Shree Guru Charitra – Chapter 16 (English script & Translation)

 Gurucharitra Chapter 16
Guru-Shrunushan- Mahatmy- Varan
(Marathi Ovi and meaning with EnglishTransliteration )

Image From -Google 

Introduction 

Chapter 16 of Shri Guru Charitra highlights the supreme importance of 'Guru-Shushrusha' (service to the Guru). Through the dialogue between Siddha Muni and Namadharaka, the text explores how the ego and ignorance of a seeker can only be dispelled by unconditional devotion to a Guru. The chapter introduces the powerful stories of disciples from the Mahabharata era—Aruni, Baida, and Upamanyu—who underwent extreme trials to prove their loyalty to their Master, Sage Dhaumya.

Note: This is an English translation and transliteration of the original 16th-century classic by Saraswati Gangadhar, meticulously prepared for global devotees of Lord Dattatreya by Mantra Stotra Jyoti

With Marathi Ovi Meaning & EnglishTransliteration & Ovi 

⭐⭐⭐

Shree Ganesha Namah: Shree Saraswatya Namah:. Shree Kul Devtay Namah: Shree Padshrivallabhai Namah: Shree Nrisimha Saraswatyai Namah: Shree Gurubhyo Namah:

Ovi 1: विनवी शिष्य नामांकित । सिद्धासी असे पुसत । सांगा स्वामी वृत्तांत । गुरुचरित्र विस्तारुनि ॥१॥ 

Transliteration: Vinavi shishya namankita | Siddhasi ase pusata | Sanga Svami vruttanta | Gurucharitra vistaruni || 1 || 

Meaning: The renowned disciple Namadharaka requests and asks Siddha Muni, "O Master, please narrate the account of Shri Guru Charitra in detail." 

अर्थ: नामांकित शिष्य नामधारक सिद्धांना विनंती करून विचारतो, "स्वामी, गुरुचरित्राचा वृत्तांत विस्तारपूर्वक सांगा."

Ovi 2: शिष्य समस्त गेले यात्रेसी । राहिले कोण गुरुपाशीं । पुढें कथा वर्तली कैसी । विस्तारावें दातारा ॥२॥

 Transliteration: Shishya samasta gele yatresi | Rahile kona Gurupashin | Pudhe katha vartali kaisi | Vistaraven datara || 2 || 

Meaning: "After all the disciples left for the pilgrimage, who remained with Shri Guru? What happened next? O Giver, please explain this in detail."

 अर्थ: सर्व शिष्य यात्रेला गेल्यावर श्रीगुरूंच्या जवळ कोण राहिले? पुढे कोणती कथा घडली, हे दातारा (सिद्ध मुनी), तुम्ही विस्तारपूर्वक सांगा.

Ovi 3: ऐकोनि शिष्याची वाणी । संतोषी झाले सिद्ध मुनि । धन्य धन्य शिष्या शिरोमणि । गुरुभक्ता नामधारका ॥३॥

 Transliteration: Aikoni shishyachi vani | Santoshi jhale Siddha muni | Dhanya dhanya shishya shiromani | Gurubhakta Namadharaka || 3 ||

 Meaning: Hearing the disciple's words, Siddha Muni was pleased. He said, "Blessed are you, O Namadharaka, the jewel among disciples and a true devotee of the Guru!" 

अर्थ: शिष्याचे बोलणे ऐकून सिद्ध मुनींना संतोष झाला. ते म्हणाले, "हे गुरुभक्त शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या नामधारका, तू धन्य आहेस!"

Ovi 4: अविद्यामायासुषुप्तींत । निजलें होतें माझें चित्त । तुजकरितां जाहलें चेत । ज्ञानज्योति-उदय मज ॥४॥ 

Transliteration: Avidyamayasushuptint | Nijale hote majhe chitta | Tujakarita jahale cheta | Jnanajyoti-udaya maja || 4 || 

Meaning: "My mind was asleep in the deep slumber of ignorance and Maya. Because of you, it has awakened, and the light of knowledge has dawned within me."

 अर्थ: अविद्या आणि मायेच्या गाढ झोपेत माझे मन निजले होते. तुझ्यामुळे ते जागे झाले, आणि माझ्यामध्ये ज्ञानज्योतीचा उदय झाला.

Ovi 5: तूंचि माझा प्राणसखा । ऐक शिष्या नामधारका । तुजकरितां जोडलों सुखा । गुरुचरित्र आठवलें ॥५॥ 

Transliteration: Tunchi majha pranasakha | Aika shishya Namadharaka | Tujakarita jodalo sukha | Gurucharitra athavale || 5 || 

Meaning: "You are indeed my soul-friend. Listen, O disciple Namadharaka! Because of you, I have attained happiness and recalled the divine Guru Charitra."

 अर्थ: तूंच माझा प्राणसखा आहेस, हे शिष्या नामधारका, ऐक. तुझ्यामुळेच मला सुख प्राप्त झाले आणि गुरुचरित्र आठवले.

Ovi 6: अज्ञानतिमिरउष्णांत । पीडोनि आलों कष्‍टत । सुधामृतसागरांत । तुवां मातें लोटिलें ॥६॥ 

Transliteration: Ajnanatimiroushnant | Pidoni alo kashtata | Sudhamrutasagarant | Tuvan maten lotile || 6 ||

 Meaning: "I was suffering in the heat of the darkness of ignorance. You have pushed me (plunged me) into the ocean of nectar."

 अर्थ: अज्ञानाच्या अंधःकारात (उष्णतेत) मी पीडित होऊन कष्टी झालो होतो. तू मला अमृताच्या सागरात ढकलले आहेस.

Ovi 7: तुवां केले उपकारासी । संतुष्‍ट झालों मानसीं । पुत्रपौत्रीं तूं नांदसी । दैन्य नाहीं तुझे घरीं ॥७॥ 

Transliteration: Tuvan kele upakarasi | Santushta jhalo manasin | Putrapautrin tun nandasi | Dainya nahin tujhe dharin || 7 || 

Meaning: "I am deeply satisfied in my heart by your favor. You shall prosper with children and grandchildren, and there shall be no poverty in your house."

 अर्थ: तू केलेल्या उपकारांमुळे मी मनात संतुष्ट झालो आहे. तू पुत्रपौत्रांसह नांदशील आणि तुझ्या घरी दारिद्र्य (दैन्य) नसेल.

Ovi 8: गुरुकृपेचा तूं बाळक । तुज मानिती सकळ लोक । संदेह न करीं घे भाक । अष्‍टैश्चर्ये नांदसी ॥८॥ 

Transliteration: Gurukrupecha tun balaka | Tuja maniti sakala loka | Sandeha na karin ghe bhaka | Ashtatishvarye nandasi || 8 || 

Meaning: "You are a child of the Guru's grace. All people will respect you. Have no doubt; take my word that you will live in eightfold prosperity."

 अर्थ: तू गुरुकृपेचा बाळ आहेस. सर्व लोक तुला मान देतील. शंका नको धरू, हे माझे वचन घे की तू अष्टैश्वर्यात नांदशील.

Ovi 9: गुरुचरित्रकामधेनु । सांगेन तुज विस्तारुनु । श्रीगुरू राहिले गौप्य होऊन । वैजनाथसंनिधेसीं ॥९॥ Transliteration: Gurucharitrakamadhenu | Sangena tuja vistarunu | Shriguru rahile gaupya houn | Vaijanathasannidhesi || 9 || 

Meaning: "I will narrate to you in detail the Guru Charitra, which is like a wish-fulfilling cow (Kamadhenu). Shri Guru remained hidden near Vaijanath (Parali)."

 अर्थ: गुरुचरित्ररूपी कामधेनू मी तुला विस्तारपूर्वक सांगतो. श्रीगुरू गुप्त होऊन वैजनाथ (परळी वैजनाथ) जवळ राहिले.

Ovi 10: समस्त शिष्य तीर्थेसी । स्वामीनिरोपें गेले परियेसीं । होतों आपण गुरुपाशीं । सेवा करीत अनुक्रमें ॥१०॥ 

Transliteration: Samasta shishya tirthesi | Svaminiropen gele pariyesin | Hoton apana Gurupashin | Seva karita anukramen || 10 || 

Meaning: "Listen, all the disciples went on a pilgrimage by the Master's order. I was personally with Shri Guru, serving him continuously." 

अर्थ: स्वामींच्या आज्ञेने सर्व शिष्य तीर्थयात्रेला गेले, हे ऐक. तेव्हा मी स्वतः श्रीगुरूंच्या जवळ होतो आणि त्यांची सेवा करत होतो.

Ovi 11: संवत्सर एक तया स्थानीं । होते गौप्य श्रीगुरु मुनि । अंबा आरोग्यभवानी । स्नान बरवें मनोहर ॥११॥ 

Transliteration: Sanvatsara eka taya sthanin | Hote gaupya Shriguru muni | Amba Arogyabhavani | Snana barave manohara || 11 || 

Meaning: "Shri Guru stayed hidden at that place for one year. There is a beautiful and pleasant holy water (Tirtha) of Goddess Arogyabhavani."

 अर्थ: एक वर्षभर श्रीगुरू मुनी त्या ठिकाणी गुप्तपणे राहिले. तेथे आरोग्यभवानी देवीचे मनोहर स्नान (तीर्थ) आहे.

Ovi 12: असतां तेथें वर्तमानीं । आला ब्राह्मण एक मुनि । श्रीगुरुतें देखोनि । नमन करी भक्तिभावें ॥१२॥ 

Transliteration: Astan tethen vartamani | Ala brahmana eka muni | Shriguruten dekhoni | Namana kari bhaktibhaven || 12 || 

Meaning: "While residing there, a Brahmin sage arrived. Upon seeing Shri Guru, he bowed with deep devotion."

 अर्थ: तेथे राहात असताना एक ब्राह्मण मुनी आला. श्रीगुरूंचे दर्शन घेऊन त्याने भक्तिभावाने त्यांना नमस्कार केला.

Ovi 13: माथा ठेवूनि चरणांवरी । स्तोत्र करी परोपरी । स्वामी मातें तारीं तारीं । अज्ञानसागरीं बुडालों ॥१३॥

 Transliteration: Matha thevuni charanvari | Stotra kari paropari | Svami maten tarin tarin | Ajnanasagarin budalon || 13 ||

 Meaning: "Placing his head on the feet (of Shri Guru), he praised him in various ways, saying, 'O Master, save me! I am drowning in the ocean of ignorance!'" 

अर्थ: त्याने आपले मस्तक श्रीगुरूंच्या चरणांवर ठेवून अनेक प्रकारे स्तोत्र केले. तो म्हणाला, "स्वामी, मला वाचवा, वाचवा! मी अज्ञानाच्या सागरात बुडालो आहे."

Ovi 14: तप करतों बहु दिवस । स्थिर नव्हे गा मानस । याचि कारणें ज्ञानास । न दिसे मार्ग आपणातें ॥१४॥ 

Transliteration: Tapa karaton bahu divasa | Sthira navhe ga manasa | Yachi karnen jnanas | Na dise marga apanaten || 14 || 

Meaning: "I have been performing penance for many days, but my mind remains unsteady. For this reason, I cannot find the path to knowledge."

 अर्थ: मी अनेक दिवस तप करत आहे, पण माझे मन स्थिर होत नाही. याच कारणामुळे मला ज्ञानाचा मार्ग दिसत नाही.

Ovi 15: ज्ञानाविणें तापसा । वृथा होती सायास । तुम्हां देखतां मानसा । हर्ष जाहला आजि मज ॥१५॥ 

Transliteration: Jnanavinen tapasa | Vruthā hoti sayasa | Tumhan dekhata manasa | Harsha jahala aji maja || 15 ||

 Meaning: "For an ascetic, all efforts without knowledge are in vain. Today, by seeing you, my heart is filled with joy." 

अर्थ: ज्ञानाशिवाय तप करणाऱ्याला सर्व प्रयत्न व्यर्थ होतात. आज तुमचे दर्शन झाल्यामुळे माझ्या मनाला आनंद झाला आहे.

Ovi 16: गुरुची सेवा बहुत दिवस । केली नाहीं सायासें । याचिकारणें मानस । स्थिर नव्हे स्वामिया ॥१६॥

 Transliteration: Guruchi seva bahuta divasa | Keli nahin sayasen | Yachikarnen manasa | Sthira navhe Svamiya || 16 ||

 Meaning: "I did not serve the Guru with effort for a long time. This is the reason, O Master, why my mind is not steady."

 अर्थ: मी खूप दिवस कष्ट घेऊन गुरुसेवा केली नाही. याच कारणामुळे माझे मन स्थिर होत नाही, हे स्वामी.

Ovi 17: तूं तारक विश्वासी । जगद्गुरू तूंचि होसी । उपदेश करावा आम्हांसी । ज्ञान होय त्वरितेसीं ॥१७॥ 

Transliteration: Tun taraka vishvasi | Jagadguru tunchi hosi | Upadesha karava amhansi | Jnana hoya tvaritesi || 17 || 

Meaning: "You are the savior of the universe; you are the Jagadguru. Please instruct me so that I may attain knowledge quickly." 

अर्थ: तुम्ही विश्वाचे तारणारे आहात. तुम्हीच जगद्गुरू आहात. आम्हाला उपदेश करा, ज्यामुळे त्वरित ज्ञान प्राप्त होईल.

Ovi 18: ऐकोनि मुनीचें वचन । श्रीगुरू पुसती हांसोन । जाहलासी तूं केवीं मुनि । गुरुविणें सांग मज ॥१८॥ 

Transliteration: Aikoni munichen vachana | Shriguru pusati hanson | Jahalasi tun kevin muni | Guruvinen sanga maja || 18 || 

Meaning: "Hearing the sage's words, Shri Guru smiled and asked, 'Tell me, how did you become a sage without a Guru?'"

 अर्थ: मुनीचे बोलणे ऐकून श्रीगुरू हसून विचारतात, "तू गुरुशिवाय मुनी कसा झालास, ते मला सांग."

Ovi 19: ऐसें म्हणतां श्रीगुरुमूर्ति । मुनीच्या डोळां अश्रुपाती । दुःख दाटलें अपरमिति । ऐक स्वामी गुरुराया ॥१९॥

 Transliteration: Aisen mhanta Shrigurumuti | Munichya dolan ashrupati | Duhkha datale aparimiti | Aika Svami Gururaya || 19 || 

Meaning: "When Shri Guru said this, tears welled up in the sage's eyes. Overwhelmed with immense sorrow, he said, 'Listen, O Master, King of Gurus!'" 

अर्थ: श्रीगुरुमूर्ती असे बोलताच मुनींच्या डोळ्यातून अश्रू आले. त्याने अत्यंत दुःखाने सांगितले, "हे स्वामी गुरुराया, ऐका!"

