Shree Guru Charitra – Chapter 35 (English script & Translation)

Shri Gurucharitra Chapter 35
( EnglishTransliteration with Marathi Ovi and meaning )
Simantinyakhyan

Image From -Google 

 

Introduction

This Chapter 35 tells the story of 'Simantini' and the importance of 'Somvar Vrata'. Also, through the story of Kach-Devyani, it is demonstrated that women should not take mantras, but should consider devotion to their husbands as the best Sriguru has done.

Note: This is an English translation and transliteration of the original 16th-century classic by Saraswati Gangadhar, meticulously prepared for global devotees of Lord Dattatreya by Mantra Stotra Jyoti With Marathi Ovi Meaning & EnglishTransliteration & Ovi 

 ⭐ ⭐ ⭐ 

Ovi 1: नामधारक सिद्धासी । विनवीतसे परियेसी । रुद्राध्याय विस्तारेसी । दंपतीसी सांगितला ॥ १ ||

Transliteration: Namadharaka siddhasi | vinavitase pariyesi | rudradhyaya vistaresi | dampatisi sangitala || 1||

 Meaning: Namadharak requested Siddha Muni, "O Swami, you have explained the significance of Rudradhyaya in detail to that Brahmin couple." 

अर्थ: नामधारक सिद्धांना म्हणाला, "स्वामी, आपण रुद्राध्यायाचा महिमा त्या ब्राह्मण दाम्पत्याला सविस्तर सांगितला."

Ovi 2: पुढे काय वर्तले । विस्तारोनि सांगा वहिले । मन माझे वेधले । गुरुचरित्र ऐकावया ॥ २ ||

Transliteration: Pudhe kaya vartale | vistaroni sanga vahile | mana maze vedhale | gurucharitra aikavaya || 2 ||

Meaning: "Tell me quickly what happened next. My mind is eager to hear more of Shri Guru’s divine life story." 

अर्थ: "त्यानंतर पुढे काय घडले, ते मला सविस्तर सांगा. माझे मन हे चरित्र ऐकण्यासाठी व्याकुळ झाले आहे."

Ovi 3: सिद्ध म्हणे ऐक ताता । अपूर्व असे पुढे कथा । तेचि जाण पतिव्रता । श्रीगुरूते विनवीत ॥ ३ ||

Transliteration: Siddha mhane aika tata | apurva ase pudhe katha | techi jana pativrata | shrigurute vinavit || 3||

 Meaning: Siddha said, "Listen, dear one, the story is very unique. That devoted wife (Pativrata) began to pray to Shri Guru."

 अर्थ: सिद्ध म्हणाले, "बाळा, पुढे मोठी अपूर्व कथा आहे. ती पतिव्रता स्त्री श्रीगुरूंना विनंती करू लागली."

Ovi 4: कर जोडोनि गुरूसी । विनवीतसे भक्तीसी । आम्हा गति पुढे कैसी । कवणेपरी असावे ॥ ४ ||

Transliteration: Kara jodoni gurusi | vinavitase bhaktisi | amha gati pudhe kaisi | kavanepari asave || 4||

 Meaning: With folded hands, she asked devotedly, "What will be our future? How should we lead our lives hereafter?" 

अर्थ: तिने हात जोडून विचारले, "स्वामी, आता आमचे पुढे काय होईल? आम्ही कसे वागावे?"

Ovi 5: या कारणे आपणासी । एखादा मंत्र उपदेशी । जेणे होय स्थिर जीवासी । चरणस्मरण सनातन ॥ ५ ||

Transliteration: Ya karane apanasi | ekhada mantra upadeshi | jene hoya sthira jivasi | charanasmarna sanatan || 5 ||

Meaning: "Please initiate us with a mantra so that our minds remain peaceful and we can constantly remember your holy feet." 

अर्थ: "आमच्या मनाला शांती मिळावी आणि तुमचे सदैव स्मरण राहावे, यासाठी आम्हाला एखादा मंत्र द्या."

Ovi 6: श्रीगुरु म्हणती तियेसी । स्त्रियांसी मंत्र उपदेशी । पतिभक्तीविणे त्यांसी । उपदेशासी देऊ नये ॥ ६||

Transliteration: Shriguru mhanati tiyesi | striyansi mantra upadeshi | patibhaktivine tyansi | upadeshashi deu naye || 6||

 Meaning: Shri Guru said to her, "Women should not be initiated with a separate mantra. For them, devotion to their husband is the highest mantra." 

अर्थ: श्रीगुरू म्हणाले, "स्त्रियांना स्वतंत्र मंत्राचा उपदेश करू नये. त्यांच्यासाठी पतीची भक्ती हाच खरा मंत्र आहे."

Ovi 7: देता उपदेश स्त्रियांसी । विघ्न असे मंत्रासी । पूवी शुक्राचार्यासी । झाले असे परियेसा ॥ ७ ||

Transliteration: Deta upadesha striyansi | vighna ase mantrasi | puvi shukracharyasi | zhale ase pariyesa || 7||

 Meaning: "Giving mantra initiation to women causes obstacles in the power of the mantra. Hear what happened to Shukracharya in the past." 

अर्थ: "स्त्रियांना मंत्रोपदेश दिल्यास मंत्राच्या सामर्थ्यात विघ्न येते. पूर्वी शुक्राचार्यांच्या बाबतीत असेच घडले होते."

Ovi 8: ऐसे ऐकता गुरुवचन । विनवीतसे कर जोडून । स्त्रिया केवी मंत्रहीन । शुक्राचार्या कैसे झाले ॥ ८||

 Transliteration: Aise aikata guruvachana | vinavitase kara joduna | striya kevi mantrahina | shukracharya kaise zhale || 8||

 Meaning: Hearing this, she asked with folded hands, "Why are women considered ineligible for mantras? And what exactly happened to Shukracharya?" 

अर्थ: हे ऐकून तिने विचारले, "स्त्रिया मंत्रहीन कशा काय? आणि शुक्राचार्यांचे काय झाले होते?"

Ovi 9: विस्तारोनि आम्हासी । सांगा स्वामी कृपेसी । म्हणोनि लागली चरणासी । करुणावचनेकरोनिया ॥ ९||

 Transliteration: Vistaroni amhasi | sanga swami krupesi | mhanoni lagali charanasi | karunavachanekaroniya || 9||

 Meaning: She touched his feet and pleaded, "O Swami, please tell me this story in detail with your grace." 

अर्थ: "स्वामी, कृपया ही कथा मला सविस्तर सांगा," असे म्हणून ती त्यांच्या चरणांना लागली.

Ovi 10: श्रीगुरु सांगती तियेसी । पूर्वकथा आहे ऐसी । युद्ध देवदैत्यांसी । सदैव होय अवधारा ॥ १० ||

Transliteration: Shriguru sangati tiyesi | purvakatha ahe aisi | yuddha devadatyansi | sadaiva hoya avadhara || 10 ||

Meaning: Shri Guru started narrating, "Listen, there is an ancient story. Long ago, there were constant battles between the Gods and the Demons." 

अर्थ: श्रीगुरूंनी सांगितले, "पूर्वी देव आणि दैत्यांमध्ये सतत युद्धे होत असत."

Ovi 11: दैत्यसैन्य पडे रणी । शुक्र जपे संजीवनी । सकळ सैन्य उठवूनि । पुनरपि युद्धा पाठवीत ॥ ११||

 Transliteration: Daityasainya pade rani | shukra jape sanjivani | sakala sainya uthavuni | punarapi yuddha pathavit || 11||

 Meaning: "When the demon army fell on the battlefield, Shukracharya would chant the Sanjivani Mantra and revive them to fight again." 

अर्थ: "युद्धात दैत्य मरत असत, पण शुक्राचार्य संजीवनी मंत्राने त्यांना पुन्हा जिवंत करून युद्धाला पाठवत."

Ovi 12: इंद्र वज्रे असुर मारी । शुक्र अमृत जप करी । सवेचि येती निशाचरी । देवसैन्य मारावया ॥ १२ ||

Transliteration: Indra vajre asura mari | shukra amruta japa kari | savechi yeti nishachari | devasainya maravaya || 12 ||

Meaning: "Indra would kill the asuras with his Vajra, but Shukracharya would revive them with his Amrit-like mantra, and they would return to attack the Gods." 

अर्थ: "इंद्र वज्राने असुरांना मारायचा, पण शुक्र आपल्या विद्येने त्यांना पुन्हा जिवंत करायचे."

Ovi 13: ऐसे होता एके दिवसी । इंद्र गेला कैलासासी । सांगे स्थिति शिवासी । शुक्राचार्याची मंत्रकरणी ॥ १३||

 Transliteration: Aise hota eke divasi | indra gela kailasasi | sange sthiti shivasi | shukracharyachi mantrakarni || 13||

 Meaning: "One day, Indra went to Kailash and informed Lord Shiva about Shukracharya's Sanjivani vidya." 

अर्थ: एकदा कंटाळून इंद्र महादेवांकडे गेला आणि त्याने शुक्राचार्यांच्या संजीवनी विद्येबद्दल सांगितले.

Ovi 14: कोपोनिया ईश्वर । नंदीस सांगे उत्तर । तुवा जावोनि वेगवक्त्र । शुक्राचार्या धरोनि आणी ॥ १४||

 Transliteration: Koponiya ishvara | nandisa sange uttara | tuva javoni vegavaktra | shukracharya dharoni ani || 14||

 Meaning: "Lord Shiva got angry and ordered Nandi to go quickly and bring Shukracharya to him." 

अर्थ: भगवान शंकर रागावले आणि त्यांनी नंदीला आज्ञा दिली की शुक्राचार्यांना पकडून घेऊन ये.

Ovi 15: स्वामीचे वचन ऐकोनि । नंदी गेला ठाकोनि । होता शुक्र तपध्यानी । मुखी धरिला नंदीने ॥ १५||

 Transliteration: Swamiche vachana aikoni | nandi gela thakoni | hota shukra tapadhyani | mukhi dharila nandine || 15 ||

Meaning: "Obeying his master's command, Nandi reached Shukracharya while he was in deep meditation and caught him in his mouth." 

अर्थ: नंदीने जाऊन तप करत असलेल्या शुक्राचार्यांना तोंडात धरून महादेवांकडे आणले.

