुम्हाला धर्म लाभेल."
नानापरी संबोधित । लिंग देत लंकानाथ । संध्या करावया आपण त्वरित । समुद्रतीरी बैसला ॥१७४॥	रावणाने त्याला विविध प्रकारे समजावले आणि ते लिंग त्याच्या हातात दिले. तो स्वतः त्वरीत संध्या (संध्यावंदन) करण्यासाठी समुद्रकिनारी बसला.
ब्रह्मचारी तयासी । उभा विनवीतसे रावणासी । जड झालिया आपणासी । ठेवीन त्वरित भूमीवरी ॥१७५॥	तो ब्रह्मचारी (गणेश) उभे राहून रावणाला विनंती करत होता: "जर ते मला जड झाले, तर मी ते लगेच जमिनीवर ठेवून देईन."
वेळ तीन परियेसी । बोलवीन तुम्हांसी । वेळ लागलिया परियेसी । आपण ठेवीन भूमीवरी ॥१७६॥	"मी तुम्हाला तीन वेळा हाक मारेन, ते ऐका. जर तुम्हाला वेळ लागला, तर मी ते स्वतः जमिनीवर ठेवून देईन."
ऐसा निर्धार करोनि । उभा गणेश लिंग घेऊनि । समस्त देव विमानी । बैसोनि पाहती कौतुके ॥१७७॥	असा निश्चय करून गणेश लिंग हातात घेऊन उभे राहिले. आकाशातील सर्व देव विमानांतून हे कौतुक पाहत होते.
अर्घ्यसमयी रावणासी । बोलवी गणेश परियेसी । जड झाले लिंग आम्हांसी । सत्वर घे गा म्हणतसे ॥१७८॥	पहिल्यांदा, अर्घ्य देण्याच्या वेळी गणेशाने रावणाला हाक मारली: "हे लिंग मला जड झाले आहे, लवकर येऊन घे."
न्यासपूर्वक अर्घ्य देखा । रावण करी अति विवेका । हाता दाखवी बाळका । येतो राहे म्हणोनि ॥१७९॥	रावण नियमानुसार (न्यासपूर्वक) मोठ्या विचाराने (विवेका) अर्घ्य देत होता. त्याने बाळाला हाताने खुणावले की, 'मी येतोय, तू थांब.'
आणिक क्षणभर राहोनि । गणेश बोले वेळ दोनी । जड झाले म्हणोनि । शीघ्र यावे म्हणतसे ॥१८०॥	आणखी काही वेळ थांबून गणेशाने दुसऱ्यांदा हाक मारली: "मला जड झाले आहे, लवकर या."
न ये रावण ध्यानस्थ । गणेश असे विचारीत । समस्त देवांते साक्षी करीत । लिंग ठेवीत भूमीवरी ॥१८१॥	ध्यानस्थ असलेला रावण आला नाही. तेव्हा गणेशाने विचार केला आणि सर्व देवांना साक्षी ठेवून लिंग जमिनीवर ठेवले.
श्रीविष्णूते स्मरोनि । लिंग ठेविले स्थापोनि । संतोष जाहला गगनी । पुष्पे वर्षती सुरवर ॥१८२॥	श्री विष्णूंचे स्मरण करून त्यांनी ते लिंग स्थापित केले. आकाशात आनंद झाला आणि देवांनी फुलांची वृष्टी केली.
अर्घ्य देवोनी लंकेश्वर । निघोनि आला सत्वर । लिंग देखिले भूमीवर । मनी विकळ जाहला ॥१८३॥	अर्घ्य (संध्यावंदन) पूर्ण करून लंकेश्वर (रावण) त्वरीत आला. लिंग जमिनीवर ठेवलेले पाहून तो मनात दुःखी (विकळ) झाला.
आवेशोनि रावण देखा । ठोसे मारी गणनायका । हास्यवदन रडे तो ऐका । भूमीवरी लोळतसे ॥१८४॥	रागाने आवेशित होऊन रावणाने गणेशाला टोले मारले. हास्यवदन असलेला तो (गणेश) रडण्याचा अभिनय करत जमिनीवर लोळू लागला.
म्हणे माझिया पित्यासी । सांगेन आता त्वरितेसी । का मारिले मज बाळकासी । म्हणोनि रडत निघाला देखा ॥१८५॥	(गणेश) म्हणाला: "मी आता त्वरीत माझ्या वडिलांना सांगतो, तुम्ही मला का मारले?" असे म्हणून तो रडत पळू लागला.
मग रावण काय करी । लिंग धरोनिया दृढ करी । उचलू गेला नानापरी । भूमीसहित हालतसे ॥१८६॥	मग रावणाने काय केले? त्याने ते लिंग दोन्ही हातांनी घट्ट धरले आणि विविध प्रकारे उचलण्याचा प्रयत्न केला. पण ते लिंग जमिनीसहित हलू लागले.
कापे धरणि तये वेळी । रावण उचली महाबळी । न ये लिंग शिर आफळी । महाबळी राहिला ॥१८७॥	त्यावेळी पृथ्वी (धरणी) कापू लागली. महाबळी रावण ते उचलत होता, पण लिंग काही उचलले गेले नाही. मग त्याने आपले डोके आपटले आणि तो तिथेच थांबला.
नाम पाविला याचि कारणे । महाबळेश्वर लिंग जाणे । मुरडोनि ओढिता रावणे । गोकर्णाकार जाहले ॥१८८॥	याच कारणामुळे या लिंगाला महाबळेश्वर (महान बल) हे नाव मिळाले. रावणाने ते लिंग मुरगाळून ओढल्यामुळे ते गाईच्या कानासारखे (गोकर्णाकार) झाले.
ऐसे करिता लंकानाथ । मागुती गेला तपार्थ । ख्याती झाली गोकर्णांत । समस्त देव तेथे आले ॥१८९॥	असे करून लंकापती रावण पुन्हा तप करण्यासाठी गेला. त्यामुळे गोकर्ण (गाईचा कान) या तीर्थाची ख्याती झाली आणि सर्व देव तेथे आले.
आणिक असे अपार महिमा । सांगतसे अनुपमा । स्कंदपुराण वर्णिली सीमा । प्रख्याद असे परियेसा ॥१९०॥	या गोकर्ण तीर्थाचे आणखी अपार आणि अद्वितीय माहात्म्य आहे. त्याची मर्यादा स्कंदपुराणात वर्णन केली आहे, ते ऐका.
ऐकोनि सिद्धाचे वचन । नामधारक संतोषोन । पुनरपि चरणा लागे जाण । म्हणे सरस्वती गंगाधरू ॥१९१॥	सिद्धांचे हे वचन ऐकून नामधारक संतुष्ट झाला आणि तो पुन्हा त्यांच्या चरणांना लागला. (कवी) सरस्वती गंगाधर म्हणतात: "येथे अध्याय समाप्त झाला."
इति श्रीगुरुचरित्रपरमकथाकल्पतरौ । श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे गोकर्णमहिमा वर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः॥६॥ ॥श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु॥	अशा प्रकारे श्री गुरुचरित्ररूपी श्रेष्ठ कल्पवृक्षातील श्री नृसिंह सरस्वतींच्या उपाख्यानामध्ये, सिद्ध आणि नामधारक यांच्या संवादातील,गोकर्णमहिमा वर्णनं अध्याय सहावा समाप्त झाला. ॥श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु॥

गुरुचरित्र अध्याय सातवा 👈

👆श्री गुरुचरित्रातील सातवा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.