Ovi 20: गुरु होता आपणासी एक । अतिनिष्‍ठुर त्याचें वाक्य । मातें गांजिलें अनेक । अकृत्य सेवा सांगे मज ॥२०॥

 Transliteration: Guru hota apanasi eka | Atinishthura tyachen vakya | Maten ganjile aneka | Akrutya seva sange maja || 20 || 

Meaning: "I had a Guru, but his words were very harsh. He troubled me a lot and ordered me to do impossible or improper tasks." 

अर्थ: मला एक गुरू होते, त्यांचे बोलणे खूप कठोर होते. त्यांनी मला खूप त्रास दिला आणि न करण्यासारख्या (अकृत्य) सेवा सांगितल्या.

Ovi 21: न सांगे वेदशास्त्र आपण । तर्कभाष्यादि व्याकरण । म्हणे तुझें अंतःकरण । स्थिर नव्हे अद्यापि ॥२१॥

 Transliteration: Na sange vedashastra apana | Tarkabhashyadi vyakarana | Mhane tujhen antahkarana | Sthira navhe adyapi || 21 || 

Meaning: "He himself did not teach me the Vedas, logic, or grammar. Instead, he would say, 'Your heart is not yet steady.'"

 अर्थ: ते स्वतः वेदशास्त्र, तर्कभाष्य किंवा व्याकरण शिकवत नव्हते. उलट 'तुझे मन अजूनही स्थिर झाले नाही' असे म्हणत.

Ovi 22: म्हणोनि सांगे आणिक कांहीं । आपुलें मन स्थिर नाहीं । करी त्याचे बोल वायी । आणिक कोप करी मज ॥२२॥ 

Transliteration: Mhanoni sange anika kanhin | Apulen mana sthira nahin | Kari tyache bola vayi | Anika kopa kari maja || 22 || 

Meaning: "Because of this, I tried other ways as my mind was not at peace. I ignored his words, which made him even angrier with me." 

अर्थ: त्यामुळे मी त्यांचे बोलणे व्यर्थ मानून दुसरे काहीतरी मिळवण्याचा प्रयत्न करत होतो, पण माझे मन स्थिर झाले नाही. यामुळे ते माझ्यावर अधिक क्रोधित होत.

Ovi 23: येणेंपरी बहुत दिवशीं । होतों तया गुरुपाशीं । बोले मातें निष्‍ठुरेसीं । कोपोनि आलों तयावरी ॥२३॥ 

Transliteration: Yenenpari bahuta divashin | Hoton taya Gurupashin | Bole maten nishthuresi | Koponi alo tayavari || 23 || 

Meaning: "In this way, I stayed with that Guru for many days. He spoke to me with cruelty, so I became angry and left him." 

अर्थ: अशाप्रकारे मी खूप दिवस त्या गुरूंच्या जवळ होतो. ते माझ्याशी कठोरपणे बोलले, म्हणून मी त्यांच्यावर रागावून त्यांच्यापासून दूर आलो.

Ovi 24: ऐकोनि तयाचें वचन । श्रीगुरुमूर्ति हास्यवदन । म्हणती ऐकें ब्राह्मणा । आत्मघातकी तूंचि होसी ॥२४॥

 Transliteration: Aikoni tayachen vachana | Shrigurumuti hasyavadana | Mhanti aiken brahmana | Atmaghataki tunchi hosi || 24 || 

Meaning: "Hearing his words, Shri Guru with a smiling face said, 'Listen, O Brahmin! You are the one destroying yourself (spiritually).'" 

अर्थ: त्याचे बोलणे ऐकून श्रीगुरुमूर्ती हसून म्हणाले, "हे ब्राह्मणा, ऐक. तू स्वतःचा घात करणारा (आत्मघातकी) आहेस."

Ovi 25: एखादा मूर्ख आपुले घरीं । मळ विसर्जी देव्हारीं । आपुलें अदृष्‍ट ऐसेपरी । म्हणोनि सांगे सकळिकां ॥२५॥

 Transliteration: Ekhada murkha apule dharin | Mala visarji devharin | Apulen adrushta aisepari | Mhanoni sange sakalikan || 25 ||

 Meaning: "Like a fool who soils his own altar at home and then tells everyone, 'This is my fate (bad luck).'" 

अर्थ: एखादा मूर्ख आपल्याच घरात देव्हाऱ्यात घाण टाकतो आणि 'माझे नशीब असे आहे' असे सर्वांना सांगतो.

Ovi 26: तैसें तुझें अंतःकरण । आपुलें नासिक छेदून । पुढिल्यातें अपशकुन । करुनि रहासी तूंचि एक ॥२६॥

 Transliteration: Taisen tujhen antahkarana | Apulen nasika chheduna | Pudhilyaten apashakuna | Karuni rahasi tunchi eka || 26 || 

Meaning: "Your mind is like that. You cut off your own nose to cause an ill-omen for others, only to remain alone (hurting yourself while blaming others)."

 अर्थ: तसेच तुझे मन आहे. तू स्वतःचे नाक कापून दुसऱ्याला अपशकुन करून स्वतः एकटाच राहतोस.

Ovi 27: न विचारिसी आपुले गुण । तूतें कैंचें होय ज्ञान । गुरुद्रोही तूंचि जाण । अल्पबुद्धि परियेसा ॥२७॥ 

Transliteration: Na vicharisi apule guna | Tuten kainchen hoya jnana | Gurudrohi tunchi jana | Alpabuddhi pariyesa || 27 || 

Meaning: "You do not examine your own flaws. How can you attain knowledge? Know that you are a traitor to your Guru, O man of small intellect!" 

अर्थ: तू स्वतःचे दोष विचारत नाहीस. तुला ज्ञान कसे होईल? तूच गुरुद्रोही आहेस, हे अल्पबुद्धीच्या (ब्राह्मणा), तू ऐक.

Ovi 28: आपुले गुरूचे गुणदोष । सदा उच्चार करिसी हर्षे । ज्ञान कैंचें होय मानस । स्थिर होय केवीं आतां ॥२८॥

 Transliteration: Apule Guruche gunadosha | Sada uchhara karisi harshe | Jnana kainchen hoya manasa | Sthira hoya kevin atan || 28 || 

Meaning: "You constantly speak of your Guru's faults with joy. How can you gain knowledge or find peace of mind now?"

 अर्थ: तू आपल्या गुरूंचे गुण-दोष नेहमी आनंदाने उच्चार करतोस. मग तुला ज्ञान कसे होईल आणि तुझे मन कसे स्थिर होईल?

Ovi 29: जवळी असतां निधानु । कां हिंडावें रानोरानु । गुरु असतां कामधेनू । वंचूनि आलासी आम्हांजवळी ॥२९॥

 Transliteration: Javali astan nidhanu | Kan hindaven ranoran | Guru astan kamadhenu | Vanchuni alasi amhanjavali || 29 ||

 Meaning: "Why wander from forest to forest when the treasure is nearby? While your Guru is a wish-fulfilling cow, you have deceived him and come to me." 

अर्थ: जवळ खजिना असताना रानोमाळ का फिरावे? गुरू कामधेनूसारखे असताना तू त्यांना सोडून आमच्याजवळ आला आहेस.

Ovi 30: गुरुद्रोही कवण नर । त्यासी नाहीं इह पर । ज्ञान कैंचें होय पुरें । तया दिवांधकासी ॥३०॥ 

Transliteration: Gurudrohi kavana nara | Tyasi nahin iha para | Jnana kainchen hoya puren | Taya divandhakasi || 30 ||

 Meaning: "One who betrays the Guru has no place in this world or the next. How can such a 'day-blind' person receive complete knowledge?"

 अर्थ: जो मनुष्य गुरुद्रोही असतो, त्याला या लोकात आणि परलोकात काहीही मिळत नाही. त्या दिवसा आंधळ्याला पूर्ण ज्ञान कसे मिळेल?

Ovi 31: जो जाणे गुरुची सोय । त्यासी सर्व ज्ञान होय । वेदशास्‍त्र सर्व होये । गुरु संतुष्‍ट होतांचि ॥३१॥ 

Transliteration: Jo jane Guruchi soya | Tyasi sarva jnana hoya | Vedashastra sarva hoye | Guru santushta hotanchi || 31 ||

 Meaning: "He who knows the secret of the Guru attains all knowledge. Once the Guru is satisfied, all Vedas and scriptures become known to him." 

अर्थ: जो गुरूंचे मर्म जाणतो, त्याला सर्व ज्ञान प्राप्त होते. गुरू संतुष्ट होताच त्याला वेदशास्त्रे प्राप्त होतात.

Ovi 32: संतुष्‍टवितां श्रीगुरुसी । अष्‍टसिद्धि आपुले वशी । क्षण न लागतां परियेसीं । वेदशास्‍त्र त्यासी साध्य ॥३२॥ 

Transliteration: Santushtavitan Shrigurusi | Ashtasiddhi apule vashi | Kshana na lagata pariyesin | Vedashastra tyasi sadhya || 32 || 

Meaning: "By satisfying the Guru, the eight Siddhis come under one's control. In an instant, one masters the Vedas and scriptures."

 अर्थ: श्रीगुरूंस संतुष्ट केल्यास अष्टसिद्धी त्याच्या वश होतात. क्षणार्धात त्याला वेदशास्त्रे साध्य होतात.

Ovi 33: ऐकोनि श्रीगुरूचें वचन । माथा श्रीगुरुचरणीं ठेवून । विनवीतसे कर जोडून । करुणावचनेंकरुनियां ॥३३॥ 

Transliteration: Aikoni Shrigurunchen vachana | Matha Shrigurcharnin thevuni | Vinavitase kara joduni | Karunavachnenkaruniyan || 33 || 

Meaning: "Hearing Shri Guru's words, the sage placed his head at Shri Guru's feet and requested with folded hands and pathetic words." 

अर्थ: श्रीगुरूंचे बोलणे ऐकून त्याने आपले मस्तक श्रीगुरूंच्या चरणांवर ठेवले आणि हात जोडून करुणायुक्त शब्दांनी विनंती केली.

Ovi 34: जय जया जगद्गुरु । निर्गुण तूं निर्विकारु । ज्ञानसागर अपरांपरु । उद्धरावें आपणातें ॥३४॥ 

Transliteration: Jaya jaya Jagadguru | Nirguna tun nirvikaru | Jnanasagara aparampru | Uddharaven apanaten || 34 || 

Meaning: "Victory, victory to the Jagadguru! You are formless and changeless. You are the boundless ocean of knowledge. Please deliver me." 

अर्थ: जय जय जगद्गुरू! तुम्ही निर्गुण आणि निर्विकार आहात. तुम्ही अथांग ज्ञानसागर आहात. माझा उद्धार करा.

Ovi 35: अज्ञानमाया वेष्‍टोन । नेणे गुरु कैसा कवण । सांगा स्वामी प्रकाशोन । ज्ञान होय आपणासी ॥३५॥ 

Transliteration: Ajnanamaya veshton | Nene Guru kaisa kavana | Sanga Svami prakashona | Jnana hoya apanasi || 35 || 

Meaning: "Enveloped in the Maya of ignorance, I do not know who or what a Guru is. O Master, explain clearly so that I may gain knowledge." 

अर्थ: अज्ञान आणि मायेने वेढले असल्यामुळे गुरू कसे आणि कोण आहेत, हे मला समजत नाही. स्वामी, मला स्पष्ट करून सांगा.

Ovi 36: कैसा गुरु ओळखावा । कोणेपरी आहे सेवा । प्रकाश करोनि सांगावा । विश्ववंद्य गुरुमूर्ति ॥३६॥ 

Transliteration: Kaisa Guru olakhava | Konepri ahe seva | Prakasha karoni sangava | Vishvavandya Gurumuti || 36 || 

Meaning: "How should one recognize a Guru? In what manner should he be served? O Guru, worshiped by the universe, please shed light on this." 

अर्थ: गुरू कसा ओळखावा? गुरुसेवा कोणत्या प्रकारे करायची? हे विश्ववंद्य गुरुमूर्ती, मला स्पष्टपणे सांगा.

Ovi 37: जेणें माझें मन स्थिरु । होऊनि ओळखे सोयगुरु । तैसा करणें उपकारु । म्हणोनि चरणीं लागला ॥३७॥ 

Transliteration: Jenen majhe mana sthiru | Houni olakhe soyaguru | Taisa karnen upakaru | Mhanoni charnin lagala || 37 || 

Meaning: "Do me this favor so that my mind becomes steady and I recognize the true Guru. Saying this, he fell at his feet."

 अर्थ: ज्यामुळे माझे मन स्थिर होईल आणि मी योग्य गुरू ओळखू शकेन, तसा उपकार करा, असे म्हणून तो चरणांवर पडला.

Ovi 38: करुणावचन ऐकोनि । श्रीगुरुनाथ संतोषोनि । सांगताति विस्तारोनि । गुरुसेवाविधान ॥३८॥ 

Transliteration: Karunavachana aikoni | Shrigurunatha santoshoni | Sangatati vistaroni | Gurusevavidhana || 38 || 

Meaning: "Hearing his pathetic words, Shri Guru was pleased and began to narrate in detail the rules of serving a Guru."

 अर्थ: करुणायुक्त बोलणे ऐकून श्रीगुरुनाथ संतुष्ट झाले आणि त्यांनी गुरुसेवेचे विधान विस्तारपूर्वक सांगण्यास सुरुवात केली.

Ovi 39: श्रीगुरु म्हणती ऐक मुनि । गुरु म्हणजे जनकजननी । उपदेशकर्ता आहे कोणी । तोचि जाण परम गुरु ॥३९॥

 Transliteration: Shriguru mhanti aika muni | Guru mhanje janakajanani | Upadeshakarta ahe koni | Tochi jana Parama Guru || 39 || 

Meaning: "Shri Guru said, 'Listen, O Sage! The Guru is like mother and father. One who gives spiritual instruction is indeed the Supreme Guru.'" 

अर्थ: श्रीगुरू म्हणाले, "हे मुनी, ऐक. गुरू म्हणजे माता-पिताच आहेत. जो उपदेश करणारा आहे, तोच परम गुरू आहे, असे जाण."

Ovi 40: गुरु विरिंचि हर जाण । स्वरुप तोचि नारायण । मन करुनि निर्वाण । सेवा करावी भक्तीनें ॥४०॥ 

Transliteration: Guru Virinchi Hara jana | Swarupa tochi Narayana | Mana karuni nirvana | Seva karavi bhaktinen || 40 || 

Meaning: "Know the Guru to be Brahma, Vishnu, and Mahesh; his form is Narayana himself. Surrender your mind completely and serve him with devotion." 

अर्थ: गुरु हे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश आहेत, त्यांचे स्वरूप नारायणच आहे. तू आपले मन एकरूप करून भक्तीने त्यांची सेवा कर.