Ovi 16: नंदी नेत शिवापासी । आकांत वर्तला दैत्यांसी । ईश्वरे प्राशिले शुक्रासी । अगस्ती सिंधूचियापरी ॥ १६ ||

Transliteration: Nandi neta shivapasi | akanta vartala daityansi | ishvare prashile shukrasi | agasti sindhuchiyapari || 16||

 Meaning: "When Nandi brought him to Shiva, the demons were terrified. Lord Shiva swallowed Shukracharya just as Agasti Rishi had swallowed the ocean." 

अर्थ: महादेवांनी रागाच्या भरात शुक्राचार्यांना गिळून टाकले.

Ovi 17: ऐसा कित्येक दिवसांवरी । होता शुक्र शिवाचे उदरी । निघूनि गेला मूत्रद्वारी । विसर पडला शिवासी ॥ १७||

 Transliteration: Aisa kityeka divasavari | hota shukra shivache udari | nighuni gela mutradwari | visara padala shivasi || 17||

 Meaning: "Shukracharya remained inside Shiva's stomach for many days and eventually exited through Shiva's urinary tract while Shiva had forgotten about him."

 अर्थ: काही दिवसांनंतर शुक्राचार्य महादेवांच्या शरीरातून बाहेर पडले.

Ovi 18: पूर्वी होते शुक्र नाव । ईश्वर-उदरी झाला उद्‍भव । नाव पावला भार्गव । पुनः संजीवनी जपे तो ॥ १८ ||

Transliteration: Purvi hote shukra nava | ishvara-udari zhala udbhava | nava pavala bhargava | punah sanjivani jape to || 18 ||

Meaning: "Originally named Shukra, he was reborn from Shiva’s body and came to be known as Bhargava. He then began chanting the Sanjivani mantra again." 

अर्थ: ईश्वराच्या उदरातून बाहेर आल्यामुळे त्यांना नवे जन्म मिळाल्यासारखे झाले आणि ते पुन्हा संजीवनी मंत्र जपू लागले.

Ovi 19: इंद्र मनी विचारी । पुरोहितासी पाचारी । कैसा शुक्र जिवंत करी । पुनः दैत्यजनांसी ॥ १९||

 Transliteration: Indra mani vichari | purohitasi pachari | kaisa shukra jivanta kari | punah daityajanansi || 19 ||

Meaning: "Indra was worried and called his priest, Brihaspati, to discuss how Shukra continued to revive the demons." 

अर्थ: इंद्र चिंतेत पडला आणि त्याने आपले गुरु बृहस्पती यांना बोलावले.

Ovi 20: त्यासी विघ्न करावे एक । तू पुरोहित विवेकयुक्त । बुद्धि विचारी अनेक । बृहस्पति गुरुराया ॥ २० ||

Transliteration: Tyasi vighna karave eka | tu purohita vivekayukta | buddhi vichari aneka | bruhaspati gururaya || 20||

 Meaning: "He requested Brihaspati to find a way to obstruct Shukra's power through his wisdom." 

अर्थ: "शुक्राचार्य दैत्यांना पुन्हा पुन्हा जिवंत करत आहेत, यावर काहीतरी मार्ग काढा," असे इंद्राने बृहस्पतींना सांगितले.

Ovi 21: पाहे पा दैत्यांचे दैव कैसे । शुक्रासारिखा गुरु विशेषे । देतो जीवासी भरवसे । दैत्य येती युद्धासी ॥ २१ ||

Transliteration: Pahe pa daityanche daiva kaise | shukrasarikha guru visheshe | deto jivasi bharavase | daitya yeti yuddhasi || 21||

 Meaning: "Look at the fortune of the demons; they have a guru like Shukra who ensures they never stay dead." 

अर्थ: "दैत्यांकडे शुक्राचार्यांसारखा गुरु आहे जो त्यांना मरू देत नाही."

Ovi 22: तैसा तू नव्हेस आम्हांसी । आम्हाते का उपेक्षिसी । देवगुरु तू म्हणविसी । बुद्धि करी शीघ्र आता ॥ २२ ||

Transliteration: Taisa tu navhes amhansi | amhate ka upekshisi | devaguru tu mhanavisi | buddhi kari shighra ata || 22 ||

Meaning: "You are not helping us like that. Why are you neglecting us? As the Guru of the Gods, find a solution quickly." 

अर्थ: "तुम्ही देवांचे गुरु असून आम्हाला का मदत करत नाही? काहीतरी बुद्धी चालवा."

Ovi 23: तू पूज्य सकळ देवांसी । जरी आम्हा कृपा करिसी । शुक्राचार्य काय विशेषी । तुजसमान नव्हे जाणा ॥ २३||

 Transliteration: Tu pujya sakala devansi | zari amha krupa karisi | shukracharya kaya visheshi | tujasaman navhe jana || 23 ||

Meaning: "You are worshipped by all Gods. If you grace us, Shukracharya is nothing compared to you." 

अर्थ: "तुम्ही शुक्राचार्यापेक्षा नक्कीच श्रेष्ठ आहात, आम्हाला मार्ग दाखवा."

Ovi 24: ऐसे नानापरी देख । इंद्र अमरनायक । पूजा करी उपचारिक । बृहस्पति संतोषला ॥ २४ ||

Transliteration: Aise nanapari dekha | indra amaranayaka | puja kari upacharik | bruhaspati santosala || 24||

 Meaning: "Indra, the King of Gods, worshipped Brihaspati with various rituals, and Brihaspati was pleased." 

अर्थ: इंद्राने प्रार्थना केल्यावर बृहस्पती प्रसन्न झाले.

Ovi 25: गुरु म्हणे इंद्रासी । यासी ऐक तू उपायासी । षट्‍कर्णी करावे मंत्रासी । सामर्थ्य राहील शुक्राचे ॥ २५||

 Transliteration: Guru mhane indrasi | yasi aika tu upayasi | shatkarni karave mantrasi | samarthya rahil shukrache || 25||

 Meaning: "The Guru told Indra, 'Listen to the remedy. If a mantra becomes known to a third person (Shatkarni), Shukra's power will diminish.'" 

अर्थ: बृहस्पती म्हणाले, "एखादा मंत्र जर दुसऱ्याला कळला (षट्कर्णी झाला), तर त्याचे सामर्थ्य कमी होते."

Ovi 26: एखादा पाठवावा शुक्रापासी । विद्यार्थी करून त्यासी । मंत्र शिकेल भरवसी । विद्यार्थिरूपेकरूनिया ॥ २६ ||

Transliteration: Ekhada pathavava shukrapasi | vidyarthi karuna tyasi | mantra shikela bharavasi | vidyarthirupekaroniya || 26 ||

Meaning: "One should send someone to Shukracharya as a student. He will surely learn the mantra in the guise of a disciple." 

अर्थ: "कोणातरी विश्वासू मुलाला विद्यार्थी बनवून शुक्राचार्याकडे पाठव, जो त्यांच्याकडून तो मंत्र शिकून घेईल."

Ovi 27: आपुला पुत्र कच असे । त्याते पाठवू विद्याभ्यासे । मंत्र शिकेल आहे कैसी । संजीवनी अवधारा ॥ २७ ||

Transliteration: Apula putra kacha ase | tyate pathavu vidyabhyase | mantra shikela ahe kaisi | sanjivani avadhara || 27 ||

Meaning: "My son Kacha is there; let us send him for studies. He will learn how the Sanjivani mantra works." 

अर्थ: "माझा मुलगा कच याला आपण विद्या शिकण्यासाठी तिथे पाठवू."

Ovi 28: कचाते आणूनि बुद्धियुक्ति । सांगतसे बृहस्पति । तुवा जावे शुक्राप्रती । विद्यार्थिरूप धरोनि ॥ २८ ||

Transliteration: Kachate anuni buddhiyukti | sangatase bruhaspati | tuva jave shukraprati | vidyarthirupa dharoni || 28 ||

Meaning: Brihaspati called Kacha and wisely advised him, "You must go to Shukracharya in the guise of a student." 

अर्थ: बृहस्पतींनी कचाला बोलावून सांगितले की, "तू विद्यार्थी बनून शुक्राचार्याकडे जा."

Ovi 29: आमुची निंदा तेथे करी । मनोभावे सेवा करी । संजीवनी कवणेपरी । मंत्र शिके पुत्रराया ॥ २९ ||

Transliteration: Amuchi ninda tethe kari | manobhave seva kari | sanjivani kavanepari | mantra shike putraraya || 29 ||

Meaning: "Pretend to criticize me there, serve him with all your heart, and somehow learn the Sanjivani mantra, my son." 

अर्थ: "तिथे माझी निंदा कर (नाटक कर) आणि त्यांची मनापासून सेवा करून तो संजीवनी मंत्र शिकून घे."

Ovi 30: इंद्रादिक देवतांचा । निरोप घेऊनि पितयाचा । शुक्राप्रति गेला कचा । विद्यार्थिरूप धरोनि ॥ ३०|| 

Transliteration: Indradika devatancha | niropa gheuni pitayacha | shukraprati gela kacha | vidyarthirupa dharoni || 30||

 Meaning: Taking leave of Indra, other Gods, and his father, Kacha went to Shukracharya in the form of a student. 

अर्थ: वडिलांचा आशीर्वाद घेऊन कच शुक्राचार्याकडे गेला.

Ovi 31: नमन केले साष्टांगी । उभा राहिला करुणांगी । शुक्र पुसतसे वेगी । कवण कोठूनि आलासी ॥ ३१ ||

Transliteration: Namana kele sashtangi | ubha rahila karunangi | shukra pusatase vegi | kavana kothuni alasi || 31||

 Meaning: He prostrated before Shukracharya and stood humbly. Shukra asked him quickly, "Who are you and from where have you come?" 

अर्थ: त्याने शुक्राचार्यांना वंदन केले. शुक्राचार्यांनी विचारले, "तू कोण आहेस आणि कुठून आलास?"

Ovi 32: बोले आपण द्विजकुमार । तुझी कीर्ति ऐकिली थोर । विद्याभ्यासीन मनोहर । म्हणोन आलो सेवेसी ॥ ३२ ||

Transliteration: Bole apana dvijakumara | tuzhi kirti aikili thora | vidyabhyasina manohara | mhanona alo sevesi || 32 ||

Meaning: He replied, "I am a Brahmin youth. I have heard of your great fame. I have come to serve you and study under you." 

अर्थ: कच म्हणाला, "मी एक ब्राह्मणपुत्र आहे. तुमची कीर्ती ऐकून मी विद्या शिकण्यासाठी आलो आहे."

Ovi 33: सेवक होईन तुमचे चरणी । आलो इच्छेसी धरूनि । तू भक्तवत्सलशिरोमणि । अनाथांचा प्रतिपालक ॥ ३३||

 Transliteration: Sevaka hoina tumuche charni | alo icchesi dharuni | tu bhaktavatsalashiromani | anathancha pratipalaka || 33 ||

Meaning: "I have come with the desire to be a servant at your feet. You are the crest-jewel of those who love their devotees and the protector of the helpless." 

अर्थ: "मला तुमची सेवा करायची आहे, तुम्ही महान आहात."

Ovi 34: बोलोनि ऐसे कचवचन । विनवीतसे कर जोडून । शुक्रकन्या जवळी येऊन । पितयालागी विनवित ॥ ३४ ||

Transliteration: Boloni aise kachavachana | vinavitase kara joduna | shukrakanya javali yeuna | pitayalagi vinavita || 34||

 Meaning: After Kacha spoke these words with folded hands, Shukracharya's daughter came near and pleaded with her father.

 अर्थ: कचाचे बोलणे ऐकून शुक्राचार्यांची कन्या देवयानी तिथे आली.

Ovi 35: पितयासी म्हणे देवयानी । विप्र भला दिसे नयनी । याते तुम्ही शिष्य करूनि । विद्याभ्यास सांगावा ॥ ३५ ||

Transliteration: Pitayasi mhane devayani | vipra bhala dise nayani | yate tumhi shishya karuni | vidyabhyasa sangava || 35 ||

Meaning: Devayani said to her father, "This Brahmin youth appears very noble. Please accept him as your disciple and teach him." 

अर्थ: देवयानी वडिलांना म्हणाली, "हा तरुण चांगला वाटतोय, याला आपला शिष्य बनवून घ्या."

Ovi 36: कच सुंदर सुलक्षण । जैसा दिसे की मदन । देवयानी करी चिंतन । ऐसा पति व्हावा म्हणे ॥ ३६ ||

Transliteration: Kacha sundara sulakshana | jaisa dise ki madana | devayani kari chintana | aisa pati vhava mhane || 36||

 Meaning: Kacha was handsome and possessed good qualities, looking like Kamadeva. Devayani thought to herself that he should be her husband. 

अर्थ: कच अत्यंत देखणा होता, त्याला पाहून देवयानीला तो आपला पती असावा असे वाटू लागले.

Ovi 37: ऐसी वासना धरुनी । पितयाते विनवुनी । शिष्य केला कच सगुणी । शुक्राचार्य विद्या सांगे ॥ ३७ ||

Transliteration: Aisi vasana dharuni | pitayate vinavuni | shishya kela kacha saguni | shukracharya vidya sange || 37 ||

Meaning: Holding this desire, she convinced her father, and the virtuous Kacha was made a disciple. Shukracharya began teaching him. 

अर्थ: देवयानीच्या सांगण्यावरून शुक्राचार्यांनी कचाला शिष्य बनवले आणि त्याला शिकवू लागले.

Ovi 38: ऐसा विद्याभ्यास करीत । दैत्यकुळी म्हणती निश्चित । देवगणी आले सत्य । कपटवेषे करूनि ॥ ३८||

 Transliteration: Aisa vidyabhyasa karita | daityakuli mhanati nishchita | devagani ale satya | kapataveshe karuni || 38||

 Meaning: While he was studying, the demons said for sure, "Someone from the Gods has truly come here in disguise." 

अर्थ: दैत्यांना संशय आला की हा देवांचा माणूस असून कपटाने येथे आला आहे.

Ovi 39: शिकूनिया विद्येसी । जाऊनि शिकवील देवांसी । कुडे होईल आम्हांसी । तेणे मनी चिंतावले ॥ ३९||

 Transliteration: Shikuniya vidyesi | jauni shikavila devansi | kude hoila amhansi | tene mani chintavale || 39 ||

Meaning: "After learning the knowledge, he will go and teach it to the Gods. This will be bad for us." They were worried.

 अर्थ: "हा विद्या शिकून देवांना सांगेल आणि आमचे नुकसान होईल," असे दैत्यांना वाटले.

Ovi 40: काळ क्रमिता एके दिवसी । कच पाठविला समिधांसी । दैत्य जाती साह्येसी । तया कचाचे अवधारा ॥ ४० ||

Transliteration: Kala kramita eke divasi | kacha pathavila samidhansi | daitya jati sahayesi | taya kachache avadhara || 40||

 Meaning: One day, Kacha was sent to gather sacrificial wood (samidha). The demons went along with him, listening to what happened.

 अर्थ: एके दिवशी कच रानात समिधा आणायला गेला असता दैत्यही त्याच्या मागे गेले.

Ovi 41: रानी जाउनी समागमेसी । दैत्य मारिले कचासी । समिधा घेवोनि घरासी । दैत्य आपण येते झाले ॥ ४१||

 Transliteration: Rani jauni samagamesi | daitya marile kachasi | samidha ghevoi gharasi | daitya apana yete zhale || 41 ||

Meaning: Going into the forest together, the demons killed Kacha. They returned home with the wood themselves. 

अर्थ: रानात दैत्यांनी कचाला ठार मारले आणि ते एकटेच घरी परतले.

Ovi 42: शुक्राचार्यांची कन्या । पितयासी परम मान्या । पितयासी विनवी धन्या । कच कैसा नाही आला ॥ ४२||

 Transliteration: Shukracharyanchi kanya | pitayasi parama manya | pitayasi vinavi dhanya | kacha kaisa nahi ala || 42||

 Meaning: Shukracharya's daughter, who was very dear to her father, asked him, "Why has Kacha not returned?"

 अर्थ: देवयानी ने विचारले, "कच अजून का परत आला नाही?"

Ovi 43: कच आलियावाचूनी । भोजन न करी देवयानी । ऐसे ऐकता निर्वाणी । शुक्राचार्य चिंतावला ॥ ४३||

 Transliteration: Kacha aliyavachuni | bhojana na kari devayani | aise aikata nirvani | shukracharya chintavala || 43||

 Meaning: Devayani refused to eat until Kacha returned. Hearing this firm resolve, Shukracharya became worried. 

अर्थ: कच आल्याशिवाय देवयानीने जेवणार नाही असे सांगितले, तेव्हा शुक्राचार्य चिंतेत पडले.

Ovi 44: ज्ञानी पाहे मानसी । मृत्यु झाला असे तयासी । मंत्र जपूनि संजीवनीसी । त्वरित घरी आणिला ॥ ४४||

Transliteration: Jnyani pahe manasi | mrutyu zhala ase tayasi | mantra japuni sanjivanisi | tvarita ghari anila || 44 ||

Meaning: Through his divine vision, he saw that Kacha was dead. Chanting the Sanjivani mantra, he brought him home instantly. 

अर्थ: शुक्राचार्यांनी अंतर्ज्ञानाने पाहिले की कचाचा मृत्यू झाला आहे. त्यांनी मंत्र म्हणून त्याला पुन्हा जिवंत केले.

Ovi 45: आणिक होता बहुत दिवस । दैत्य करिती अतिद्वेष । गेला होता वनवास । पुनरपि तयासी वधियेले ॥ ४५ ||

Transliteration: Anika hota bahuta divasa | daitya kariti atidvesha | gela hota vanavasa | punarapi tayasi vadhiyele || 45||

 Meaning: Many days passed, but the demons harbored deep hatred. When Kacha went to the forest again, they killed him once more. 

अर्थ: काही दिवसांनी दैत्यांनी कचाला पुन्हा गाठले आणि पुन्हा मारले.

Ovi 46: मागुती वाचेल म्हणोनि । चूर्ण करिती छेदोनि । दाही दिशा टाकुनी । आले घरा पुनरपि ॥ ४६ ||

Transliteration: Maguti vachela mhanoni | churna kariti chedoni | dahi disha takuni | ale ghara punarapi || 46 ||

Meaning: Fearing he might be revived again, they cut him into pieces, ground them to powder, threw it in all ten directions, and returned home. 

अर्थ: यावेळी शुक्राचार्य त्याला पुन्हा जिवंत करतील या भीतीने दैत्यांनी त्याचे तुकडे करून दाही दिशांना फेकून दिले.

Ovi 47: दिवस गेला अस्तमानी । पुसतसे देवयानी । कच न दिसे म्हणोनि । पितयाते विनवीत ॥ ४७||

 Transliteration: Divasa gela astamani | pusatase devayani | kacha na dise mhanoni | pitayate vinavita || 47||

 Meaning: The sun set, and Devayani asked about Kacha. Finding him missing, she pleaded with her father. 

अर्थ: संध्याकाळ झाली तरी कच न आल्यामुळे देवयानीने पुन्हा वडिलांना विचारले.

Ovi 48: कच माझा प्राणसखा । ना आणिशी जरी खाईन विखा । दावी मज तयाचे मुखा । म्हणोनि प्रलाप करीतसे ॥ ४८ ||

Transliteration: Kacha mazha pranasakha | na anishi zari khaina vikha | davi maja tayache mukha | mhanoni pralapa karitase || 48||

 Meaning: "Kacha is my life's companion. If you don't bring him, I will consume poison. Show me his face," she cried out in grief. 

अर्थ: "जर कच परत आला नाही, तर मी विष पिऊन प्राण देईन," असे म्हणून ती रडू लागली.

Ovi 49: कन्येवरी ममत्व बहुत । तेणे शुक्र ज्ञाने पहात । छिन्नभिन्न केले म्हणत । मंत्र जपला संजीवनी ॥ ४९||

 Transliteration: Kanyevari mamatva bahuta | tene shukra jnyane pahata | chinnabhinna kele mhanata | mantra japala sanjivani || 49||

 Meaning: Out of great love for his daughter, Shukra looked with his inner vision. Seeing Kacha torn to pieces, he chanted the Sanjivani mantra. 

अर्थ: मुलीवर प्रेम असल्यामुळे शुक्राचार्यांनी पुन्हा विद्या वापरली आणि कचाला साद घातली.

Ovi 50: धन्य मंत्राचे सामर्थ्य । कच आला घरा त्वरित । देवयानी संतोषत । पितयाने आलिंगिली ॥ ५० ||

Transliteration: Dhanya mantrache samarthya | kacha ala ghara tvarita | devayani santosata | pitayane alingili || 50 ||

Meaning: Great is the power of the mantra! Kacha returned home instantly. Devayani was delighted and her father embraced her. 

अर्थ: मंत्राच्या सामर्थ्यामुळे कचाचे तुकडे पुन्हा एकत्र झाले आणि तो जिवंत होऊन परतला.