Ovi 41: यदर्थी कथा एक । सांगों आम्ही तत्पर ऐक । आदिपर्वी असे निक । गुरुसेवा भक्तिभावें ॥४१॥ 

Transliteration: Yadarthi katha eka | Sangon amhi tatpara aika | Adiparvi ase nika | Guruseva bhaktibhavena || 41 || 

Meaning: "I shall tell you a story regarding this; listen attentively. In the Adiparva (of Mahabharata), there is a great story of service to the Guru with devotion." 

अर्थ: या संदर्भात मी तुला एक कथा सांगतो, ती तू तत्परतेने ऐक. आदिपर्वात भक्तिभावाने केलेल्या गुरुसेवेची एक चांगली कथा आहे.

Ovi 42: द्वापारांतीं परियेसीं । विप्र एक धौम्यऋषी । तिघे शिष्य होते त्यासी । वेदाभ्यास करावया ॥४२॥ 

Transliteration: Dvaparanti pariyesin | Vipra eka Dhaumyarushi | Tighe shishya hote tyasi | Vedabhyasa karavaya || 42 || 

Meaning: "Listen, at the end of the Dwapara Yuga, there was a Brahmin sage named Dhaumya. He had three disciples to study the Vedas." 

अर्थ: द्वापर युगाच्या शेवटी धौम्य नावाचे एक ब्राह्मण ऋषी होते. त्यांना वेदाभ्यास करण्यासाठी तीन शिष्य होते.

Ovi 43: एक ‘आरुणी’ पांचाळ । दुसरा ‘बैद’ केवळ । तिसरा ‘उपमन्यु’ बाळ । सेवा करिती विद्येलागीं ॥४३॥

 Transliteration: Eka 'Aruni' Panchala | Dusara 'Baida' kevala | Tisara 'Upamanyu' bala | Seva kariti vidyelagi || 43 || 

Meaning: "One was Aruni from Panchala, the second was Baida, and the third was the young Upamanyu. They served for the sake of knowledge." 

अर्थ: त्यापैकी एक 'आरुणी' पांचाळ देशाचा होता, दुसरा 'बैद' नावाचा आणि तिसरा 'उपमन्यु' नावाचा बाळ होता.

Ovi 44: पूर्वी गुरुची ऐसी रीति । शिष्याकरवीं सेवा घेती । अंतःकरण त्याचें पहाती । निर्वाणवरी शिष्याचें ॥४४॥ 

Transliteration: Purvi guruchi aisi riti | Shishyakravin seva dheti | Antahkarana tyachen pahati | Nirvanavari shishyachen || 44 || 

Meaning: "In the olden days, Gurus had a custom of taking service from disciples. They would test the disciple's heart until it reached total focus (Nirvana)."

 अर्थ: पूर्वी गुरूंची अशी रीत होती की, ते शिष्यांकडून सेवा करून घेत. शिष्याचे मन पूर्णपणे स्थिर झाले आहे की नाही, हे ते पाहत.

Ovi 45: पाहोनियां अंतःकरण । असे भक्ति निर्वाण । कृपा करिती तत्क्षण । मनकामना पुरविती ॥४५॥ 

Transliteration: Pahoniyan antahkarana | Ase bhakti nirvana | Krupa kariti tatkshana | Manakamana puraviti || 45 || 

Meaning: "Seeing the heart, if the devotion was absolute, they would grant grace instantly and fulfill all desires." 

अर्थ: शिष्याचे अंतःकरण पाहून, जेव्हा त्यांची भक्ती पूर्ण आहे असे वाटत असे, तेव्हा ते त्वरित कृपा करून त्याच्या मनकामना पूर्ण करत.

Ovi 46: ऐसा धौम्यमुनि भला । तया आरूणी-पांचाळा । एके दिवशीं निरोप दिल्हा । ऐक द्विजा एकचित्तें ॥४६॥ 

Transliteration: Aisa Dhaumyamuni bhala | Taya Aruni-Panchala | Eke divashi niropa dilha | Aika dvija ekachitten || 46 || 

Meaning: "That good Sage Dhaumya gave an order to Aruni of Panchala one day. Listen with a concentrated mind, O Brahmin." 

अर्थ: अशा त्या चांगल्या धौम्य मुनींनी त्या आरुणी पांचाळाला एके दिवशी निरोप दिला आणि म्हणाले, "हे द्विजा, एकाग्र चित्ताने ऐक."

Ovi 47: शिष्यासी म्हणे धौम्यमुनि । आजि तुवां जावोनि रानीं । वृत्तीसी न्यावें तटाकपाणी । जंववरी होय तृप्त भूमि ॥४७॥ 

Transliteration: Shishyasi mhane Dhaumyamuni | Aji tuvan javoni ranin | Vruttisi nyaven tadakapani | Janvavari hoya trupta bhumi || 47 || 

Meaning: "Sage Dhaumya said to the disciple, 'Go to the field today and bring lake water to the land until the soil is satisfied.'" 

अर्थ: धौम्य मुनी शिष्याला म्हणाले, "आज तू रानात जाऊन शेताला तलावाचे पाणी दे, जोपर्यंत जमीन पूर्णपणे तृप्त होत नाही."

Ovi 48: असे वृत्ति तळें खालीं । तेथें पेरिली असे साळी । तेथें नेवोनि उदक घालीं । शीघ्र म्हणे शिष्यासी ॥४८॥ 

Transliteration: Ase vrutti talen khali | Tethen perili ase sali | Tethen nevoni udaka dhalin | Shighra mhane shishyasi || 48 || 

Meaning: "The field is below the lake where rice (Sali) is sown. Go there and channel the water quickly,' he told the disciple." 

अर्थ: शेत तळ्याच्या खाली आहे आणि तेथे भात (साळी) पेरला आहे. तेथे पाणी नेऊन घाल, असे ते शिष्याला त्वरित म्हणाले.

Ovi 49: ऐसा गुरुचा निरोप होतां । गेला शिष्य धांवत । तटाक असे पाहतां । कालवा थोर वहातसे ॥४९॥ 

Transliteration: Aisa gurucha niropa hotan | Gela shishya dhavata | Tadaka ase pahata | Kalava thora vahatase || 49 || 

Meaning: "Upon receiving the Guru's order, the disciple ran. At the lake, he saw a large channel through which water was flowing." 

अर्थ: गुरूंचा असा निरोप मिळताच शिष्य धावत गेला. त्याने पाहिले की, तलावातून पाणी मोठ्या कालव्यातून वाहत आहे.

Ovi 50: जेथें उदक असे वहात । अतिदरारा गर्जत । वृत्तिभूमि उन्नत । उदक केवीं चढों पाहे ॥५०॥

 Transliteration: Jethen udaka ase vahata | Atidarara garjata | Vruttibhumi unnata | Udaka kevin chadhon pahe || 50 || 

Meaning: "Where the water flowed, the current was roaring fiercely. Since the field was on higher ground, how could the water ascend?" 

अर्थ: जेथे पाणी वाहत होते, तेथे मोठा प्रवाह गर्जत होता. शेत असलेली जमीन उंच होती, त्यामुळे पाणी वर कसे चढणार?

Ovi 51: म्हणे आतां काय करुं । कोपतील मातें श्रीगुरु । उदक जातसे दरारू । केवीं बांधूं म्हणतसे ॥५१॥ 

Transliteration: Mhane atan kaya karun | Kopatil maten Shriguru | Udaka jatase dararu | Kevin bandhun mhantase || 51 || 

Meaning: "He thought, 'What shall I do now? Shri Guru will be angry. The water is rushing so fast; how can I block it?'" 

अर्थ: तो मनात म्हणाला, "अब काय करू? श्रीगुरू माझ्यावर रागावतील. पाणी वेगाने वाहत आहे, त्याला कसे अडवू?"

Ovi 52: आणूनियां शिळा दगड । बांधिता जाहला उदका आड । पाणी जातसे धडाड । जाती पाषाण वाहोनियां ॥५२॥ 

Transliteration: Anuniyan shila dagada | Bandhita jahala udaka ada | Pani jatase dhadada | Jati pashana vahoniyan || 52 || 

Meaning: "Bringing large stones and slabs, he tried to dam the water. But the water roared so loudly it washed away the stones." 

अर्थ: त्याने मोठे दगड आणि शिळा आणून पाण्याला बांध घालण्याचा प्रयत्न केला. पण पाणी धडाडून वाहत होते आणि दगड वाहून नेत होते.

Ovi 53: प्रयत्‍न करी नानापरी । कांहीं केलिया न चढे वारी । म्हणे देवा श्रीहरि । काय करुं म्हणतसे ॥५३॥ 

Transliteration: Prayatna kari nanapari | Kanhin keliya na chadhe vari | Mhane deva Shrihari | Kaya karun mhantase || 53 || 

Meaning: "He tried many ways, but the water would not rise to the field. He cried out, 'O Lord Hari, what should I do?'" 

अर्थ: त्याने अनेक प्रकारे प्रयत्न केले, पण पाणी काही केल्या वर चढले नाही. तो 'देवा श्रीहरि, काय करू' असे म्हणाला.

Ovi 54: मग मनीं विचार करी । गुरूचे शेतीं न चढे वारी । प्राण त्यजीन निर्धारीं । गुरुचे वृत्तीनिमित्त ॥५४॥

 Transliteration: Maga manin vichara kari | Guruche shetin na chadhe vari | Prana tyajina nirdharin | Guruche vruttinimitta || 54 || 

Meaning: "Then he thought to himself, 'If water doesn't reach the Guru's field, I will surely sacrifice my life for it.'" 

अर्थ: मग त्याने मनात विचार केला की, गुरूंच्या शेताला पाणी चढत नाही, तर मी गुरूंच्या शेतासाठी निश्चितपणे प्राण त्यागेन.

Ovi 55: निश्चय करुनि मानसीं । मनीं ध्याई श्रीगुरुसी । म्हणे आतां उपाय यासी । योजूनि यत्‍न करावा ॥५५॥ 

Transliteration: Nishchaya karuni manasi | Manin dhyai Shrigurusi | Mhane atan upaya yasi | Yojuni yatna karava || 55 || 

Meaning: "Deciding firmly in his heart, he meditated on Shri Guru and said, 'I must find a way and make an ultimate effort.'" 

अर्थ: मनात निश्चय करून त्याने श्रीगुरूंचे ध्यान केले आणि म्हणाला की, "आता यासाठी उपाययोजना करून प्रयत्न करावा लागेल."

Ovi 56: घालितां उदकप्रवाहांत । जाती पाषाण वहात । आपण आड पडों म्हणत । निर्धारिलें तया वेळीं ॥५६॥ 

Transliteration: Ghalitan udakapravahant | Jati pashana vahata | Apana ada padon mhanta | Nirdharile taya veli || 56 || 

Meaning: "Stones get washed away when thrown into the current. I will lie down myself across the breach,' he resolved at that moment." 

अर्थ: पाण्याचे प्रवाहात दगड टाकले तर ते वाहून जातात. म्हणून आपण स्वतः आडवे पडू या, असा त्याने त्या वेळी निश्चय केला.

Ovi 57: दोन्ही हातीं धरीं दरडी । पाय टेकी दुसरेकडी । झाला आपण उदकाआड । मनीं श्रीगुरुसी ध्यातसे ॥५७॥ 

Transliteration: Donhi hatin dharin daradi | Paya teki dusrekadi | Jhala apana udaka-ada | Manin Shrigurusi dhyatase || 57 || 

Meaning: "Holding the banks with both hands and bracing his feet on the other side, he lay across the water, meditating on the Guru in his heart." 

अर्थ: त्याने दोन्ही हातांनी बंधाऱ्याचे कडे धरले आणि दुसऱ्या बाजूला पाय टेकले. तो स्वतः पाण्याला आडवा झाला आणि मनात श्रीगुरूंचे ध्यान करू लागला.

Ovi 58: ऐसा शिष्यशिरोमणि । निर्वाण मन करितांक्षणीं । वृत्तीकडे गेलें पाणी । प्रवाहाचें अर्ध देखा ॥५८॥ 

Transliteration: Aisa shishya-shiromani | Nirvana mana karitan-kshani | Vruttikade gele pani | Pravahache ardha dekha || 58 || 

Meaning: "As soon as this jewel among disciples fixed his mind with such determination, half the flowing water directed toward the field." 

अर्थ: शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या आरुणीने पूर्ण मनाने करताच, प्रवाहातील अर्धे पाणी शेताकडे गेले, पाहा.

Ovi 59: अर्ध पाणी जैसें तैसें । वाहतसे नित्यसरिसें । तयामध्यें शिष्य संतोषें । बुडाला असे अवधारा ॥५९॥

 Transliteration: Ardha pani jaisen taisen | Vahatase nityasarisen | Tayamadhye shishya santoshen | Budala ase avadhara || 59 ||

 Meaning: "While half the water continued to flow as usual, the disciple remained submerged in that water with joy. Listen to this!" 

अर्थ: अर्धे पाणी जसेच्या तसे नेहमीप्रमाणे वाहत राहिले आणि त्या पाण्यात शिष्य आनंदाने बुडालेला होता, हे ऐका.

Ovi 60: ऐसा शिष्य तया स्थानीं । बुडाला असे प्रवाहपाणीं । गुरुची वृत्ति जाहली धणी । उदकपूर्ण परियेसा ॥६०॥ 

Transliteration: Aisa shishya taya sthanin | Budala ase pravahapanin | Guruchi vrutti jahali dhani | Udakapurna pariyesa || 60 ||

 Meaning: "Thus, the disciple remained submerged in the stream, and the Guru's field was fully sated with water. Listen!" 

अर्थ: तो शिष्य त्या ठिकाणी प्रवाहाच्या पाण्यात बुडालेला होता. गुरुंचे शेत पाण्याने पूर्णपणे भरले, हे ऐका.

Ovi 61: त्याचा गुरु धौम्यमुनि । विचार करी आपुले मनीं । दिवस गेला अस्तमानीं । अद्यापि शिष्य न य़े म्हणे ॥६१॥ 

Transliteration: Tyacha guru Dhaumyamuni | Vichara kari apule manin | Divasa gela astamani | Adyapi shishya na ye mhane || 61 || 

Meaning: "His teacher, Sage Dhaumya, thought to himself, 'The sun has set, but the disciple has not returned yet.'" 

अर्थ: त्याचे गुरू धौम्य मुनी आपल्या मनात विचार करू लागले, "दिवस मावळला, तरी अजून शिष्य का आला नाही?"

Ovi 62: ऐसें आपण विचारीत । गेला आपुले वृत्तींत । जाहलें असे उदक बहुत । न देखे शिष्य तया स्थानीं ॥६२॥

 Transliteration: Aisen apana vicharit | Gela apule vruttint | Jahale ase udaka bahuta | Na dekhe shishya taya sthanin || 62 || 

Meaning: "Thinking so, he went to his field. There was plenty of water, but he could not see the disciple anywhere." 

अर्थ: असा विचार करत ते स्वतःच्या शेतात गेले. तेथे खूप पाणी झाले होते, पण त्या ठिकाणी त्यांना शिष्य दिसला नाही.

Ovi 63: म्हणे शिष्या काय जाहलें । किंवा भक्षिलें व्याघ्रव्याळें । उदकानिमित्त कष्‍ट केले । कोठें असे म्हणतसे ॥६३॥

 Transliteration: Mhane shishya kaya jahale | Kinva bhakshile vyaghravya-le | Udakanimitta kashta kele | Kothe ase mhantase || 63 || 

Meaning: "He wondered, 'What happened to the disciple? Was he eaten by a tiger or a snake? He worked hard for the water, but where is he?'" 

अर्थ: ते म्हणाले, "शिष्याला काय झाले? किंवा त्याला वाघ किंवा सर्पाने खाल्ले असेल. त्याने पाण्याकरिता कष्ट केले. तो कोठे आहे?"

Ovi 64: ऐसें मनीं विचारीत । उंच स्वरें पाचारीत । अरे शिष्या सखया म्हणत । प्रेमभावें बोलावी ॥६४॥ 

Transliteration: Aisen manin vicharit | Uncha svare pachariti | Are shishya sakhaya mhanta | Premabhaven bolavi || 64 || 

Meaning: "Reflecting thus, he called out in a loud voice, 'O disciple, my friend!' calling him with deep affection." 

अर्थ: असा मनात विचार करत त्यांनी मोठ्या आवाजात हाक मारली. "अरे शिष्या, मित्रा!" असे म्हणून त्यांनी प्रेमभावाने बोलावले.

Ovi 65: येणेंपरी करुणावचनीं । पाचारीतसे धौम्यमुनि । शब्द पडे शिष्यकानीं । तेथूनि मग निघाला ॥६५॥ 

Transliteration: Yenenpari karunavachnin | Pacharitase Dhaumyamuni | Shabda pade shishyakani | Tethuni maga nighala || 65 || 

Meaning: In this way, Sage Dhaumya called out with compassionate words. The words fell on the disciple's ears, and he (Aruni) then emerged from the water. 

अर्थ: अशा प्रकारे करुणायुक्त शब्दांनी धौम्य मुनी हाक मारत होते. तो शब्द शिष्याच्या कानावर पडला आणि तो पाण्यातून बाहेर निघाला.

Ovi 66: येवोनियां श्रीगुरुसी । नमन केलें भावेसीं । धौम्यमुनीं महाहर्षी । आलिंगोनि आश्वासिलें ॥६६॥ 

Transliteration: Yevoniyan Shrigurusi | Namana kelen bhavesin | Dhaumyamunin mahaharshi | Alingoni ashvasilen || 66 || 

Meaning: Coming to Shri Guru, he bowed with deep devotion. Sage Dhaumya, with great joy, embraced and comforted him. 

अर्थ: येऊन त्याने श्रीगुरूंना भक्तिभावाने नमस्कार केला. धौम्य मुनींनी मोठ्या आनंदाने त्याला आलिंगन देऊन त्याचे सांत्वन केले.

Ovi 67: वर दिधला तया वेळीं । ऐक शिष्या स्तोममौळी । तूतें विद्या आली सकळी । वेदशास्त्रादि व्याकरण ॥६७॥

 Transliteration: Vara didhala taya veli | Aika shishya stomamauli | Tuten vidya ali sakali | Vedashastradi vyakarana || 67 || 

Meaning: At that time, he granted a boon: "Listen, O crest-jewel of disciples! You have mastered all knowledge, including the Vedas, scriptures, and grammar." 

अर्थ: त्या वेळी त्यांनी वर दिला, "हे शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ऐक! तुला सर्व विद्या, वेदशास्त्र आणि व्याकरण प्राप्त झाले आहे."

Ovi 68: ऐसें म्हणतां तत्क्षणीं । झाला विद्यावंत ज्ञानी । लागतसे गुरुचरणीं । भक्तिभावेंकरुनियां ॥६८॥ 

Transliteration: Aisen mhanta tatkshani | Jhala vidyavanta jnani | Lagatase gurucharni | Bhaktibhavēnkaruniyan || 68 || 

Meaning: As soon as he said this, the disciple instantly became learned and wise. He prostrated at the Guru's feet with immense devotion. 

अर्थ: असे म्हणताच तो तत्काळ विद्यावान आणि ज्ञानी झाला. त्याने भक्तिभावाने गुरूंच्या चरणांना नमस्कार केला.

Ovi 69: कृपानिधि धौम्यमुनि । आपुले आश्रमा नेऊनि । निरोप दिल्हा संतोषोनि । विवाहादि आतां करीं म्हणे ॥६९॥ 

Transliteration: Krupanidhi Dhaumyamuni | Apule ashrama neuni | Niropa dilha santoshoni | Vivahadi atan karin mhane || 69 || 

Meaning: The compassionate Sage Dhaumya took him to his ashram and happily bid him farewell, saying, "Now, go and enter the householder stage (marriage, etc.)."

 अर्थ: कृपेचे भांडार असलेल्या धौम्य मुनींनी त्याला आपल्या आश्रमात नेले आणि आनंदाने निरोप दिला. "आता तू विवाह वगैरे कर," असे म्हणाले.

Ovi 70: निरोप घेऊनि शिष्यराणा । गेला आपुले स्थाना । आणिक दोघे शिष्य जाणा । होते तया गुरुजवळी ॥७०॥ 

Transliteration: Niropa gheuni shishyaraana | Gela apule sthana | Anika doghe shishya jana | Hote taya gurujavali || 70 || 

Meaning: Taking leave, the prince of disciples (Aruni) went to his place. Know that two other disciples remained with the Guru. 

अर्थ: शिष्यांमध्ये राजा असलेल्या आरुणीने निरोप घेऊन तो आपल्या गावी गेला. त्याचे दुसरे दोन शिष्यही गुरूजवळ होते, हे जाणा.

Ovi 71: दुसरा शिष्‍य ‘बैद’ जाणा । गुरुची करी शुश्रूषणा । त्याचे पहावया अंतःकरणा । धौम्य गुरु म्हणतसे ॥७१॥ 

Transliteration: Dusara shishya 'Baida' jana | Guruchi kari shushrushana | Tyache pahavaya antahkarana | Dhaumya guru mhantase || 71 || 

Meaning: Know that the second disciple was 'Baida', who served the Guru. To test his heart, Sage Dhaumya spoke to him. 

अर्थ: दुसरा शिष्य 'बैद' होता, जो गुरूंची सेवा करत असे. त्याचे अंतःकरण पाहण्यासाठी धौम्य गुरु त्याला म्हणाले.

Ovi 72: धौम्य म्हणे शिष्यासी । सांगेन एक तुजसी । तुवां जाऊनि अहर्निशीं । वृत्ति आमुची रक्षिजे ॥७२॥ 

Transliteration: Dhaumya mhane shishyasi | Sangen eka tujasi | Tuvan jauni aharnishi | Vrutti amuchi rakshije || 72 || 

Meaning: Dhaumya said to the disciple, "I will tell you one thing: go and guard our fields day and night."

 अर्थ: धौम्य म्हणाले, "हे शिष्या, मी तुला एक गोष्ट सांगतो. तू रात्रंदिवस (अहर्निशी) जाऊन आमचे शेत राख."

Ovi 73: रक्षूनियां वृत्तीसी । आणावें धान्य घरासी । ऐसें म्हणतां महाहर्षी । गेला तया वृत्तीकडे ॥७३॥

 Transliteration: Rakshuniyan vruttisi | Anaven dhanya dharasi | Aisen mhanta mahaharshi | Gela taya vruttikade || 73 || 

Meaning: "After guarding the fields, bring the grain home." Hearing this, he went to the fields with great joy. 

अर्थ: "शेत राखून झाल्यावर धान्य घरी आण." असे म्हणताच तो मोठ्या आनंदाने त्या शेताकडे गेला.

Ovi 74: वृत्ति पिके जंववरी । अहोरात्रीं कष्‍ट करी । राशी होतां अवसरीं । आला आपुले गुरुपाशीं ॥७४॥ 

Transliteration: Vrutti pike janvavari | Ahoratrin kashta kari | Rashi hotan avasarin | Ala apule gurupashin || 74 || 

Meaning: Until the crops ripened, he worked hard day and night. When the harvest was ready (heaps of grain), he came to his Guru. 

अर्थ: पीक पक्वे होईपर्यंत त्याने रात्रंदिवस कष्ट केले. धान्याची रास झाल्यावर तो आपल्या गुरूंच्या जवळ आला.

Ovi 75: सांगता जाहला श्रीगुरुसी । म्हणे व्रीही भरले राशीं । आतां आणावें घरासी । काय निरोप म्हणतसे ॥७५॥ 

Transliteration: Sangata jahala Shrigurusi | Mhane vrihi bharle rashin | Atan anaven dharasi | Kaya niropa mhantase || 75 || 

Meaning: He informed Shri Guru, saying, "The heaps of rice (Vrihi) are ready. Now, how should I bring them home? What is your instruction?" 

अर्थ: त्याने श्रीगुरूंस सांगितले, "म्हणाला, भाताचे (व्रीही) ढीग (राशी) भरले आहेत. आता ते घरी कसे आणावे, काय निरोप आहे?"

Ovi 76: मग म्हणे धौम्यमुनि । बा रे शिष्या शिरोमणि । कष्‍ट केले बहुत रानीं । आतां धान्य आणावें ॥७६॥ 

Transliteration: Maga mhane Dhaumyamuni | Ba re shishya shiromani | Kashta kele bahuta ranin | Atan dhanya anaven || 76 || 

Meaning: Then Sage Dhaumya said, "O jewel of disciples! You have worked very hard in the forest. Now, bring the grain." 

अर्थ: तेव्हा धौम्य मुनी म्हणाले, "बा शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या! तू रानात खूप कष्ट केले आहेस. आता धान्य घेऊन ये."

Ovi 77: म्हणोनि देती एक गाडा । तया जुंपोनि एक रेडा । गुरु म्हणे जावें पुढा । शीघ्र यावें म्हणतसे ॥७७॥ 

Transliteration: Mhanoni deti eka gada | Taya jumponi eka reda | Guru mhane javen pudha | Shighra yaven mhantase || 77 || 

Meaning: Saying this, they gave him a cart and yoked a buffalo to it. The Guru said, "Go forward and return quickly." 

अर्थ: असे म्हणून त्यांनी त्याला एक गाडी दिली आणि त्याला एक रेडा (म्हस) जुंपला. गुरू म्हणाले, "तू पुढे जा आणि लवकर परत ये."

Ovi 78: एकीकडे जुंपी रेडा । आपण ओढी दुसरीकडा । येणेंपरी घेवोनि गाडा । आला तया वृत्तीजवळी ॥७८॥ 

Transliteration: Ekikade jumpi reda | Apana odhi dusrikada | Yenenpari dhevoni gada | Ala taya vruttijavali || 78 || 

Meaning: On one side he yoked the buffalo, and on the other, he pulled it himself. In this way, taking the cart, he reached the fields. 

अर्थ: त्याने एका बाजूला रेडा जुंपला आणि दुसऱ्या बाजूला तो स्वतः ओढू लागला. अशा प्रकारे तो गाडी घेऊन शेताजवळ आला.

Ovi 79: दोनी खंडी साळीसी । भरी शिष्य गाडियासी । एकीकडे रेडियासी । जुंपोनि ओढी आपण देखा ॥७९॥

 Transliteration: Doni khandi salisi | Bhari shishya gadiyasi | Ekikade rediyasi | Jumponi odhi apana dekha || 79 || 

Meaning: The disciple loaded two 'Khandis' (a unit of measure) of rice into the cart. Yoking the buffalo on one side, he pulled from the other, behold! 

अर्थ: शिष्याने गाडीत दोन खंडी भात (साळी) भरला. एका बाजूला रेडा जुंपून दुसऱ्या बाजूने तो स्वतः ओढू लागला, पाहा.

Ovi 80: रेडा चाले शीघ्रेंसीं । आपण न ये तयासरसी । मग आपुले कंठासी । बांधिता झाला जूं देखा ॥८०॥ 

Transliteration: Reda chale shighrensin | Apana na ye tayasarasi | Maga apule kanthasi | Bandhita jhala jun dekha || 80 || 

Meaning: The buffalo was walking fast, but he could not keep up. Then, he tied the yoke to his own neck, behold!

 अर्थ: रेडा वेगाने चालत होता, पण तो त्याच्या बरोबरीने चालत नव्हता. तेव्हा त्याने आपल्या गळ्यालाच जु (जुंपण्याची दोरी) बांधले, पाहा.

Ovi 81: सत्राणें तयासरसी । चालत आला मार्गासी । रुतला रेडा चिखलेंसीं । आपुले गळां ओढीतसे ॥८१॥ 

Transliteration: Satranen tayasarasi | Chalata ala margasi | Rutala reda chikhalensin | Apule galan odhitase || 81 || 

Meaning: With all his strength, he walked along the path with the buffalo. When the buffalo got stuck in the mud, he pulled with his own neck.

 अर्थ: तो सर्वशक्तीनिशी रेड्याबरोबर वाटेने चालत आला. चिखलात रुतलेल्या रेड्याला तो आपल्या गळ्याने ओढत होता.

Ovi 82: चिखलीं रुतला रेडा म्हणोनि । चिंता करी बहु मनीं । आपण ओढी सत्राणीं । गळां फांस पडे जैसा ॥८२॥ 

Transliteration: Chikhlin rutala reda mhanoni | Chinta kari bahu manin | Apana odhi satranin | Galan phansa pade jaisa || 82 || 

Meaning: Worrying that the buffalo was stuck in the mud, he pulled with such might that it felt as if a noose was tightening around his neck. 

अर्थ: चिखलात रेडा रुतला आहे म्हणून तो मनात खूप चिंता करत होता. तो सर्वशक्तीनिशी ओढत होता, त्यामुळे त्याच्या गळ्याला फास लागल्यासारखा झाला.

Ovi 83: सोडूनियां रेडियासी । काढिलें शिष्यें गाडियासी । ओढितां आपुले गळां फांसी । पडूनि प्राण त्यजूं पाहे ॥८३॥

 Transliteration: Soduniyan rediyasi | Kadhilen shishyen gadiyasi | Odhitan apule galan phansi | Paduni prana tyajun pahe || 83 || 

Meaning: Releasing the buffalo, the disciple pulled the cart out. As he pulled with the yoke around his neck, he was almost about to lose his life.

 अर्थ: रेड्याला सोडून शिष्याने गाडी बाहेर काढली. स्वतःच्या गळ्याला फास लागल्यामुळे ओढताना तो प्राण त्यागण्यास सिद्ध झाला होता.