Ovi 51: दैत्य मनी विचार करिती । काय केल्या न मरे म्हणती । गुरुकन्येसी याची प्रीति । म्हणुनि गुरु वाचवितो ॥ ५१||

 Transliteration: Daitya mani vichara kariti | kaya kelya na mare mhanati | gurukanyesi yachi priti | mhanuni guru vachavito || 51||

 Meaning: The demons thought, "What should we do so he doesn't survive? The Guru's daughter loves him, so the Guru keeps reviving him." 

अर्थ: दैत्य विचार करू लागले की, कचाला काय केल्यावर तो मरेल? गुरुकन्या देवयानीचे त्याच्यावर प्रेम आहे, म्हणून गुरु त्याला वारंवार वाचवतात.

Ovi 52: आता उपाय करू यासी । उदईक येईल एकादशी । मारूनि मिळवू पानेसी । गुरुमुखी पाजावे ॥ ५२ ||

Transliteration: Ata upaya karu yasi | udaika yeila ekadashi | maruni milavu panesi | gurumukhi pajave || 52||

 Meaning: "Now let's find a solution. Tomorrow is Ekadashi. Let's kill him, grind him, mix it in a drink, and make the Guru drink it." 

अर्थ: "आता एकच उपाय आहे. उद्या एकादशी आहे. कचाला मारून, त्याचे चूर्ण करून ते मद्यात मिसळून गुरूंनाच पाजावे."

Ovi 53: ऐशी निगुती करोनि । आली एकादशी दिनी । कचाते बाहेर नेवोनि । मारते जहाले दैत्य शिष्य ॥ ५३ ||

Transliteration: Aishi niguti karoni | ali ekadashi dini | kachate bahera nevoni | marate jahale daitya shishya || 53||

 Meaning: Having made this plan, when Ekadashi came, the demon disciples took Kacha outside and killed him. 

अर्थ: ठरल्याप्रमाणे एकादशीच्या दिवशी दैत्यांनी कचाला बाहेर नेऊन मारून टाकले.

Ovi 54: प्राशन करविती गुरूसी । मिळवूनिया मद्यरसी । स्निग्ध मिळवूनिया बहुवसी । शुक्रगुरूसी देत झाले ॥ ५४ ||

Transliteration: Prashana karaviti gurusi | milavuniya madyarasi | snigdha milavuniya bahuvasi | shukragurusi deta zhale || 54 ||

Meaning: They mixed the ground remains into wine and gave it to Guru Shukracharya to drink. 

अर्थ: त्यांनी कचाच्या शरीराचे चूर्ण मद्यात मिसळले आणि ते शुक्राचार्यांना प्यायला दिले.

Ovi 55: मागुती पुसे देवयानी । पितयाते विनवुनी । कचासी आणी म्हणोनि । रुदन करी आक्रोशे ॥ ५५ ||

Transliteration: Maguti puse devayani | pitayate vinavuni | kachasi ani mhanoni | rudana kari akroshe || 55||

 Meaning: Again, Devayani asked her father, pleading and crying loudly to bring Kacha back. 

अर्थ: पुन्हा कच न आल्यामुळे देवयानीने रडून वडिलांकडे कचाला परत आणण्याची विनवणी केली.

Ovi 56: शुक्र पहातसे ज्ञानी न दिसे कच त्रिभुवनी । खेद करीतसे मनी । कन्यालोभेकरोनिया ॥ ५६||

 Transliteration: Shukra pahatase jnyani na dise kacha tribhuvani | kheda karitase mani | kanyalobhekaroniya || 56||

 Meaning: Shukra looked with his divine vision but could not see Kacha anywhere in the three worlds. He felt very sad for his daughter's sake. 

अर्थ: शुक्राचार्यांनी दिव्य दृष्टीने पाहिले, पण त्यांना कच कोठेच दिसेना. त्यांना खूप दुःख झाले.

Ovi 57: विचार करिता सर्वा ठायी । दिसू लागला आपुले देही । संदेह पडला शक्रासी पाही । कैसे करावे म्हणोनि ॥ ५७ ||

Transliteration: Vichara karita sarva thayi | disu lagala apule dehi | sandeha padala shakrasi pahi | kaise karave mhanoni || 57||

 Meaning: After searching everywhere, he realized Kacha was inside his own body. Shukra was in a dilemma about what to do. 

अर्थ: जेव्हा त्यांनी नीट ध्यान लावले, तेव्हा त्यांना कच स्वतःच्याच पोटात असल्याचे समजले. त्यांना मोठा पेच पडला.

Ovi 58: कन्येसी म्हणे शुक्र देखा । कच न ये आता ऐका । माझे उदरी असे निका । कैसा काढू तयासी ॥ ५८||

 Transliteration: Kanyesi mhane shukra dekha | kacha na ye ata aika | maze udari ase nika | kaisa kadhu tayasi || 58||

 Meaning: Shukra said to his daughter, "Listen, Kacha cannot return now. He is inside my stomach. How can I take him out?" 

अर्थ: शुक्र म्हणाले, "मुली, कच आता बाहेर येऊ शकत नाही, कारण तो माझ्या पोटात आहे. मी त्याला बाहेर कसे काढू?"

Ovi 59: यासी काढिता आपणासी । मृत्यु होईल परियेसी । काय अभिलाष असे त्यासी । म्हणोनि कन्येसी पुसतसे ॥ ५९||

 Transliteration: Yasi kadhita apanasi | mrutyu hoila pariyesi | kaya abhilasha ase tyasi | mhanoni kanyesi pusatase || 59||

 Meaning: "If I take him out, I will die. What is your desire for him?" he asked his daughter.

 अर्थ: ""जर मी त्याला बाहेर काढले तर मी मरेन. तुला त्याच्यासाठी काय इच्छा आहे?" त्यांनी त्यांच्या मुलीला विचारले.

Ovi 60: पितया विनवी देवयानी । अभिलाष होता माझे मनी । भार्या त्याची होउनी । दोघे राहू तुजपासी ॥ ६० ||

Transliteration: Pitaya vinavi devayani | abhilasha hota maze mani | bharya tyachi houni | doghe rahu tujapasi || 60||

 Meaning: Devayani pleaded with her father, "It was my desire to be his wife and for both of us to stay with you." 

अर्थ: देवयानी म्हणाली, "मला त्याची पत्नी व्हायचे आहे आणि आम्ही दोघे तुमच्याच जवळ राहू."

Ovi 61: हाचि व्हावा माझा पति । ऐसे संकल्पिले चित्ती । न उठे जरी पुढती । तरी प्राण त्यागीन ॥ ६१||

 Transliteration: Hachi vhava mazha pati | aise sankalpile chitti | na uthe zari pudhati | tari prana tyagina || 61||

 Meaning: "I have decided in my heart that he should be my husband. If he is not revived, I will give up my life." 

अर्थ: "तोच माझा पती असावा असे मी ठरवले आहे. जर तो जिवंत झाला नाही, तर मी माझे प्राण देईन."

Ovi 62: संदेह पडला शुक्रासी । बोधिता झाला कन्येसी । त्यास उठविता आपणासी । मृत्यू होईल अवधारी ॥ ६२||

Transliteration: Sandeha padala shukrasi | bodhita zhala kanyesi | tyasa uthavita apanasi | mrutyu hoila avadhari || 62 ||

Meaning: Shukra was in a dilemma and tried to explain to his daughter, "Know that reviving him will cause my death." 

अर्थ: शुक्राचार्यांनी तिला पुन्हा समजावले की, कचाला उठवताना माझा मृत्यू निश्चित आहे.

Ovi 63: कन्या म्हणे पितयासी । सकळा तू वाचविसी । आपुला प्राण जाईल म्हणसी । हे आश्चर्य वाटतसे ॥ ६३ ||

Transliteration: Kanya mhane pitayasi | sakala tu vachavisi | apula prana jaila mhanasi | he ashcharya vatatase || 63||

 Meaning: The daughter said to her father, "You save everyone. It is surprising that you say your own life will be lost." 

अर्थ: देवयानी म्हणाला, "तुम्ही सर्वांना वाचवता, मग स्वतःचा प्राण जाईल असे का म्हणता?"

Ovi 64: शुक्र म्हणे देवयानी । मंत्र असे संजीवनी । मजवाचोनि नेणे कोणी । माते कोण उठवील ॥ ६४ ||

Transliteration: Shukra mhane devayani | mantra ase sanjivani | majavachoni nene koni | mate kona uthavila || 64||

 Meaning: Shukra said, "Devayani, only I know the Sanjivani mantra. If I die, who will revive me?" 

अर्थ: शुक्र म्हणाले, "संजीवनी विद्या फक्त मलाच माहित आहे. मी मेल्यावर मला जिवंत कोण करणार?"

Ovi 65: मंत्र सांगो नये कवणा । षट्‍कर्णी होता जाईल गुणा । कचाकरिता माझा प्राण । जाईल देखा अवधारी ॥ ६५ ||

Transliteration: Mantra sango naye kavana | shatkarni hota jaila guna | kachakarita mazha prana | jaila dekha avadhari || 65||

 Meaning: "A mantra should not be told to anyone; if three people know it, its power fades. For Kacha's sake, my life will be lost." 

अर्थ: "हा मंत्र कोणाला सांगता येत नाही, कारण तो दुसऱ्याला कळला तर त्याचे सामर्थ्य कमी होईल."

Ovi 66: न ऐके कन्या देवयानी । पित्याचे चरण धरोनि । विनवीतसे कर जोडोनि । मंत्र आपणाते शिकवावा ॥ ६६||

 Transliteration: Na aike kanya devayani | pityache charana dharoni | vinavitase kara jodoni | mantra apanate shikvava || 66||

 Meaning: Devayani did not listen. Holding her father's feet with folded hands, she begged him to teach her the mantra. 

अर्थ: देवयानीने ऐकले नाही. तिने हट्ट धरला की, "तुम्ही तो मंत्र मला शिकवा."

Ovi 67: कचासी तू सजीव करी । तुज येईल मृत्यू जरी । मी मंत्र जपोनि निर्धारी । सजीव करीन तुजलागी ॥ ६७||

 Transliteration: Kachasi tu sajiva kari | tuja yeila mrutyu zari | mi mantra japoni nirdhari | sajiva karina tujalagi || 67||

 Meaning: "You revive Kacha. Even if death comes to you, I will surely chant the mantra and revive you." 