Ovi 84: इतुकें होतां निर्वाणीं । सन्मुख पातला धौम्यमुनि । त्या शिष्यातें पाहोनि नयनीं । कृपा अधिक उपजली ॥८४॥ 

Transliteration: Ituken hotan nirvanin | Sanmukha patala Dhaumyamuni | Taya shishyaten pahoni nayanin | Krupa adhika upajali || 84 ||

 Meaning: At this critical moment of total surrender, Sage Dhaumya appeared before him. Seeing the disciple, deep compassion arose in his eyes. 

अर्थ: इतका अंतिम (निर्वाण) प्रयत्न करत असताना धौम्य मुनी त्याच्या समोर आले. त्या शिष्याला पाहताच त्यांच्या मनात अधिक कृपा निर्माण झाली.

Ovi 85: सोडूनियां शिष्यातें । आलिंगोनि करूणाभरितें । वर दिधला अभिमतें । संपन्न होसी वेदशास्त्रीं ॥८५॥ 

Transliteration: Soduniyan shishyaten | Alingoni karunabharite | Vara didhala abhimate | Sampanna hosi vedashastrin || 85 ||

 Meaning: Releasing the disciple, he embraced him with compassion and granted the desired boon: "You shall be proficient in the Vedas and scriptures."

 अर्थ: शिष्याला सोडवून त्यांनी त्याला करुणापूर्ण आलिंगन दिले आणि त्याला इच्छित वर दिला की, "तू वेदशास्त्रांमध्ये निपुण होशील."

Ovi 86: वर देतां तत्क्षणेसीं । सर्व विद्या आली त्यासी । निरोप घेऊनियां घरासी । गेला शिष्य परियेसा ॥८६॥

 Transliteration: Vara detan tatkshanesi | Sarva vidya ali tyasi | Niropa gheuniyan dharasi | Gela shishya pariyesa || 86 || 

Meaning: As soon as the boon was granted, he attained all knowledge. Taking leave, the disciple went home; listen! 

अर्थ: वर देताच त्याला तत्काळ सर्व विद्या प्राप्त झाल्या. तो शिष्य गुरूंचा निरोप घेऊन आपल्या घरी गेला, हे ऐका.

Ovi 87: तिसरा शिष्य उपमन्यु । सेवेविषयीं महानिपुण । गुरुची सेवा-शुश्रूषण । बहु करी परियेसा ॥८७॥ 

Transliteration: Tisara shishya Upamanyu | Sevevishayin mahanipuna | Guruchi seva-shushrushana | Bahu kari pariyesa || 87 || 

Meaning: The third disciple was Upamanyu, who was very expert in service. He served the Guru extensively; listen! 

अर्थ: तिसरा शिष्य उपमन्यु होता. तो सेवेमध्ये खूप निपुण होता. तो गुरूंची खूप सेवा-शुश्रूषा करत होता, हे ऐका.

Ovi 88: त्यासी व्हावा बहुत आहार । म्हणोनि विद्या नोहे स्थिर । त्यासी विचार करीत तो गुरु । यातें करावा उपाय एक ॥८८॥ 

Transliteration: Tyasi vhava bahuta ahara | Mhanoni vidya nohe sthira | Tyasi vichara karit to guru | Yaten karava upaya eka || 88 || 

Meaning: He required a lot of food, which prevented his mind from being steady in learning. The Guru thought of a remedy for this. 

अर्थ: त्याला खूप भूक (आहार) लागत होती, त्यामुळे त्याचे चित्त विद्येमध्ये स्थिर होत नव्हते. म्हणून त्या गुरूने 'यासाठी एक उपाय करावा' असा विचार केला.

Ovi 89: त्यासी म्हणे धौम्यमुनि । तुज सांगतों म्हणोनि । नित्य गुरें नेऊनि रानीं । रक्षण करीं तृणचारें ॥८९॥

 Transliteration: Tyasi mhane Dhaumyamuni | Tuja sangaton mhanoni | Nitya guren neuni ranin | Rakshana karin trunacharen || 89 ||

Meaning: Sage Dhaumya said to him, "I tell you, take the cattle to the forest daily and protect them while they graze." 

अर्थ: धौम्य मुनी त्याला म्हणाले, "मी तुला सांगतो, तू रोज गुरे रानात नेऊन त्यांना गवत चारून त्यांचे रक्षण कर."

Ovi 90: ऐसें म्हणतां गुरुमुनि । नमन करी त्याचे चरणीं । गुरें नेूनियां रानीं । चारवीत बहुवस ॥९०॥ 

Transliteration: Aisen mhanta gurumuni | Namana kari tyache charni | Guren neuni ranin | Charavit bahuvas || 90 || 

Meaning: When the Guru-sage said this, he bowed at his feet. He took the cattle to the forest and grazed them well.

 अर्थ: गुरू मुनींनी असे म्हणताच त्याने त्यांच्या चरणांना नमस्कार केला. तो गुरे रानात नेऊन त्यांना खूप गवत चारू लागला.

Ovi 91: क्षुधा लागतां आपणासी । शीघ्र आणिलीं घरासी । कोपें गुरु तयासी । म्हणे शीघ्र येतोसि कां रे ॥९१॥ 

Transliteration: Kshudha lagata apanasi | Shighra anilin dharasi | Kopen guru tayasi | Mhane shighra yetosi kan re || 91 || 

Meaning: When he felt hungry, he brought them home quickly. The Guru angrily asked him, "Why do you return so early?" 

अर्थ: त्याला भूक लागल्यावर तो गुरे लवकर घरी घेऊन आला. गुरू त्याला रागाने म्हणाले, "तू लवकर का येतोस?"

Ovi 92: सूर्य जाय अस्तमानीं । तंववरी राखीं गुरें रानीं । येणेंपरी प्रतिदिनीं । वर्तावें तुवां म्हणतसे ॥९२॥ 

Transliteration: Surya jaya astamani | Tanvavari rakhin guren ranin | Yenenpari pratidini | Vartaven tuvan mhantase || 92 || 

Meaning: "Guard the cattle in the forest until sunset. You must act in this manner every day," he said. 

अर्थ: "सूर्य मावळेपर्यंत तू गुरे रानात राख. तू रोज याच प्रकारे वागावे," असे ते म्हणाले.

Ovi 93: अंगीकारोनि शिष्यराणा । गुरें घेवोनि गेला राना । क्षुधाक्रांत होऊनि जाणा । चिंतीतसे श्रीगुरुसी ॥९३॥ 

Transliteration: Angikaroni shishyaraana | Guren dhevoni gela rana | Kshudhakranta houni jana | Chintitase Shrigurusi || 93 || 

Meaning: Accepting the order, the jewel of disciples went to the forest with the cattle. Feeling starved, I know that he meditated on Shri Guru. 

अर्थ: शिष्यांमध्ये राजा असलेल्या उपमन्यूने हे मान्य केले. तो गुरे घेऊन रानात गेला. भूक लागल्यामुळे तो श्रीगुरूंचे चिंतन करत होता.

Ovi 94: चरती गुरें नदीतीरीं । आपण तेथें स्नान करी । तयाजवळी घरें चारी । असती विप्रआश्रम तेथें ॥९४॥ 

Transliteration: Charati guren naditiri | Apana tethe snana kari | Tayajavali dharen chari | Asati vipra-ashrama tethe || 94 || 

Meaning: The cattle grazed on the riverbank while he bathed. Nearby were four houses of Brahmin ashrams. 

अर्थ: गुरे नदीच्या तीरावर चरत होती. तो स्वतः तेथे स्नान करत होता. तेथे त्याच्याजवळ चार ब्राह्मणांचे आश्रम होते.

Ovi 95: जाऊनियां तया स्थाना । भिक्षा मागे परिपूर्ण । भोजन करी सावधान । गोधन रक्षी येणेंपरी ॥९५॥ 

Transliteration: Jauniyan taya sthana | Bhiksha mage paripurna | Bhojana kari savadhana | Godhana rakshi yenenpari || 95 || 

Meaning: Going to those places, he begged for enough food. After eating carefully, he protected the cows in this way. 

अर्थ: तो त्या ठिकाणी जाऊन भरपूर भिक्षा मागत असे. मग सावधपणे भोजन करून अशा प्रकारे गाई-गुरांचे रक्षण करत असे.

Ovi 96: येणेंपरी प्रतिदिवशीं । रक्षूनि आणी गुरें निशीं । वर्ततां ऐसें येरे दिवशीं । पुसता झाला धौम्यमुनि ॥९६॥

 Transliteration: Yenenpari pratidivashi | Rakshuni ani guren nishi | Vartata aisen yere divashi | Pusata jhala Dhaumyamuni || 96 || 

Meaning: In this way, he guarded and brought the cattle home every night. After some days of this routine, Sage Dhaumya questioned him. 

अर्थ: अशा प्रकारे तो रोज रात्री गुरे राखत असे आणि घेऊन येत असे. असे काही दिवस चालल्यावर धौम्य मुनींनी त्याला विचारले.

Ovi 97: गुरु म्हणे शिष्यासी । तूं नित्य उपवासी । तुझा देह पुष्‍टीसी । कवणेपरी होतसे ॥९७॥ 

Transliteration: Guru mhane shishyasi | Tun nitya upavasi | Tujha deha pushtisi | Kavanepari hotase || 97 || 

Meaning: The Guru said to the disciple, "You fast daily, yet how does your body remain so robust?" 

अर्थ: गुरू शिष्याला म्हणाले, "तू रोज उपवास करतोस, तरी तुझा देह इतका पुष्ट कसा होतो?"

Ovi 98: ऐकोनि श्रीगुरुचें वचन । सांगे शिष्य उपमन्य । भिक्षा करितों प्रतिदिन । विप्रांघरीं तेथें देखा ॥९८॥ 

Transliteration: Aikoni Shrigurunchen vachana | Sange shishya Upamanyu | Bhiksha kariton pratidina | Viprangharin tethe dekha || 98 || 

Meaning: Hearing Shri Guru's words, disciple Upamanyu said, "I beg for food daily at the Brahmins' houses there, behold."

 अर्थ: श्रीगुरूंचे बोलणे ऐकून शिष्य उपमन्यू म्हणाला, "मी तेथे रोज ब्राह्मणांच्या घरी भिक्षा मागतो, पाहा."

Ovi 99: भोजन करुनि प्रतिदिवसीं । गुरें घेवोनि येतों निशीं । श्रीगुरु म्हणती तयासी । आम्हां सांडूनि केवीं भुक्ती ॥९९॥ 

Transliteration: Bhojana karuni pratidivasi | Guren dhevoni yeton nishi | Shriguru mhanti tayasi | Amhan sanduni kevin bhukti || 99 || 

Meaning: "After eating daily, I bring the cattle at night." Shri Guru said to him, "How can you eat by excluding us?"

 अर्थ: "रोज भोजन करून रात्री गुरे घेऊन येतो." श्रीगुरू त्याला म्हणाले, "आम्हांला सोडून तू एकटा कसा जेवतोस?"

Ovi 100: भिक्षा मागोनि घरासी । आणोनि द्यावी प्रतिदिवसीं । मागुती जावें गुरांपाशीं । घेऊन यावें निशिकाळीं ॥१००॥

 Transliteration: Bhiksha magoni dharasi | Anoni dyavi pratidivasi | Maguti javen guranpashin | Gheun yaven nishikalin || 100 ||

 Meaning: "Beg for food and bring it home every day. Then return to the cattle and bring them back at night." 

अर्थ: "तू रोज भिक्षा मागून घरी आणून द्यावी. नंतर पुन्हा गुरांच्या जवळ जाऊन रात्रीच्या वेळी त्यांना घेऊन यावे."

Ovi 101: गुरुनिरोपें येरे दिवशीं । गुरें नेऊनि रानासी । मागे भिक्षा नित्य जैसी । नेऊनि दिधली घरांत ॥१०१॥

 Transliteration: Guruniropen yere divashi | Guren neuni ranasi | Mage bhiksha nitya jaisi | Neuni didhali dharant || 101 || 

Meaning: By the Guru's order the next day, he took the cattle to the forest, begged as usual, and brought the food home. 

अर्थ: गुरूंच्या आज्ञेनुसार दुसऱ्या दिवशी त्याने गुरे रानात नेली. रोजच्याप्रमाणे भिक्षा मागून त्याने ती घरी आणून दिली.

Ovi 102: घरीं त्यासी भोजन । कधीं नव्हे परिपूर्ण । पुनरपि जाई तया स्थाना । भिक्षा करुनि जेवीतसे ॥१०२॥ 

Transliteration: Dharin tyasi bhojana | Kadhi navhe paripurna | Punarapi jai taya sthana | Bhiksha karuni jevitase || 102 || 

Meaning: At home, he never got a full meal. He went back to the same place, begged again, and ate. 

अर्थ: घरी त्याला कधीच पोटभर भोजन मिळत नव्हते. तो पुन्हा त्या ठिकाणी जाऊन भिक्षा मागून जेवत असे.

Ovi 103: नित्य भिक्षा वेळां दोनी । पहिली भिक्षा देवोनि सदनीं । दुसरी आपण भक्षूनि । काळ ऐसा कंठीतसे ॥१०३॥ 

Transliteration: Nitya bhiksha velan doni | Pahili bhiksha devoni sadni | Dusari apana bhakshuni | Kala aisa kanthitase || 103 || 

Meaning: He begged twice daily. Giving the first to the house and eating the second himself, he passed his time. 

अर्थ: तो रोज दोन वेळा भिक्षा मागत असे. पहिली भिक्षा घरी देऊन दुसरी स्वतः खाऊन तो वेळ काढत असे.

Ovi 104: येणेंपरी किंचित्काळ । वर्ततां जाहला महास्थूळ । एके दिवशीं गुरु कृपाळ । पुसतसे शिष्यातें ॥१०४॥ 

Transliteration: Yenenpari kinchitkala | Vartata jhala mahasthula | Eke divashi guru krupala | Pusatase shishyaten || 104 || 

Meaning: After some time, he became very stout (large). One day, the compassionate Guru questioned the disciple. 

अर्थ: अशा प्रकारे काही काळ झाल्यावर तो खूप जाड झाला. एके दिवशी दयाळू गुरूने शिष्याला विचारले.

Ovi 105: शिष्य सांगे वृत्तांत । जेणें आपुली क्षुधा शमत । नित्य भिक्षा मागत । वेळ दोनी म्हणतसे ॥१०५॥ 

Transliteration: Shishya sange vruttanta | Jenen apuli kshudha shamata | Nitya bhiksha magata | Vela doni mhantase || 105 || 

Meaning: The disciple told the account of how his hunger was satisfied. He said, "I beg for food twice a day." 

अर्थ: आपली भूक शांत होते, तो वृत्तांत शिष्याने सांगितला. तो म्हणाला, "मी रोज दोन वेळा भिक्षा मागतो."