अर्थ: "तुम्ही कचाला जिवंत करा. त्यानंतर तुमचा मृत्यू झाला तरी मी मंत्र जपून तुम्हाला पुन्हा जिवंत करीन."

Ovi 68: शुक्र म्हणे कन्येसी । मंत्र सांगू नये स्त्रियांसी । दोष असता परियेसी । वेदशास्त्रसंमत असे ॥ ६८||

 Transliteration: Shukra mhane kanyesi | mantra sangu naye striyansi | dosha asata pariyesi | vedashastrasammata ase || 68||

 Meaning: Shukra said to his daughter, "A mantra should not be told to women. It is considered a flaw according to the Vedas and scriptures." 

अर्थ: शुक्राचार्य म्हणाले, "शास्त्राप्रमाणे स्त्रियांना असा मंत्र देणे योग्य नाही, त्यात दोष आहे."

Ovi 69: स्त्रियांसी मंत्र पतिभक्ति । जपू नये मंत्रयुक्ति । सांगता दोष आम्हा घडती । मंत्रसामर्थ्य जाईल ॥ ६९||

 Transliteration: Striyansi mantra patibhakti | japu naye mantrayukti | sangata dosha amha ghadati | mantrasamarthya jaila || 69 ||

Meaning: "For women, devotion to the husband is the mantra. They should not use mantra techniques. Telling you would bring sin upon me and the mantra's power would fade." 

अर्थ: "स्त्रियांसाठी पतीची भक्ती हाच मंत्र आहे. तुला मंत्र दिल्यास त्याचे सामर्थ्य नष्ट होईल."

Ovi 70: पितयासी म्हणे देवयानी । सुखे असा मंत्र जपोनि । प्राण जातो म्हणोन । मूर्च्छागत पडली ते ॥ ७०||

 Transliteration: Pitayasi mhane devayani | sukhe asa mantra japoni | prana jato mhanona | murchhagata padali te || 70 ||

Meaning: Devayani said, "Remain happy with your mantra," and saying that her life was departing, she fell unconscious. 

अर्थ: देवयानीने ऐकले नाही आणि ती दुःखाने बेशुद्ध पडली.

Ovi 71: शुक्राची कन्येवरी प्रीति । उठवूनि तिसी आलिंगिती । मंत्र तिसी सांगती । संजिवनी अवधारा ॥ ७१||

 Transliteration: Shukrachi kanyevari priti | uthavuni tisi alingiti | mantra tisi sangati | sanjivani avadhara || 71||

 Meaning: Out of love for his daughter, Shukra woke her up and embraced her. He then taught her the Sanjivani mantra. 

अर्थ: कन्येवरील प्रेमापोटी शुक्राचार्यांनी शेवटी तिला संजीवनी मंत्राचा उपदेश केला.

Ovi 72: आपुल्या पोटी कच होता । तोही होय ऐकता । मंत्र जवाला षट्‍कर्णता । मग जपला कचानिमित्त ॥ ७२||

 Transliteration: Apulya poti kacha hota | tohi hoya aikata | mantra javala shatkarnata | maga japala kachanimitta || 72||

 Meaning: Kacha, who was in his stomach, also heard it. Thus, the mantra became known to three (), and then it was chanted for Kacha. 

अर्थ: शुक्राचार्यांच्या पोटात बसलेल्या कचानेही तो मंत्र ऐकला. अशा प्रकारे मंत्राची गुप्तता संपली (षट्कर्णी झाला).

Ovi 73: शुक्राचे पोटातुनी । कच निघाला फोडुनी । मंत्र जपे ती देवयानी । पितयाते उठविले ॥ ७३||

 Transliteration: Shukrache potatuni | kacha nighala foduni | mantra jape ti devayani | pitayate uthavile || 73||

 Meaning: Kacha came out by bursting open Shukra's stomach. Then Devayani chanted the mantra and revived her father. 

अर्थ: शुक्र कचाला जिवंत करून स्वतः मृत झाले. कच पोट फोडून बाहेर आला आणि मग देवयानीने मंत्र म्हणून पित्याला जिवंत केले.

Ovi 74: तीन वेळा मंत्र जपता । कचे पाठ केला तत्त्वता । संतोष करी मनी बहुता । कार्य साधले म्हणोनि ॥ ७४||

 Transliteration: Tina vela mantra japata | kache patha kela tattvata | santosha kari mani bahuta | karya sadhale mhanoni || 74||

 Meaning: By the time the mantra was chanted three times, Kacha had truly memorized it. He was very happy that his mission was accomplished. 

अर्थ: कचाने पोटात असतानाच तो मंत्र पाठ केला होता. आपले कार्य साध्य झाल्याने त्याला आनंद झाला.

Ovi 75: शुक्राचार्याते नमुनी । कच विनवी कर जोडुनी । माते दैत्य मारिती म्हणोनि । निरोप द्यावा मजलागी ॥ ७५ ||

Transliteration: Shukracharyate namuni | kacha vinavi kara joduni | mate daitya mariti mhanoni | niropa dyava majalagi || 75||

 Meaning: Bowing to Shukracharya, Kacha pleaded with folded hands, "The demons may kill me, so please give me leave to depart." 

अर्थ: कचाने शुक्राचार्यांना वंदन केले आणि दैत्यांच्या भीतीने आता निरोप देण्याची विनंती केली.

Ovi 76: स्वामीचेनि विद्या शिकलो । तुझे कृपेने पूर्ण जहालो । देवकार्यार्थ संतोषलो । म्हणूनि चरणी लागला ॥ ७६||

 Transliteration: Swamicheni vidya shikalo | tuzhe krupene purna jahalo | devakaryartha santosalo | mhanuni charani lagala || 76 ||

Meaning: "I have learned the knowledge from my master. By your grace, I am fulfilled. I am satisfied with the work of the Gods." He touched his feet. 

अर्थ: "तुमच्या कृपेने मी विद्या शिकलो, आता मला जाऊ द्या," असे म्हणून तो चरणी लागला.

Ovi 77: शुक्रचार्ये हर्षोनि । निरोप दिधला त्यालागोनी । पदर धरी देवयानी । पति व्हावे म्हणोनिया ॥ ७७||

 Transliteration: Shukracharye harshoni | niropa didhala tyalagoni | padara dhari devayani | pati vhave mhanoniya || 77||

 Meaning: Shukracharya happily gave him leave. But Devayani held his garment, insisting that he should be her husband. 

अर्थ: शुक्राचार्यांनी निरोप दिला, पण देवयानीने त्याचा पदर धरला आणि लग्नाचा हट्ट केला.

Ovi 78: तूते मारिले तीन वेळी । मी वाचविले त्या काळी । विद्या शिकलासी पित्याजवळी । अवश्य वरावे मजलागी ॥ ७८||

 Transliteration: Tute marile tina veli | mi vachavile tya kali | vidya shikalasi pityajavali | avashya varave majalagi || 78||

 Meaning: "You were killed three times and I saved you then. You learned from my father, you must marry me." 

अर्थ: "तुला तीन वेळा मी वाचवले आहे, आता तू माझ्याशी विवाह केलाच पाहिजेस."

Ovi 79: कच म्हणे ऐक बाळे । गुरुकन्या भगिनी बोले । तुवा आमुते वाचविले । माता होसी निर्धारी ॥ ७९ ||

Transliteration: Kacha mhane aika bale | gurukanya bhagini bole | tuva amute vachavile | mata hosi nirdhari || 79||

 Meaning: Kacha said, "Listen, child. The Guru's daughter is called a sister. Since you saved me, you are truly like a mother." 

अर्थ: कच म्हणाला, "तू माझ्या गुरूची कन्या आहेस, म्हणजे तू माझी बहीण आहेस. तू मला जीवन दिले आहेस, म्हणून तू माझी मातेसमान आहेस."

Ovi 80: वरिता दोष आपणासी । दूषण ठेवितील सर्व ऋषि । भगिनी तू आमुची होसी । कैसी वरू म्हणे तो ॥ ८० ||

Transliteration: Varita dosha apanasi | dushana thevitila sarva rushi | bhagini tu amuchi hosi | kaisi varu mhane to || 80||

 Meaning: "Marrying you would be a sin. All sages would blame me. You are my sister, how can I marry you?" he said. 

अर्थ: "तुझ्याशी लग्न करणे पाप आहे. ऋषीमुनी मला दोष देतील."

Ovi 81: देवयानी कोपोनि । शाप दिधला ते क्षणी । वृथा विद्या होईल मानी । समस्त विसरे तात्काळी ॥ ८१||

 Transliteration: Devayani koponi | shapa didhala te kshani | vrutha vidya hoila mani | samasta visare tatkali || 81||

 Meaning: Devayani became angry and cursed him at that moment, "Your knowledge will be useless, you will forget everything instantly." 

अर्थ: रागावलेल्या देवयानीने कचाला शाप दिला की, "तुझी ही विद्या व्यर्थ होईल, तू ती वेळीच विसरून जाशील."

Ovi 82: माझे अंतःकरणीची आशा । वृथा केली निराशा । विद्या न ये तुज लवलेशा । म्हणूनि शाप दिधला ॥ ८२ ||

Transliteration: Maze antahkarnichi asha | vrutha keli nirasha | vidya na ye tuja lavalesha | mhanuni shapa didhala || 82||

 Meaning: "You have disappointed the hope of my heart. Knowledge will not serve you even slightly." Thus she cursed him. 

अर्थ: "तू माझ्या आशेचा भंग केलास, म्हणून तुला ही विद्या फलद्रूप होणार नाही."

Ovi 83: कच म्हणे तियेसी । वाया शापिले आम्हांसी । पुरुष वरील तुजसी । ब्रह्मकुळाव्यतिरिक्त ॥ ८३||

 Transliteration: Kacha mhane tiyesi | vaya shapile amhansi | purusha varila tujasi | brahmakulavyatirikta || 83||

 Meaning: Kacha said to her, "You have cursed me in vain. A man from outside the Brahmin lineage will marry you." 

अर्थ: कचाने प्रतिशाप दिला की, "तुला ब्राह्मण पती मिळणार नाही, तुझे लग्न क्षत्रियाशी होईल."

Ovi 84: तुझा पिता ब्रह्मज्ञानी । जाणे अमृतसंजीवनी । तुज शिकविले म्हणोनि । पुढे मंत्र न चाले ॥ ८४||

 Transliteration: Tuzha pita brahmajnyani | jane amrutasanjivani | tuja shikavile mhanoni | pudhe mantra na chale || 84||

 Meaning: "Your father is a knower of Brahman and knows the Amrita Sanjivani. Because he taught it to you, this mantra will not work in the future." 