Ovi 106: एक वेळ घरासी । आणोनि देतों प्रतिदिवसीं । भिक्षा दुसरे खेपेसी । करितों भोजन आपण ॥१०६॥ 

Transliteration: Eka vela dharasi | Anoni deton pratidivasi | Bhiksha dusre khepesi | Kariton bhojana apana || 106 ||

 Meaning: "I bring it home once daily, and the second time I beg, I eat it myself." 

अर्थ: "एक वेळची भिक्षा रोज घरी आणून देतो आणि दुसऱ्या वेळच्या भिक्षेने मी स्वतः भोजन करतो."

Ovi 107: ऐसें म्हणतां धौम्यमुनि । तया शिष्यावरी कोपोनि । म्हणे भिक्षा वेळ दोनी । आणूनि घरीं देईं पां ॥१०७॥

 Transliteration: Aisen mhanta Dhaumyamuni | Taya shishyavari koponi | Mhane bhiksha vela doni | Anuni dharin dein pan || 107 || 

Meaning: Hearing this, Sage Dhaumya got angry with the disciple and said, "Bring the food from both times home!" 

अर्थ: धौम्य मुनी हे ऐकून त्या शिष्यावर रागावले आणि म्हणाले, "तू दोन्ही वेळची भिक्षा घरी आणून दे."

Ovi 108: गुरुनिरोप जेणेंपरी । दोनी भिक्षा आणूनि घरीं । देता जाहला प्रीतिकरीं । मनीं क्लेश न करीच ॥१०८॥ 

Transliteration: Guruniropa jenenpari | Doni bhiksha anuni dharin | Deta jahala pritikari | Manin klesha na karicha || 108 ||

 Meaning: Following the Guru's order, he brought both helpings of food home with love, without any grievance in his heart. 

अर्थ: गुरूंच्या आज्ञेनुसार त्याने दोन्ही वेळची भिक्षा घरी आणून प्रेमाने दिली. त्याने मनात कोणताही क्लेश केला नाही.

Ovi 109: गुरेंसहित रानांत । असे शिष्य क्षुधाक्रांत । गोवत्स होतें स्तन पीत । देखता जाहला तयासी ॥१०९॥ 

Transliteration: Gurensahita ranant | Ase shishya kshudhakranta | Govatsa hote stana pita | Dekhta jahala tayasi || 109 || 

Meaning: In the forest with the cattle, the disciple was starving. He saw a calf drinking milk from the udder. 

अर्थ: गुरे घेऊन रानात असलेल्या शिष्याला खूप भूक लागली होती. त्याने एका वासराला स्तन पिताना पाहिले.

Ovi 110: स्तन पीतां वांसुरासी । उच्छिष्‍ट गळे संधींसी । वायां जातें भूमीसी । म्हणोनि आपण जवळी गेला ॥११०॥ 

Transliteration: Stana pitan vansurasi | Uchhishta gale sandhinsi | Vayan jate bhumisi | Mhanoni apana javali gela || 110 || 

Meaning: As the calf drank, some milk spilled from the corners of its mouth. Seeing it wasting on the ground, he went near it.

 अर्थ: वासरू स्तन पीत असताना दुधाची धार बाजूने खाली गळत होती. ते वाया जाते म्हणून तो जवळ गेला.

Ovi 111: आपण असे क्षुधाक्रांत । म्हणोनि गेला धांवत । पसरुनिया दोनी हात । धरी उच्छिष्‍ट क्षीर देखा ॥१११॥ 

Transliteration: Apana ase kshudhakranta | Mhanoni gela dhavata | Pasruniya doni hata | Dhari uchhishta kshira dekha || 111 || 

Meaning: Since he was starving, he ran and caught the leftover milk in his cupped hands, behold! 

अर्थ: त्याला खूप भूक लागली होती म्हणून तो धावत गेला. त्याने दोन्ही हात पसरून ते उष्टे दूध धरले, पाहा.

Ovi 112: ऐसें क्षीरपान करीं । घेऊनि आपुलें उदर भरी । दोनी वेळ भिक्षा घरीं । देतसे भावभक्तीनें ॥११२॥

 Transliteration: Aisen kshirapana karin | Gheuni apule udara bhari | Doni vela bhiksha dharin | Detase bhavabhaktinen || 112 || 

Meaning: Thus he drank the milk to fill his stomach, while still bringing both times' alms home with devotion. 

अर्थ: तो अशा प्रकारे दूध पीत असे आणि आपले पोट भरत असे. दोन्ही वेळची भिक्षा तो भावभक्तीने घरी देत होता.

Ovi 113: अधिक पुष्‍ट जाहला त्याणें । म्हणे गुरु अवलोकून । पहा हो याचें शरीरलक्षण । कैसा स्थूळ होतसे ॥११३॥

 Transliteration: Adhika pushta jahala tyanen | Mhane guru avalokuna | Paha ho yache shariralakshana | Kaisa sthula hotase || 113 || 

Meaning: He became even stouter because of that. The Guru observed him and said, "Look at his body's condition, how fat he is becoming!"

 अर्थ: त्यामुळे तो अधिक पुष्ट झाला. गुरूने त्याला पाहून म्हटले, "पाहा याचे शरीर, कसा जाड झाला आहे."

Ovi 114: मागुती पुसे तयासी । कवणेपरी पुष्‍ट होसी । सांगे आपुले वृत्तांतासी । उच्छिष्‍ट क्षीर पान करितों ॥११४॥ 

Transliteration: Maguti puse tayasi | Kavanepari pushta hosi | Sange apule vruttantasi | Uchhishta kshira pana kariton || 114 || 

Meaning: He questioned him again: "How are you becoming so robust?" He told his story: "I drink the leftover milk."

 अर्थ: गुरूने त्याला पुन्हा विचारले, "तू कसा पुष्ट होतोस?" त्याने आपला वृत्तांत सांगितला, "मी उष्टे दूध पितो."

Ovi 115: ऐकोनि म्हणे शिष्यासी । मतिहीन होय उच्छिष्‍टेसीं । दोष असे बहुवसी । भक्षूं नको आजिचेनी ॥११५॥ 

Transliteration: Aikoni mhane shishyasi | Matihina hoya uchhishtesi | Dosha ase bahuvasi | Bhakshun nako ajicheni || 115 || 

Meaning: Hearing this, he said to the disciple, "One becomes mindless by eating leftovers. There are many faults in it. Do not eat it today."

 अर्थ: हे ऐकून गुरू शिष्याला म्हणाले, "उष्टे खाल्ल्याने बुद्धीहीन होते. त्यात खूप दोष आहेत. आजपासून ते खाऊ नकोस."

Ovi 116: भक्षूं नको म्हणे गुरू । नित्य नाहीं तया आहारु । दुसरे दिवशीं म्हणे येरु । काय करुं म्हणतसे ॥११६॥ 

Transliteration: Bhakshun nako mhane guru | Nitya nahin taya aharu | Dusre divashi mhane yeru | Kaya karun mhantase || 116 || 

Meaning: Since the Guru said 'do not eat', he had no daily food. The next day he said, "Wh

at shall I do now?"

 अर्थ: गुरूने 'खाऊ नकोस' असे म्हटल्यावर त्याला रोजचे भोजन मिळेनासे झाले. दुसऱ्या दिवशी तो म्हणाला, "आता मी काय करू?"

Ovi 117: येणेंपरी गुरेंसहित । जात होता रानांत । गळत होतें क्षीर बहुत । एका रुईचे झाडासी ॥११७॥ 

Transliteration: Yenenpari gurensahita | Jata hota ranant | Galata hote kshira bahuta | Eka ruiche jhadasi || 117 || 

Meaning: Thus, while in the forest with the cattle, he saw a lot of milky sap dripping from a Calotropis (Rui) plant. 

अर्थ: अशा प्रकारे तो गुरे घेऊन रानात जात होता. एका रुईच्या झाडातून खूप दूध गळत होते.

Ovi 118: म्हणे बरवें असे क्षीर । उच्छिष्‍ट नव्हे निर्धार । पान करूं धणीवर । म्हणोनि तेथें बैसला ॥११८॥ 

Transliteration: Mhane barave ase kshira | Uchhishta navhe nirdhara | Pana karun dhanivara | Mhanoni tethe baisala || 118 || 

Meaning: He thought, "This milk looks good and is certainly not leftovers. I will drink it to my heart's content." So he sat there. 

अर्थ: तो म्हणाला, "हे दूध चांगले आहे. हे निश्चितच उष्टे नाही. पोटभर पिऊ या." असे म्हणून तो तेथे बसला.

Ovi 119: पानें तोडूनि कुसरीं । तयामध्यें क्षीर भरी । घेत होता धणीवर । तंव भरिलें अक्षियांत ॥११९॥ 

Transliteration: Pane toduni kusari | Tayamadhye kshira bhari | Gheta hota dhanivara | Tanva bharile akshiyant || 119 || 

Meaning: He skillfully plucked leaves, filled them with the sap, and as he was drinking his fill, it got into his eyes. 

अर्थ: त्याने काळजीपूर्वक पाने तोडून त्यात दूध भरले. तो पोटभर पीत असताना ते दूध त्याच्या डोळ्यात गेले.

Ovi 120: तेणें गेले नेत्र दोनी । हिंडतसे रानोवनीं । गुरें न दिसती नयनीं । म्हणोनि चिंता करीतसे ॥१२०॥ 

Transliteration: Tenen gele netra doni | Hindatase ranovani | Guren na disati nayani | Mhanoni chinta karitase || 120 || 

Meaning: Because of that, he lost both his eyes. He wandered in the forest; since he could not see the cattle, he became worried. 

अर्थ: त्यामुळे त्याचे दोन्ही डोळे गेले. तो रानावनात हिंडू लागला. त्याला गुरे डोळ्यांनी दिसत नव्हती, म्हणून तो चिंता करत होता.

Ovi 121: काष्‍ट नाहीं अक्षिहीन । करीतसे चिंता गोधना । गुरें पाहों जातां राना । पडिला एका आडांत ॥१२१॥ 

Transliteration: Kashta nahin akshihina | Karitase chinta godhana | Guren pahon jatan rana | Padila eka adant || 121 || 

Meaning: Being blind, he was helpless and could not think of anything. He was only worried about the cattle. While searching for them in the forest, he fell into a dry well (Adant). 

अर्थ: तो आंधळा झाल्यामुळे त्याला काही सुचत नव्हते. तो गाई-गुरांची चिंता करत होता. गुरे पाहायला रानात जात असताना तो एका विहिरीत (आडांत) पडला.

Ovi 122: पडोनियां आडांत । चिंता करी तो अत्यंत । आतां गुरें गेलीं सत्य । बोल गुरुचा आला मज ॥१२२॥ 

Transliteration: Padoniyan adant | Chinta kari to atyanta | Atan guren gelin satya | Bola gurucha ala maja || 122 || 

Meaning: After falling into the well, he became very anxious. He thought, "Now the cattle are surely lost. The words (curse/test) of my Guru have come true for me."

 अर्थ: विहिरीत पडल्यानंतर तो खूप चिंता करू लागला. "आता गुरे निश्चितच गेली. गुरूंचे बोलणे (श्राप) मला प्राप्त झाले."

Ovi 123: पडिला शिष्य तया स्थानीं । दिवस गेला अस्तमानीं । चिंता करी धौम्यमुनि। अजूनि शिष्य न येचि कां ॥१२३॥ 

Transliteration: Padila shishya taya sthanin | Divasa gela astamani | Chinta kari Dhaumyamuni | Ajuni shishya na yechi kan || 123 || 

Meaning: The disciple remained there as the sun set. Sage Dhaumya began to worry, wondering why the disciple had not yet returned. 

अर्थ: तो शिष्य त्या ठिकाणी पडलेला होता. दिवस मावळला. धौम्य मुनी चिंता करू लागले, "शिष्य अजून का आला नाही?"

Ovi 124: म्हणोनि गेला रानासी । देखे तेथें गोधनासी । शिष्य नाहीं म्हणोनि क्लेशीं । दीर्घस्वरें पाचारी ॥१२४॥

 Transliteration: Mhanoni gela ranasi | Dekhe tethe godhanasi | Shishya nahin mhanoni kleshin | Dirghasvaren pachari || 124 || 

Meaning: Therefore, he went to the forest and saw the cattle there. Distressed by the absence of his disciple, he called out his name in a loud voice. 

अर्थ: म्हणून ते रानात गेले. त्यांनी तेथे गाई-गुरे पाहिली. शिष्य नसल्यामुळे दुःखित होऊन त्यांनी मोठ्या आवाजात हाक मारली.

Ovi 125: पाचारितां धौम्यमुनि। ध्वनि पडला शिष्यकानीं । प्रत्योत्तर देतांक्षणीं । जवळी गेला कृपाळू ॥१२५॥ 

Transliteration: Pacharita Dhaumyamuni | Dhvani padala shishyakani | Pratyottara detankshani | Javali gela krupalu || 125 || 

Meaning: When Sage Dhaumya called, the sound reached the disciple's ears. As soon as he replied, the compassionate Guru went near the well. 

अर्थ: धौम्य मुनींनी हाक मारताच तो आवाज शिष्याच्या कानावर पडला. शिष्याने लगेच उत्तर दिले आणि गुरू (दयाळू) त्याच्याजवळ गेले.

Ovi 126: ऐकोनियां वृत्तांत । उपजे कृपा अत्यंत । अश्विनी देवा स्तवीं म्हणत । निरोप दिधला तये वेळीं ॥१२६॥ 

Transliteration: Aikoniyan vruttanta | Upaje krupa atyanta | Ashvini deva stavin mhant | Niropa didhala taye veli || 126 || 

Meaning: Upon hearing the account, the Guru felt immense compassion. He instructed the disciple at that moment to pray to the Ashvini Kumaras (divine physicians). 

अर्थ: (विहिरीतून) वृत्तांत ऐकून त्यांना अत्यंत दया आली. त्यांनी शिष्याला 'अश्विनी देवांची स्तुती कर' असा निरोप दिला.

Ovi 127: निरोप देतां तये क्षणीं । अश्विनी देवता ध्याय मनीं । दृष्‍टि आली दोनी नयनीं । आला श्रीगुरुसन्मुखेसीं ॥१२७॥ 

Transliteration: Niropa deta taye kshani | Ashvini devata dhyaya manin | Drushti ali doni nayani | Ala Shrigurusannukhesi || 127 ||

 Meaning: As soon as the instruction was given, he meditated on the Ashvini deities. Instantly, his vision was restored to both eyes, and he came before Shri Guru.

 अर्थ: निरोप देताच त्याने अश्विनी देवतांचे मनात ध्यान केले. त्याच क्षणी त्याला दोन्ही डोळ्यांनी दिसू लागले आणि तो श्रीगुरूंच्या समोर आला.

Ovi 128: येवोनि श्रीगुरुसी । नमन केलें भक्तीसीं । स्तुति केली बहुवसी । शिष्योत्तमें तये वेळीं ॥१२८॥ 

Transliteration: Yevoni Shrigurusi | Namana kelen bhaktisin | Stuti keli bahuvasi | Shishyottamen taye veli || 128 || 

Meaning: Coming to Shri Guru, he bowed with devotion. That foremost of disciples then sang many praises of the Guru. 

अर्थ: येऊन त्याने श्रीगुरूंना भक्तिभावाने नमस्कार केला. त्या वेळी त्या श्रेष्ठ शिष्याने खूप स्तुती केली.

Ovi 129: संतोषोनि धौम्यमुनी । तया शिष्या आलिंगोनि । म्हणे शिष्या शिरोमणी । तुष्‍टलों तुझ्या भक्तीसी ॥१२९॥

 Transliteration: Santoshoni Dhaumyamuni | Taya shishya alingoni | Mhane shishya shiromani | Tushtalon tujhya bhaktisi || 129 || 

Meaning: Being pleased, Sage Dhaumya embraced the disciple and said, "O crest-jewel among disciples, I am satisfied with your devotion." 

अर्थ: धौम्य मुनी संतुष्ट झाले आणि त्यांनी त्या शिष्याला आलिंगन दिले. ते म्हणाले, "हे शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मी तुझ्या भक्तीवर संतुष्ट झालो आहे."

Ovi 130: प्रसन्न होऊनि शिष्यासी । हस्त स्पर्शी मस्तकेसी । वेदशास्त्रादि तत्क्षणेसीं । आलीं तया शिष्यातें ॥१३०॥ 

Transliteration: Prasanna houni shishyasi | Hasta sparshi mastakesi | Vedashastradi tatkshanesi | Alin taya shishyaten || 130 || 

Meaning: Being pleased with the disciple, he placed his hand on his head. Instantly, the knowledge of Vedas and scriptures dawned upon the disciple. 

अर्थ: प्रसन्न होऊन त्यांनी शिष्याच्या मस्तकाला हात लावला. त्याच क्षणी त्या शिष्याला वेदशास्त्रे प्राप्त झाली.

Ovi 131: गुरु म्हणे शिष्यासी । जावें आपुले घरासी । विवाहादि करुनि सुखेसीं । नांदत ऐस म्हणतसे ॥१३१॥ 

Transliteration: Guru mhane shishyasi | Javen apule dharasi | Vivahadi karuni sukhesi | Nandat aisa mhantase || 131 || 

Meaning: The Guru said to the disciple, "Go to your home. Marry and live happily."

 अर्थ: गुरू शिष्याला म्हणाले, "तू आपल्या घरी जा. विवाह वगैरे करून सुखाने नांदत राहा."

Ovi 132: होईल तुझी बहु कीर्ति । शिष्य होतील तुज अत्यंती । ‘उत्तंक’ नाम विख्याति । शिष्य तुझा परियेसीं ॥१३२॥ 

Transliteration: Hoila tujhi bahu kirti | Shishya hotila tuja atyanti | 'Uttanka' nama vikhyati | Shishya tujha pariyesi || 132 || 

Meaning: "You will achieve great fame and have many disciples. Know that a very famous disciple named 'Uttanka' will be yours." 

अर्थ: तुझी खूप कीर्ती होईल. तुला अनेक शिष्य मिळतील. 'उत्तंक' नावाचा एक प्रसिद्ध शिष्य तुला मिळेल, हे ऐक.

Ovi 133: तोचि तुझ्या दक्षिणेसी । आणील कुंडलें परियेसीं । जिंकोनियां शेषासी । कीर्तिवंत होईल ॥१३३॥ 

Transliteration: Tochi tujhya dakshinesi | Anila kundalen pariyesi | Jinkoniyan sheshasi | Kirtivanta hoila || 133 || 

Meaning: "He will bring earrings (kundalas) as your Guru-dakshina. He will conquer Shesha (the serpent king) and become glorious."

 अर्थ: तोच तुझ्या गुरुदक्षिणेसाठी कुंडले (कर्णभूषणे) आणेल, हे ऐक. तो शेषाला (नागांना) जिंकून कीर्तिवंत होईल.

Ovi 134: जन्मेजय रायासी । तोच करील उपदेशी । मारवील समस्त सर्पांसी । याग करुनि परियेसा ॥१३४॥ 

Transliteration: Janmejaya rayasi | Tocha karila upadeshi | Maravila samasta sarpansi | Yaga karuni pariyesa || 134 || 

Meaning: "He will advise King Janamejaya and cause all serpents to be destroyed through a sacrificial ritual (Yajna); listen!" 

अर्थ: तोच जन्मेजय राजाला उपदेश करेल आणि यज्ञ करून सर्व सर्पांना मारवील, हे ऐका.

Ovi 135: तोचि उत्तंक जाऊन । पुढें केला सर्पयज्ञ । जन्मेजयातें प्रेरुन । समस्त सर्प मारविले ॥१३५॥ 

Transliteration: Tochi Uttanka jaun | Pudhen kela sarpa-yajna | Janmejayaten prerun | Samasta sarpa maravile || 135 || 

Meaning: That same Uttanka later performed the serpent sacrifice. Inspiring Janamejaya, he had all the serpents killed. 

अर्थ: त्या उत्तंकाने पुढे जाऊन सर्पयज्ञ केला. त्याने जन्मेजयाला प्रवृत्त करून सर्व सर्पांना मारवले.

Ovi 136: ख्याति जाहली त्रिभुवनांत । तक्षक आणिला इंद्रासहित । गुरुकृपेचें सामर्थ्य । ऐसें असे परियेसा ॥१३६॥ 

Transliteration: Khyati jahali tribhuvanant | Takshaka anila indrasahita | Gurukrupechen samarthya | Aisen ase pariyesa || 136 || 

Meaning: His fame spread through the three worlds; he even brought Takshaka along with Indra. Such is the power of a Guru's grace; listen! 

अर्थ: त्याची कीर्ती तिन्ही लोकांत झाली. त्याने तक्षकाला इंद्रासहित आणले. गुरूंच्या कृपेचे सामर्थ्य असे असते, हे ऐका.

Ovi 137: जो नर असेल गुरुदूषक । त्यासी कैंचा परलोक । अंतीं होय कुंभीपाक । गुरुद्रोह-पातक्यासी ॥१३७॥ 

Transliteration: Jo nara asela gurudushaka | Tyasi kaincha paraloka | Antin hoya kumbhipaka | Gurudroha-patakyasi || 137 || 

Meaning: For the man who reviles his Guru, where is the other world (salvation)? In the end, such a sinner of Guru-betrayal suffers in the 'Kumbhipaka' hell. 

अर्थ: जो मनुष्य गुरूंचा द्वेष (दूषक) करणारा असेल, त्याला परलोक कसा मिळेल? गुरुद्रोह करणाऱ्या पापी मनुष्याला शेवटी कुंभीपाक नरक प्राप्त होतो.

Ovi 138: संतुष्‍ट करितां गुरुसी । काय न साधे तयासी । वेदशास्त्र तयासी । लाघे क्षण न लागतां ॥१३८॥

 Transliteration: Santushta karita gurusi | Kaya na sadhe tayasi | Vedashastra tayasi | Ladhe kshana na lagata || 138 || 

Meaning: By satisfying the Guru, what cannot be achieved? The Vedas and scriptures are mastered in an instant

. अर्थ: गुरूंस संतुष्ट केल्यावर त्याला काय साध्य होत नाही? त्याला क्षणार्धात वेदशास्त्रे प्राप्त होतात.

Ovi 139: ऐसें तूं जाणोनि मानसीं । वृथा हिंडसी अविद्येसीं । जावें आपुले गुरुपाशीं । तोचि तुज तारील सत्य ॥१३९॥

 Transliteration: Aisen tun janoni manasin | Vruthā hindasi avidyesi | Javen apule gurupashin | Tochi tuja tarila satya || 139 || 

Meaning: Realizing this in your heart, do not wander in vain in ignorance. Go to your Guru; he alone will surely save you. 

अर्थ: हे तू मनात जाणून घे. तू अज्ञानात (अविद्येसी) उगाच भटकत आहेस. तू आपल्या गुरूंकडे जा. तेच तुला निश्चितपणे तारतील.

Ovi 140: त्याचें मन संतुष्‍टवितां । तुज मंत्र साध्य तत्त्वता । मन करुनि सुनिश्चिता । त्वरित जाईं म्हणितलें ॥१४०॥ 

Transliteration: Tyachen mana santushtavita | Tuja mantra sadhya tattvata | Mana karuni sunishchita | Tvarita jain mhanitale || 140 || 

Meaning: "By pleasing his heart, the mantras will truly be mastered by you. Make your mind firm, go quickly," said Shri Guru. 

अर्थ: त्यांचे मन संतुष्ट केल्यास तुला मंत्र त्वरित साध्य होतील. तू मन निश्चित करून त्वरित जा, असे श्रीगुरू म्हणाले.

Ovi 141: ऐसा श्रीगुरू निरोप देतां । विप्र जाहला अतिज्ञाता । चरणांवरी ठेवूनि माथा । विनवीतसे तया वेळीं ॥१४१॥

 Transliteration: Aisa Shriguru niropa deta | Vipra jahala atijnata | Charanavari thevuni matha | Vinavitase taye veli || 141 || 

Meaning: As Shri Guru gave this advice, the Brahmin became very wise. Placing his head on the Guru's feet, he pleaded at that time. 

अर्थ: श्रीगुरूंनी असा निरोप देताच तो ब्राह्मण अतिशय ज्ञानी झाला. त्याने चरणांवर मस्तक ठेवून त्या वेळी विनंती केली.

Ovi 142: जय जया गुरुमूर्ति । तूंचि साधन परमार्थी । मातें निरोपिलें प्रीतीं । तत्त्वबोध कृपेनें ॥१४२॥ 

Transliteration: Jaya jaya gurumurti | Tunchi sadhana parmarthi | Maten niropile pritin | Tattvabodha krupenen || 142 || 

Meaning: "Victory, victory to the Guru-form! You are the only means to spiritual success. You have lovingly given me the essence of knowledge by your grace."

 अर्थ: जय जय गुरुमूर्ती! तुम्हीच परमार्थ साधण्याचे साधन आहात. तुम्ही कृपेने मला तत्त्वज्ञान आणि उपदेश प्रेमाने दिला.

Ovi 143: गुरुद्रोही आपण सत्य । अपराध घडले मज बहुत । गुरुचें दुखविलें चित्त । आतां केवीं संतुष्‍टवावें ॥१४३॥ 

Transliteration: Gurudrohi apana satya | Aparadha dhadle maja bahuta | Guruche dukhvile chitta | Atan kevin santushtavaven || 143 || 

Meaning: "I am truly a traitor to my Guru; I have committed many offenses. I have hurt the Guru's heart; how can I satisfy him now?" 

अर्थ: मी खरोखर गुरुद्रोही आहे. माझ्याकडून खूप अपराध घडले आहेत. गुरूंचे मन दुखवले आहे, त्यांना आता कसे संतुष्ट करावे?

Ovi 144: सुवर्णादि लोह सकळ । भिन्न होतां सांधवेल । भिन्न होतां मुक्ताफळ । केवीं पुन्हा ऐक्य होय ॥१४४॥ 

Transliteration: Suvarnadi loha sakala | Bhinna hota sandhavela | Bhinna hota muktaphal | Kevin punha aikya hoya || 144 || 

Meaning: "Metals like gold can be joined back if broken. But if a pearl is shattered, how can it ever become one again?" 

अर्थ: सोनं वगैरे धातू वितळल्यावर पुन्हा जोडले जाऊ शकतात. पण मोत्याचे (मुक्ताफळ) दाणे विखुरले तर ते पुन्हा एकत्र कसे होतील?

Ovi 145: अंतःकरण भिन्न होतां । प्रयास असे ऐक्य करितां । ऐसें माझें मन पतित । काय उपयोग जीवूनि ॥१४५॥

 Transliteration: Antahkarana bhinna hota | Prayasa ase aikya karita | Aisen majhe mana patita | Kaya upayog jivuni || 145 || 

Meaning: "When hearts are divided, it is a great effort to unite them. My mind has fallen; what is the use of living?" 

अर्थ: अंतःकरण (मन) दुरावल्यावर त्याला पुन्हा जोडणे कठीण आहे. माझे मन असे पतित झाले आहे, तर जगून काय उपयोग?

Ovi 146: ऐसें शरीर माझें द्रोही । काय उपयोग वांचून पाहीं । जीवित्वाची वासना नाहीं । प्राण त्यजीन गुरुप्रति ॥१४६॥ 

Transliteration: Aisen sharira majhe drohi | Kaya upayog vanchun pahi | Jivitvachi vasana nahin | Prana tyajina guruprati || 146 ||

 Meaning: "Since my body is so treacherous, see what is the use of surviving? I have no desire for life; I will give up my life for my Guru." 

अर्थ: माझे हे शरीर असे द्रोही आहे, तर जगून काय उपयोग, पाहा. मला जगण्याची इच्छा नाही. मी गुरूंच्यासाठी प्राण त्यागेन.

Ovi 147: ऐसेपरी श्रीगुरुसी । विनवितो ब्राह्मण हर्षी । नमूनि निघे वैराग्येसीं । निश्चय केला प्राण त्यजूं ॥१४७॥ 

Transliteration: Aisepari Shrigurusi | Vinavito brahmana harshi | Namuni nighe vairagyesin | Nishchaya kela prana tyajun || 147 || 

Meaning: In this way, the Brahmin pleaded with Shri Guru. Bowing, he left with a spirit of renunciation, determined to give up his life. 

अर्थ: अशा प्रकारे तो ब्राह्मण आनंदाने श्रीगुरूंस विनंती करतो. वैराग्य धारण करून तो प्राण त्यागण्याचा निश्चय करून निघतो.

Ovi 148: अनुतप्त जाहला तो ब्राह्मण । निर्मळ जाहलें अंतःकरण । अग्नि लागतां जैसें तृण । भस्म होय तत्क्षणीं ॥१४८॥ 

Transliteration: Anutapta jahala to brahmana | Nirmala jahalēn antahkarana | Agni lagata jaisen truna | Bhasma hoya tatkshani || 148 || 

Meaning: The Brahmin felt deep remorse, and his heart became pure. Just as grass turns to ash instantly when it catches fire. 

अर्थ: तो ब्राह्मण खूप पश्चात्ताप (अनुतप्त) करू लागला. त्याचे अंतःकरण निर्मळ झाले. जसे गवताला आग लागताच ते तत्काळ भस्म होते.

Ovi 149: जैसा कापूरराशीसी । वन्हि लागतां परियेसीं । जळोनि जाय त्वरितेसीं । तैसें तयासी जहालें ॥१४९॥ 

Transliteration: Jaisa kapurarashisi | Vanhi lagata pariyesin | Jaloni jaya tvaritesi | Taisen tayasi jahale || 149 || 

Meaning: Just as a heap of camphor burns away quickly when ignited, so it happened with him (his sins were burnt). 