अर्थ: "आणि तू स्त्री असून मंत्र घेतल्यामुळे, यापुढे ही संजीवनी विद्या कोणालाही प्रभावी ठरणार नाही."

Ovi 85: ऐसा शाप देउनी । कच गेला निघुनी । संतोष झाला इंद्रभुवनी । दैत्यजीवन नव्हेची ॥ ८५ ||

Transliteration: Aisa shapa deuni | kacha gela nighuni | santosha zhala indrabhuvani | daityajivana navhechi || 85 ||

Meaning: Having given this curse, Kacha departed. There was joy in Indra's abode because the demons could no longer be revived. 

अर्थ: कच इंद्रलोकात निघून गेला. दैत्यांची संजीवनी विद्या निकामी झाल्याने देवांना आनंद झाला.

Ovi 86: शुक्राचा संजीवनी मंत्र । कामा न ये झाला अपात्र । स्त्रियांसी न सांगावा मंत्र । म्हणोनि श्रीगुरु निरूपिती ॥ ८६ ||

Transliteration: Shukracha sanjivani mantra | kama na ye zhala apatra | striyansi na sangava mantra | mhanoni shriguru nirupiti || 86 ||

Meaning: Shukra's Sanjivani mantra became ineffective and ineligible. Shri Guru explained that a mantra should not be told to women. 

अर्थ: यामुळेच संजीवनी मंत्र अपात्र ठरला. श्रीगुरूंनी सांगितले की स्त्रियांना मंत्र देऊ नये.

Ovi 87: स्त्रियांलागी पतिसेवा । याची कारणे मंत्र न द्यावा । व्रतोपवास करावा । गुरु-पुरुष-निरोपाने ॥ ८७ ||

Transliteration: Striyanlagi patiseva | yachi karane mantra na dyava | vratopavasa karava | guru-purusha-niropane || 87 ||

Meaning: "For women, service to the husband is key. For this reason, a mantra should not be given. Fasts and vows should be done as per the Guru's or husband's advice." 

अर्थ: स्त्रियांसाठी पतीची सेवा हाच श्रेष्ठ धर्म आहे. त्यांनी गुरु किंवा पतीच्या सल्ल्यानेच व्रते करावीत.

Ovi 88: सावित्री विनवी श्रीगुरूसी । व्रत आचरले बहुवसी । तुझे वाक्य आम्हांसी । व्रत एखादे निरोपावे ॥ ८८ ||

Transliteration: Savitri vinavi shrigurusi | vrata acharale bahuvasi | tuzhe vakya amhansi | vrata ekhade niropave || 88 ||

Meaning: Savitri pleaded with Shri Guru, "I have observed many fasts. Please advise us on a suitable vow." 

अर्थ: सावित्रीने (त्या ब्राह्मण स्त्रीने) विनंती केली, "स्वामी, मला एखादे कल्याणकारी व्रत सांगा."

Ovi 89: तुजवरी माझा विश्वास । तुजवाचोनि नेणू आणिकास । व्रत तूचि आम्हांस । व्रत तुझी चरणसेवा ॥ ८९ ||

Transliteration: Tujavari mazha vishvasa | tujavachoni nenu anikasa | vrata tuchi amhans | vrata tuzhi charanaseva || 89 ||

Meaning: "I have faith in you. I know no one else but you. You are our vow; service to your feet is our vow." 

अर्थ: "माझा तुमच्यावर पूर्ण विश्वास आहे. तुमची सेवा हेच आमचे व्रत आहे."

Ovi 90: भक्ति राहे तुझे चरणी । ऐसा निरोप द्यावा मुनि । म्हणुनी लागली चरणी । कृपा करी म्हणोनिया ॥ ९० ||

Transliteration: Bhakti rahe tuzhe charni | aisa niropa dyava muni | mhanuni lagali charni | krupa kari mhanoniya || 90 ||

Meaning: "May devotion remain at your feet, O Sage, give me such advice." Saying this, she touched his feet, asking for grace. 

अर्थ: "तुमच्या चरणी माझी भक्ती सदैव राहो," असे म्हणून ती पाया पडली.

Ovi 91: श्रीगुरु म्हणती तियेसी । सांगेन तुज व्रत ऐसी । स्थिर होय अहेवपणासी । राज्य पावे तुझा पति ॥ ९१||

 Transliteration: Shriguru mhanati tiyesi | sangena tuja vrata aisi | sthira hoya ahevapanasi | rajya pave tuzha pati || 91 ||

Meaning: Shri Guru said to her, "I will tell you a vow such that your state of being a wife (Ahevpana) remains stable and your husband gains a kingdom."

 अर्थ: श्रीगुरु म्हणाले तुझे सौभाग्य टिकेल आणि तुझ्या पतीला वैभव मिळेल."

Ovi 92: दम्पत्य विनवी श्रीगुरूसी । तुझे वाक्य कारण आम्हासी । जैसा तू निरोप देसी । तेणे रीती रहाटू ॥ ९२||

 Transliteration: Dampatya vinavi shrigurusi | tuzhe vakya karana amhasi | jaisa tu niropa desi | tene riti rahatua || 92||

 Meaning: The couple pleaded with Shri Guru, "Your word is our guide. As you advise, so shall we act." 

अर्थ: त्या दाम्पत्याने सांगितले की, "तुम्ही जसे सांगाल, तसेच आम्ही वागू."

Ovi 93: जो गुरुवाक्य न करी । तो पडे रौरवघोरी । तुझे वाक्य आम्हा शिरी । म्हणूनि चरणी लागली ॥ ९३ ||

Transliteration: Jo guruvakya na kari | to pade rauravaghori | tuzhe vakya amha shiri | mhanuni charani lagali || 93||

 Meaning: "He who does not follow the Guru's word falls into the terrible Raurava hell. Your word is supreme to us." They touched his feet. 

अर्थ: गुरूचे वचन न पाळणारा नरकात जातो, आम्ही तुमचे शब्द शिरसावंद्य मानू.

Ovi 94: भक्तवत्सल श्रीगुरुनाथ । सांगता जहाला अतिप्रीत । विस्तारोनि समर्थ । व्रत तिसी सांगतसे ॥ ९४ ||

Transliteration: Bhaktavatsala shrigurunatha | sangata jahala atiprita | vistaroni samartha | vrata tisi sangatase || 94||

 Meaning: The Guru, who loves his devotees, became very pleased and began explaining the vow to her in detail. 

अर्थ: मग श्रीगुरूंनी प्रेमाने तिला सविस्तर व्रत सांगायला सुरुवात केली.

Ovi 95: सिद्ध म्हणे नामधारकाा । श्रीगुरु म्हणती कौतुका । ऐकताती दंपती निका । अतिप्रीतिकरोनिया ॥ ९५ ||

Transliteration: Siddha mhane namadharaka | shriguru mhanati kautuka | aikatati dampati nika | atipritikaroniya || 95||

 Meaning: Siddha said to Namadharak, "Shri Guru spoke wonderfully, and the couple listened intently with great love." 

अर्थ: सिद्ध नामधारकाला म्हणतात की, श्रीगुरूंच्या मुखातून ते दाम्पत्य आनंदाने कथा ऐकत होते.

Ovi 96: श्रीगुरु म्हणती तयासी । सांगेन व्रत इतिहासी । ऋषि पुसती सूतासी । व्रत बरवे निरोपावे ॥ ९६ ||

Transliteration: Shriguru mhanati tayasi | sangena vrata itihasi | rushi pusati sutasi | vrata barave niropave || 96||

 Meaning: Shri Guru said to them, "I will tell you a historical vow. The sages asked Suta to advise on a good vow."

 अर्थ: श्रीगुरू म्हणाले, "मी तुला एक प्राचीन इतिहास सांगतो, जो सूत ऋषींनी इतर ऋषींना सांगितला होता."

Ovi 97: सूत म्हणे ऋषीश्वरा । व्रत सांगेन मनोहरा । स्त्रिया अथवा पुरुषा बरा । व्रत असे अवधारा ॥ ९७ ||

Transliteration: Suta mhane rushishvara | vrata sangena manohara | striya athava purusha bara | vrata ase avadhara || 97||

 Meaning: Suta said, "O great sages, I will tell you a beautiful vow. It is good for both women and men, listen carefully." 

अर्थ: सूत ऋषी म्हणाले, "मी स्त्री आणि पुरुष दोघांनाही फलदायी ठरेल असे एक सुंदर व्रत सांगतो."

Ovi 98: नित्यानंद असे शांत । निर्विकल्प विख्यात । ऐसा ईश्वर अर्चिता त्वरित । सकळाभीष्टे पाविजे ॥ ९८||

 Transliteration: Nityananda ase shanta | nirvikalpa vikhyata | aisa ishvara archita tvarita | sakalabhiste pavije || 98||

 Meaning: "By worshipping the Lord who is eternal bliss, peaceful, and beyond doubt, all desires are fulfilled instantly."

 अर्थ: ईश्वराची भक्ती केल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

Ovi 99: संसारसागरात । विषयातुर आचरत । तेही पूजिता पूर्ण भक्त । त्यासी ईश्वर प्रसन्न होय ॥ ९९||

 Transliteration: Sansarasagarat | vishayatura acharata | tehi pujita purna bhakta | tyasi ishvara prasanna hoya || 99||

 Meaning: "Even those in the ocean of worldly life and obsessed with desires, if they worship as full devotees, the Lord becomes pleased with them." 

अर्थ: संसारी माणूस जरी विषयांत असला, तरी भक्तीने देवाची पूजा केल्यास ईश्वर त्यावर प्रसन्न होतो.

Ovi 100: विरक्त अथवा संसाररत । विषयातुर आसक्त । जे पूजिती पूर्ण भक्त । त्यासी ईश्वर प्रसन्न होय ॥ १००||

 Transliteration: Virakta athava sansararata | vishayatura asakta | je pujiti purna bhakta | tyasi ishvara prasanna hoya || 100||

 Meaning: "Whether detached or involved in the world, obsessed or attached, the Lord is pleased with those who worship him with full devotion." 

अर्थ: मग तो विरक्त असो वा संसारी, भक्ती करणाऱ्यावर देवाचा आशीर्वाद कायम राहतो.