अर्थ: जसे कापराच्या ढिगाला आग लागताच तो त्वरित जळून जातो, हे ऐका. तसेच त्या ब्राह्मणाचे झाले (पाप भस्म झाले).

Ovi 150: याकारणें पापासी । अनुतप्त होतां मानसीं । क्षालण होय त्वरितेसीं । शतजन्मींचें पाप जाय ॥१५०॥ 

Transliteration: Yakaranen papasi | Anutapta hota manasin | Kshalana hoya tvaritesi | Shatajanminchen papa jaya || 150 || 

Meaning: For this reason, if one feels remorse for sins in the heart, they are washed away quickly, and the sins of a hundred births vanish. 

अर्थ: याच कारणामुळे, पापाबद्दल मनात पश्चात्ताप झाल्यास ते त्वरित धुतले जाते आणि शंभर जन्मांचे पाप नष्ट होते.

Ovi 151: निर्वाणरुपें द्विजवर । निघाला त्यजूं कलेवर । ओळखोनियां जगद्गुरु । पाचारिती तयावेळीं ॥१५१॥ 

Transliteration: Nirvanarupen dwijavara | Nighala tyajun kalevara | Olakhoniyan Jagadguru | Pachariti taye-veli || 151 || 

Meaning: With total determination, the noble Brahmin set out to leave his body. Recognizing this, the Jagadguru (Shri Guru) called him at that time. 

अर्थ: पूर्ण निश्चयाने तो श्रेष्ठ ब्राह्मण शरीर त्यागण्यासाठी निघाला. ते पाहून जगद्गुरू श्रीगुरूंनी त्याला त्या वेळी बोलावले.

Ovi 152: बोलावोनि ब्राह्मणासी । निरोप देती कृपेसीं । न करीं चिंता तूं मानसीं । गेले तुझे दुरितदोष ॥१५२॥ 

Transliteration: Bolavoni brahmanasi | Niropa deti krupesin | Na karin chinta tun manasin | Gele tujhe duritadosha || 152 || 

Meaning: Calling the Brahmin, he kindly said, "Do not worry in your heart. Your evil deeds and faults have vanished."

 अर्थ: ब्राह्मणाला बोलावून त्यांनी कृपेने त्याला निरोप दिला, "तू मनात चिंता करू नकोस. तुझे वाईट कर्म (दुरित) आणि दोष नष्ट झाले आहेत."

Ovi 153: वैराग्य उपजलें तुझ्या मनीं । दुष्कृतें गेलीं जळोनि । एकचित्त करुनि मनीं । स्मरें आपुले गुरुचरण ॥१५३॥

 Transliteration: Vairagya upajalen tujhya manin | Dushkruten gelin jaloni | Ekachitta karuni manin | Smaren apule gurucharana || 153 || 

Meaning: "Renunciation has arisen in your mind, and your bad deeds have been burnt away. Focus your mind and meditate on your Guru's feet." 

अर्थ: तुझ्या मनात वैराग्य उत्पन्न झाले आहे, त्यामुळे वाईट कर्मे जळून गेली. तू मनात एकाग्रता करून आपल्या गुरूंच्या चरणांचे स्मरण कर.

Ovi 154: तये वेळीं श्रीगुरुसी । नमन केलें चरणासी । जगद्गुरु तूंचि होसी । त्रिमूर्तीचा अवतार ॥१५४॥ 

Transliteration: Taye veli Shrigurusi | Namana kelen charanasi | Jagadguru tunchi hosi | Trimurticha avatara || 154 || 

Meaning: At that time, he bowed to Shri Guru's feet and said, "You are indeed the Jagadguru and an incarnation of the Trinity (Trimurti)."

 अर्थ: त्या वेळी त्याने श्रीगुरूंच्या चरणांना नमस्कार केला. (तो म्हणाला) "तुम्हीच जगद्गुरू आहात आणि त्रिमूर्तीचा अवतार आहात."

Ovi 155: तुझी कृपा होय जरी । पापें कैंचीं या शरीरीं । उदय होतां भास्करीं । अंधकार राहे केवीं ॥१५५॥ 

Transliteration: Tujhi krupa hoya jari | Papen kainchin ya shariri | Udaya hota bhaskari | Andhakara rahe kevin || 155 || 

Meaning: "If your grace is bestowed, how can sins remain in this body? How can darkness persist when the sun rises?" 

अर्थ: जर तुमची कृपा झाली, तर या शरीरात पापे कशी राहतील? सूर्य उगवल्यावर अंधार कसा टिकेल?

Ovi 156: ऐसेपरी श्रीगुरुसी । स्तुति करी तो भक्तीसीं । रोमांचळ उठती हर्षी । सददित कंठा जाहला ॥१५६॥ 

Transliteration: Aisepari Shrigurusi | Stuti kari to bhaktisin | Romanchala uthati harshi | Sadadita kantha jahala || 156 ||

 Meaning: In this way, he praised Shri Guru with devotion. He was thrilled with joy, and his throat became choked with emotion. 

अर्थ: अशा प्रकारे तो भक्तिभावाने श्रीगुरूंची स्तुती करत होता. त्याला आनंदाने रोमांच उभे राहिले आणि त्याचा कंठ सद्गदित झाला.

Ovi 157: निर्मळ मानसीं तयावेळीं । माथा ठेवी चरणकमळीं। विनवीतसे करुणाबहाळीं । म्हणे तारीं तारीं श्रीगुरुमूर्ति ॥१५७॥ 

Transliteration: Nirmala manasin tayaveli | Matha thevi charanakamali | Vinavitase karunabahalin | Mhane tarin tarin Shrigurumurti || 157 || 

Meaning: With a pure mind, he placed his head on the lotus feet. He pleaded in a compassionate voice, saying, "Save me, save me, O Shri Guru-form!" 

अर्थ: त्या वेळी त्याने निर्मळ मनाने चरणकमळांवर मस्तक ठेवले. तो करुणायुक्त आवाजात विनंती करत म्हणाला, "हे श्रीगुरुमूर्ती, माझा उद्धार करा!"

Ovi 158: निर्वाण देखोनि अंतःकरण । प्रसन्न जाहला श्रीगुरु आपण । मस्तकीं ठेविती कर दक्षिण । तया ब्राह्मणासी परियेसा ॥१५८॥ 

Transliteration: Nirvāna dekhoni antahkarana | Prasanna jhala Shriguru apana | Mastaki theviti kara dakshina | Taya brahmanasi pariyesa || 158 || 

Meaning: Seeing his heart's absolute surrender, Shri Guru himself was pleased. He placed his right hand on the Brahmin's head; listen! 

अर्थ: त्याचे पूर्ण (निर्वाण) झालेले अंतःकरण पाहून श्रीगुरू स्वतः प्रसन्न झाले. त्यांनी त्या ब्राह्मणाच्या मस्तकावर आपला उजवा हात ठेवला, हे ऐका.

Ovi 159: परीस लागतां लोहासी । सुवर्ण होय बावनकसी । तैसें तया द्विजवरासी । ज्ञान जहालें परियेसा ॥१५९॥ 

Transliteration: Parisa lagata lohasi | Suvarna hoya bavanakasi | Taisen taya dwijavarasi | Jnana jahalēn pariyesa || 159 || 

Meaning: Just as iron turns into 24-carat gold when it touches the philosopher's stone (Parisa), so the noble Brahmin attained knowledge; listen! 

अर्थ: लोखंडाला परिस लागल्यास त्याचे बावनकशी (उत्कृष्ट) सोने होते. तसेच त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला ज्ञान प्राप्त झाले, हे ऐका.

Ovi 160: वेदशास्त्रादि तात्काळी । मंत्रशास्त्रें आलीं सकळीं । प्रसन्न जहाला चंद्रमौळी । काय सांगूं दैव त्या द्विजाचें ॥१६०॥ 

Transliteration: Vedashastradi tatkali | Mantrashastren alin sakali | Prasanna jahala Chandramauli | Kaya sangun daiva tya dwijachen || 160 ||

 Meaning: He instantly mastered the Vedas and all mantra sciences. It was as if Lord Shiva (Chandramauli) was pleased! What can be said of the Brahmin's fortune! 

अर्थ: त्याला तत्काळ वेदशास्त्रे आणि सर्व मंत्रशास्त्रे प्राप्त झाली. (जणू) चंद्रमौली प्रसन्न झाले! त्या ब्राह्मणाचे दैव काय सांगावे!

Ovi 161: आनंद जाहला ब्राह्मणासी । श्रीगुरु निरोपिती तयासी । आमुचें वाक्य तूं परियेसीं । जाय त्वरित आपुले गुरुपाशीं ॥१६१॥ 

Transliteration: Ananda jahala brahmanasi | Shriguru niropiti tayasi | Amuchen vakya tun pariyesi | Jaya tvarita apule gurupashin || 161 || 

Meaning: The Brahmin was filled with joy. Shri Guru advised him, "Listen to my words; go quickly to your Guru." 

अर्थ: ब्राह्मणाला आनंद झाला. श्रीगुरू त्याला निरोप देतात, "तू आमचे बोलणे ऐक. त्वरित आपल्या गुरूंकडे जा."

Ovi 162: जावोनियां गुरुपाशीं । नमन करीं भावेसीं । संतोषी होईल भरंवसीं । तोचि आपण सत्य मानीं ॥१६२॥ 

Transliteration: Javoniyan gurupashin | Namana karin bhavesin | Santoshi hoila bharavasi | Tochi apana satya manin || 162 || 

Meaning: "Go to your Guru and bow with devotion. He will surely be satisfied; believe this as the truth."

 अर्थ: "गुरूंकडे जाऊन त्यांना भक्तिभावाने नमस्कार कर. ते निश्चितपणे संतुष्ट होतील, हेच तू सत्य मान."

Ovi 163: ऐसेपरी श्रीगुरुमूर्ति । तया ब्राह्मणा संभाषिती । निरोप घेऊनियां त्वरिती । गेला आपल्या गुरुपाशीं ॥१६३॥

 Transliteration: Aisepari Shrigurumurti | Taya brahmana sambhashiti | Niropa dheuniyan tvariti | Gela aplya gurupashin || 163 ||

 Meaning: In this manner, Shri Guru spoke to the Brahmin. Taking leave, he quickly went to his Guru. 

अर्थ: अशा प्रकारे श्रीगुरुमूर्ती त्या ब्राह्मणाशी बोलले. तो त्वरित त्यांचा निरोप घेऊन आपल्या गुरूंकडे गेला.

Ovi 164: निरोप देऊनि ब्राह्मणासी । श्रीगुरु निघाले परियेसीं । ‘भिल्लवडी’ ग्रामासी । आले भुवनेश्वरी-संनिध ॥१६४॥

 Transliteration: Niropa deuni brahmanasi | Shriguru nighale pariyesi | 'Bhillavadi' gramasi | Ale Bhuvaneshvari-sannidha || 164 || 

Meaning: After bidding farewell to the Brahmin, Shri Guru set out, listen! He came to the village of Bhillavadi, near the temple of Goddess Bhuvaneshvari. 

अर्थ: ब्राह्मणाला निरोप देऊन श्रीगुरू निघाले, हे ऐका. ते 'भिलवडी' गावी, भुवनेश्वरी देवीच्या जवळ आले.

Ovi 165: कृष्णापश्चिमतटाकेसी । औदुंबर वृक्ष परियेसीं । श्रीगुरु राहिले गुप्तेसीं । एकचित्तें परियेसा ॥१६५॥ 

Transliteration: Krishnapashchimatatakesi | Audumbara vruksha pariyesi | Shriguru rahile guptesi | Ekachitten pariyesa || 165 || 

Meaning: On the western bank of the Krishna river, there were Audumbar trees; listen! Shri Guru lived there in solitude; listening with focused mind. 

अर्थ: कृष्णा नदीच्या पश्चिम तीरावर औदुंबराचे वृक्ष होते, हे ऐका. श्रीगुरू तेथे गुप्तपणे राहिले, हे एकाग्र चित्ताने ऐका.

Ovi 166: सिद्ध म्हणे नामधारकासी । राहिले श्रीगुरु भिल्लवडीसी । महिमा जाहली बहुवसी । प्रख्यात तुज सांगेन ॥१६६॥

 Transliteration: Siddha mhane Namadharakasi | Rahile Shriguru Bhillavadisi | Mahima jahali bahuvasi | Prakhyata tuja sangen || 166 || 

Meaning: Siddha Muni said to Namadharaka, "Shri Guru stayed at Bhillavadi. His glory spread greatly there, which I shall famously describe to you."

 अर्थ: सिद्ध नामधारकाला म्हणाले, "श्रीगुरू भिलवडी येथे राहिले. तेथे त्यांची खूप महती झाली. ती प्रसिद्ध कथा मी तुला सांगेन."

Ovi 167: म्हणोनि सरस्वतीगंगाधर । सांगे गुरुचरित्रविस्तार । ऐकतां होय मनोहर । सकळाभीष्‍टें साधती ॥१६७॥

 Transliteration: Mhanoni Sarasvatigangadhara | Sange Gurucharitravistara | Aikata hoya manohara | Sakalabhishten sadhati || 167 || 

Meaning: Thus Saraswati Gangadhar narrates the expansion of the Guru Charitra. Hearing this is enchanting and fulfills all desires. 

अर्थ: सरस्वती गंगाधर म्हणतात की, मी गुरुचरित्राचा विस्तार सांगतो. ते ऐकल्याने मनोहारी आनंद मिळतो आणि सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

Iti Shrigurucharitraparmakathakalpatarau Shrinrusinhasaraswatyupakhyane Siddhanamadharakasamvade Guru-Shrunushan- Mahatmy- Varan Nama Shodhasho-Adhyayah ||167|| 🙏🙇🏻

 Shri Gurudattatreyaarpanmastu॥

Conclusion 

Chapter 16 concludes with the miraculous recovery of Upamanyu, whose sight was restored by the Ashvini Kumaras upon his Guru's command. The chapter then shifts focus back to the Brahmin who had initially doubted the Guru’s power. Through the stories of Aruni, Baida, and Upamanyu, the Brahmin undergoes a profound transformation—moving from doubt and arrogance to sincere remorse and absolute surrender. Shri Guru Narsimha Saraswati, the incarnation of the Trimurti, blesses him with instant knowledge and directs him back to his original Guru. The chapter ends with Shri Guru arriving at Bhillavadi on the banks of the Krishna River.

Note: This is an English translation and transliteration of the original 16th-century classic by Saraswati Gangadhar, meticulously prepared for global devotees of Lord Dattatreya by Mantra Stotra Jyoti

With Marathi Ovi 

Meaning & EnglishTransliteration & Ovi 

⭐⭐⭐