Ovi 101: तेणे पाविजे पैलपार । ऐसे बोलती वेदशास्त्र । स्वर्गापवर्गा अधिकार । त्यासी होय परियेसा ॥ १०१||

 Transliteration: Tene pavije pailapara | aise bolati vedashastra | svargapavarga adhikara | tyasi hoya pariyesa || 101||

 Meaning: "By that, one reaches the other shore, so say the Vedas and scriptures. They gain the right to heaven and liberation." 

अर्थ: या भक्तीमुळेच माणूस संसारसागराच्या पैलतीराला जातो, असे वेदशास्त्रे सांगतात. त्याला स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवण्याचा अधिकार प्राप्त होतो.

Ovi 102: विशेष व्रत असे ऐक । सोमवार व्रतनायक । ईश्वरार्चन करा विवेक । सकळाभीष्टे पाविजे ॥ १०२||

 Transliteration: Vishesha vrata ase aika | somavara vratanayaka | ishvararchana kara viveka | sakalabhiste pavije || 102||

 Meaning: "Listen to a special vow, the 'Monday Vow' (Somavar Vrata), the leader of vows. Worship the Lord wisely and all desires will be met." 

अर्थ: श्रीगुरु म्हणाले, "आता एक विशेष व्रत ऐक, जे सर्व व्रतांचा नायक आहे—ते म्हणजे 'सोमवार व्रत'. हे व्रत केल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतात."

Ovi 103: नक्त भोजन उपवासी । जितेंद्रिय करा विशेषी । वैदिक तांत्रिक पूजेसी । विधिपूर्वक सकळिक ॥ १०३||

 Transliteration: Nakta bhojana upavasi | jitendriya kara visheshi | vaidika tantrika pujesi | vidhipurvaka sakalika || 103||

 Meaning: "Observe a fast and eat only at night (Nakta). Control your senses. Perform Vedic or Tantric worship according to all rituals." 

अर्थ: दिवसभर उपवास करून रात्री भोजन करावे (नक्त व्रत), इंद्रियांवर ताबा ठेवावा आणि विधीप्रमाणे शिवाची पूजा करावी.

Ovi 104: गृहस्थ अथवा ब्रह्मचारी । सुवासिनी कन्याकुमारी । भर्तृविण विधवा नारी । व्रत करावे अवधारा ॥ १०४||

 Transliteration: Gruhastha athava brahmachari | suvasini kanyakumari | bhartruvina vidhava nari | vrata karave avadhara || 104||

 Meaning: "A householder or a celibate, a married woman or a maiden, or a widowed woman without a husband—all should perform this vow." 

अर्थ: हे व्रत गृहस्थ, ब्रह्मचारी, सुवासिनी, कुमारिका आणि विधवा स्त्रियाही करू शकतात.

Ovi 105: याचे पूर्वील आख्यान । सांगेन ऐका अतिगहन । ऐकता करी पावन । सकळाभीष्टे परियेसा ॥ १०५ ||

Transliteration: Yache purvila akhyana | sangena aika atigahana | aikata kari pavana | sakalabhiste pariyesa || 105||

 Meaning: "I will tell you an ancient and deep story about this. Listening to it purifies and fulfills all desires." 

अर्थ: या व्रताचा एक प्राचीन आणि गहन इतिहास आहे, जो ऐकल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.

Ovi 106: स्कंदपुराणींची कथा । सर्व साद्यंत ऐका । पूर्वयुगी आर्यावर्तका । राजा एक अवधारा ॥ १०६ ||

Transliteration: Skandapuraninchi katha | sarva sadyanta aika | purvayugi aryavartaka | raja eka avadhara || 106||

 Meaning: "This is a story from the Skanda Purana. Listen to it from start to finish. In an earlier age, there was a King of Aryavarta." 

अर्थ: स्कंदपुराणातील ही कथा आहे. प्राचीन काळी आर्यावर्त देशात एक राजा राज्य करत होता.

Ovi 107: चित्रवर्मा नाम त्यासी । धर्मात्मा राजा परियेसी । धर्ममार्ग आचरे हर्षी । अधर्माते शिक्षा करी ॥ १०७||

 Transliteration: Chitravarma nama tyasi | dharmatma raja pariyesi | dharmamarga achare harshi | adharmate shiksha kari || 107 ||

Meaning: "His name was Chitravarma. He was a righteous King. He happily followed the path of Dharma and punished unrighteousness." 

अर्थ: त्या राजाचे नाव 'चित्रवर्मा' होते. तो अत्यंत धार्मिक होता आणि प्रजेला न्याय देणारा होता.

Ovi 108: अखिल पुण्ये त्याणे केली । सकल संपत्ति वाढविली । समस्त पृथ्वी जिंकिली । पराक्रमेकरूनिया ॥ १०८||

 Transliteration: Akhila punye tyane keli | sakala sampatti vadhavili | samasta pruthvi jinkili | parakramekaroniya || 108||

 Meaning: "He performed all kinds of meritorious deeds, increased all wealth, and conquered the whole earth with his valor." 

अर्थ: त्याने अनेक पुण्ये केली, संपत्ती मिळवली आणि आपल्या पराक्रमाने पृथ्वी जिंकली.

Ovi 109: सहपत्‍नी धर्म करिती । पुत्रकाम्ये शिवाप्रती । ऐसा किती काळ क्रमिती । कन्या झाली तयाते ॥ १०९||

 Transliteration: Sahapatni dharma kariti | putrakamye shivaprati | aisa kiti kala kramiti | kanya zhali tayate || 109 ||

Meaning: "He and his wife performed religious duties for the desire of a son toward Shiva. After some time passed, a daughter was born to them." 

अर्थ: तो आपल्या पत्नीसह पुत्राच्या इच्छेने शिवाची भक्ती करत असे. काही काळाने त्यांना एक कन्या झाली.

Ovi 110: अतिसुंदर सुलक्षण । पार्वतीरूपासमान । तेज फाके सूर्यकिरण । अतिलावण्य न वर्णवे ॥ ११० ||

Transliteration: Atisundara sulakshana | parvatirupasaman | teja phake suryakirana | atilavanya na varnave || 110 ||

Meaning: "She was very beautiful and virtuous, like the form of Parvati. Her radiance spread like sunbeams; her great beauty was beyond description." 

अर्थ: ती कन्या साक्षात पार्वतीसारखी सुंदर आणि तेजस्वी होती. तिचे सौंदर्य शब्दांत वर्णन करण्यापलीकडे होते.

Ovi 111: वर्तावया जातकासी । बोलाविले ज्योतिषी । द्विज मिळाले अपारेसी । वर्तविती जातक ॥ १११ ||

Transliteration: Vartavaya jatakasi | bolavile jyotishi | dvija milale aparesi | vartaviti jataka || 111||

 Meaning: "To predict her future (horoscope), astrologers were called. Many Brahmins gathered and predicted her fate." 

अर्थ: मुलीचे भविष्य (जातक) पाहण्यासाठी राजाने ज्योतिषी आणि विद्वानांना बोलावले.

Ovi 112: म्हणती कन्या सुलक्षण । नामे सीमंतिनी जाण । उमेसारखे मांगल्यपण । किंवा दमयंतीस्वरूप होय ॥ ११२||

 Transliteration: Mhanati kanya sulakshana | name simantini jana | umesarake mangalyapana | kimva damayantisvarupa hoya || 112||

 Meaning: "They said the daughter is virtuous, named Simantini. She has auspiciousness like Uma (Parvati) or is like the form of Damayanti." 

अर्थ: ज्योतिषांनी सांगितले की ही कन्या अतिशय भाग्यवान आहे. तिचे नाव 'सीमंतिनी' ठेवले गेले.

Ovi 113: भागीरथीऐसी रूपासी । लक्ष्मीसारिखी गुणराशी । ज्ञाने देवमतासरसी । जानकीसमान पतिव्रता ॥ ११३||

 Transliteration: Bhagirathiaisi rupasi | lakshmisarikhi gunarashi | jnyane devamatasarasi | jankisaman pativrata || 113 ||

Meaning: "She is like the Bhagirathi (Ganges) in form, a treasure of qualities like Lakshmi. In knowledge she equals Deva-mata, and is a devoted wife like Janaki (Sita)." 

अर्थ: ती गंगेसारखी पवित्र, लक्ष्मीसारखी गुणवान आणि सीतेसारखी पतिव्रता होईल, असे त्यांनी वर्तवले.

Ovi 114: सूर्यासारिखी होईल कांति । चंद्रासमान मनशांति । दहा सहस्त्र वरुषे ख्याति । पतीसह राज्य करील ॥ ११४||

 Transliteration: Suryasarikhi hoila kanti | chandrasaman manashanti | daha sahasra varushe khyati | patisaha rajya karila || 114||

 Meaning: "She will have radiance like the sun and peace of mind like the moon. She will reign with her husband for ten thousand years." 

अर्थ: ती सूर्यासारखी तेजस्वी आणि चंद्रासारखी शांत असेल. ती १० हजार वर्षे पतीसोबत राज्य करेल.

Ovi 115: जातक वर्तवले तिसी । राव पावला अतिहर्षी । अखिल दाने विप्रांसी । देता जाहला अवधारा ॥ ११५||

 Transliteration: Jataka vartavale tisi | rava pavala atiharshi | akhila dane vipransi | deta jahala avadhara || 115 ||

Meaning: "As her horoscope was told, the King became very happy and gave all kinds of gifts to the Brahmins." 

अर्थ: जातक वर्तवले तिसी । राव पावला अतिहर्षी । अखिल दाने विप्रांसी । देता जाहला अवधारा ॥

Ovi 116: असता राव सभेसी । द्विज एक परियेसी । भय न धरिता वाक्यासी । बोलतसे अवधारा ॥ ११६||

 Transliteration: Asata rava sabhesi | dvija eka pariyesi | bhaya na dharita vakyasi | bolatase avadhara || 116 ||

Meaning: "While the King was in the assembly, one Brahmin, without any fear, spoke these words, listen." 

अर्थ: पण त्याच वेळी सभेत एक ब्राह्मण निर्भयपणे उभा राहिला आणि बोलू लागला.

Ovi 117: ऐक राया माझे वचन । कन्यालक्षण मी सांगेन । चवदावे वर्षी विधवापण । होईल इयेसी जाण पा ॥ ११७ ||

Transliteration: Aika raya mazhe vachana | kanyalakshana mi sangena | chavadave varshi vidhavapana | hoila iyesi jana pa || 117||

 Meaning: "Listen King to my word, I will tell the daughter's fate. In her fourteenth year, widowhood will befall her." 

अर्थ: तो ब्राह्मण म्हणाला, "राजा, माझे ऐक. या कन्येच्या नशिबात १४ व्या वर्षी वैधव्य (विधवापण) आहे."

Ovi 118: ऐसे वाक्य परिसोनि । राव पडिला मूर्छा येवोनि । चिंता वर्तलि बहु मनी । विप्रवाक्य परिसता ॥ ११८ ||

Transliteration: Aise vakya parisoni | rava padila murchha yevoni | chinta vartali bahu mani | vipravakya parisata || 118 ||

Meaning: "Hearing these words, the King fell unconscious. Great worry arose in his mind upon hearing the Brahmin's words." 

अर्थ: हे ऐकताच राजाला भोवळ आली आणि तो मूर्च्छित पडला. त्याच्या मनात मोठी काळजी निर्माण झाली.

Ovi 119: ऐसे सांगोनि ब्राह्मण । गेला निघोनि तत्क्षण । सर्व दुःखाते पावून । तळमळीत तेधवा ॥ ११९||

 Transliteration: Aise sangoni brahmana | gela nighoni tatkshana | sarva dukhhate pavuna | talamalita tedhava || 119 ||

Meaning: "Having said this, the Brahmin left instantly. The King, overcome with grief, was in great turmoil." 

अर्थ: तो ब्राह्मण भविष्य सांगून निघून गेला, पण राजा मात्र दुःखाच्या खाईत लोटला गेला.

Ovi 120: ऐसे बालपण क्रमिता । सप्त वर्षे जाती तत्त्वता । चिंतीत होती मातापिता । वर्‍हाड केवी करावे ॥ १२०||

 Transliteration: Aise balapana kramita | sapta varshe jati tattvata | chintita hoti matapita | varhada kevi karave || 120||

 Meaning: "As her childhood passed, seven years truly went by. The parents were worried about how to arrange her marriage."

 अर्थ: सात वर्षे उलटून गेली, पण आई-वडिलांच्या मनातील ती भीती गेली नव्हती. "लग्नानंतर काय होईल?" या विचाराने ते व्याकुळ होते.

Ovi 121: चवदावे वर्षी विधवापण । म्हणोनि बोलिला ब्राह्मण । तेणे व्याकुळ अंतःकरण । राजा-राजपत्‍नीचे ॥ १२१ ||

Transliteration: Chavadave varshi vidhavapana | mhanoni bolila brahmana | tene vyakula antahkarana | raja-rajapatniche || 121||

 Meaning: "Because the Brahmin had said widowhood in the fourteenth year, the hearts of the King and Queen were distressed." 

अर्थ: १४ व्या वर्षी विधवापण येणार, या चिंतेने राजा आणि राणी अहोरात्र तळमळत असत.

Ovi 122: कन्या खेळे राजांगणी । सवे सखयाते घेवोनि । बोलता ऐकिले विप्रवचनी । चौदावे वर्षी विधवत्व ॥ १२२||

 Transliteration: Kanya khele rajangani | save sakhayate ghevoni | bolata aikile vipravachani | chaudave varshi vidhavatva || 122||

 Meaning: "The daughter was playing in the palace courtyard with her friends. She heard the Brahmin's words being spoken about widowhood in her fourteenth year." 

अर्थ: सीमंतिनी अंगणात खेळत असताना तिनेही आपल्या भविष्याबद्दलचे ते शब्द ऐकले.

Ovi 123: ऐसे ऐकोनि वचन । कन्या करीतसे चिंतन । वर्तता आली एक दिन । तया घरी ब्रह्मस्त्री देखा ॥ १२३||

 Transliteration: Aise aikoni vachana | kanya karitase chintana | vartata ali eka dina | taya ghari brahmastri dekha || 123 ||

Meaning: "Hearing those words, the daughter began to reflect. One day, a holy woman (Brahmastri) came to her house." 

अर्थ: सीमंतिनी आपल्या भविष्याचा विचार करू लागली. दरम्यान, एके दिवशी तिच्या घरी एक महान ज्ञानी स्त्री आली.

Ovi 124: याज्ञवल्क्याचिया पत्‍नी । मैत्रेयी म्हणोनि । घरी आली देखोनि । चरण धरीत तेधवा ॥ १२४||

 Transliteration: Yajnyavalkyachiya patni | maitreyi mhanoni | ghari ali dekhoni | charana dharita tedhava || 124||

 Meaning: "Maitreyi, the wife of Yajnavalkya, came home. Seeing her, she (Simantini) held her feet." 

अर्थ: त्या स्त्रीचे नाव 'मैत्रेयी' होते, ज्या साक्षात याज्ञवल्क्य ऋषींच्या पत्नी होत्या. सीमंतिनीने त्यांच्या पायांवर डोके ठेवले.

Ovi 125: भावे साष्टांग नमूनि । करसंपुट जोडोनि । विनवी करुणावचनी । माते प्रतिपाळी म्हणतसे ॥ १२५ ||

Transliteration: Bhave sashtanga namuni | karasamputa jodoni | vinavi karunavachani | mate pratipali mhanatase || 125||

 Meaning: "Bowing devotedly with her whole body and folding her hands, she pleaded in a compassionate voice, 'O Mother, protect me!'" 

अर्थ: तिने हात जोडून विनवणी केली, "माते, माझे रक्षण करा."

Ovi 126: सौभाग्य स्थिर होय जेणे । उपाय सांगे मजकारणे । चंचळ असे अंतःकरणे । म्हणूनि चरणी लागली ॥ १२६||

 Transliteration: Saubhagya sthira hoya jene | upaya sange majakarane | chanchala ase antahkarne | mhanuni charani lagali || 126 ||

Meaning: "Tell me a remedy by which my married state (Saubhagya) remains stable. My heart is restless." She touched her feet. 

अर्थ: "माझे सौभाग्य कायम टिकावे, यासाठी मला एखादा उपाय सांगा. माझे मन खूप अस्वस्थ आहे."

Ovi 127: कन्या विनवी तियेसी । ऐसे व्रत सांग आम्हांसी । आम्हा जननी तूचि होसी । व्रत सांग म्हणतसे ॥ १२७||

 Transliteration: Kanya vinavi tiyesi | aise vrata sanga amhansi | amha janani tuchi hosi | vrata sanga mhanatase || 127||

 Meaning: "The daughter pleaded with her, 'Tell me such a vow. You are my mother. Tell me a vow,' she said." 

अर्थ: सीमंतिनी म्हणाली, "तुम्हीच माझी आई आहात. मला एखादे व्रत सांगा."

Ovi 128: ऐकोनि कन्येच्या वचना । बोले मैत्रेयी जाणा । शरण रिघावे उमारमणा । अहेवपण स्थिर होय ॥ १२८||

 Transliteration: Aikoni kanyechya vachana | bole maitreyi jana | sharana righave umaramana | ahevapana sthira hoya || 128||

 Meaning: "Hearing the daughter's words, Maitreyi said, 'Surrender to the Lord of Uma (Shiva). Your state as a wife will remain stable.'"

 अर्थ: मैत्रेयी म्हणाल्या, "बाळा, भगवान शंकरांना शरण जा. तेच तुझे सौभाग्य राखतील."

Ovi 129: सोमवार परियेसी । व्रत आचरी नेमेसी । पूजा करावी शिवासी । उपवास करुनी अवधारा ॥ १२९||

 Transliteration: Somavara pariyesi | vrata achari nemesi | puja karavi shivasi | upavasa karuni avadhara || 129||

 Meaning: "Listen, perform the Monday vow regularly. Worship Shiva and observe a fast." 

अर्थ: तू नियमितपणे 'सोमवारचे व्रत' कर. दिवसभर उपवास करून शिवाची पूजा कर.

Ovi 130: बरवे सुस्नात होवोनि । पीतांबर नेसोनि । मन स्थिर करोनि । पूजा करावी गौरीहरा ॥ १३०||

 Transliteration: Barave susnata hovoni | pitambara nesoni | mana sthira karoni | puja karavi gaurihara || 130||

 Meaning: "Bathe well, wear yellow silken clothes, steady your mind, and worship Gauri-Hara (Parvati-Shiva)." 

अर्थ: स्वच्छ स्नान करून, रेशमी वस्त्रे नेसून, शांत मनाने गौरी-हराची (पार्वती-शंकराची) पूजा करावी.

Ovi 131: अभिषेके पापक्षय । पीठ पूजिता साम्राज्य । गंधाक्षता पुष्पमाल्य । सौभाग्यसौख्य पाविजे ॥ १३१||

 Transliteration: Abhisheke papakshaya | pitha pujita samrajya | gandhakshata pushpamalya | saubhagya-saukhya pavije || 131||

 Meaning: "By Abhisheka, sins are destroyed. By worshipping the pedestal, one gains an empire. By offering sandalwood, grains, and garlands, one gets सौभाग्य (Saubhagya) and happiness."

 अर्थ: अभिषेकामुळे पाप नष्ट होते, पूजेमुळे सौभाग्य आणि सुख प्राप्त होते.

Ovi 132: सौगंध होय धूपाने । कांति पाविजे दीपदाने । भोग नैवेद्यार्पणे । तांबूलदाने लक्ष्मी स्थिर ॥ १३२ ||

Transliteration: Saugandha hoya dhupane | kanti pavije dipadane | bhoga naivedyarparne | tambuladane lakshmi sthira || 132||

 Meaning: "Fragrance comes from incense, radiance from offering lamps. Offering food gives enjoyment, and offering betel leaves makes Lakshmi stable."

 अर्थ: धूप, दीप आणि नैवेद्याने लक्ष्मी प्रसन्न होते आणि जीवनात समृद्धी येते.

Ovi 133: चतुर्विध पुरुषार्थ । नमस्कारिता त्वरित । अष्टैश्वर्यै नांदत । ईश्वरजप केलिया ॥ १३३ ||

Transliteration: Chaturvidha purushartha | namaskarita tvarita | astaisvaryai nandata | ishvarajapa keliya || 133 ||

Meaning: "The four goals of life (Dharma, Artha, Kama, Moksha) are gained by bowing. One lives with eight types of prosperity by chanting the Lord's name."

 अर्थ: शिवाचा जप केल्यास धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चारही पुरुषार्थ मिळतात.

Ovi 134: होमे सर्व कोश पूर्ण । समृद्धि होतसे जाण । करिता ब्राह्मणभोजन । सर्व देवता तृप्त होती ॥ १३४ ||

Transliteration: Home sarva kosha purna | samruddhi hotase jana | karita brahmanabhojana | sarva devata trupta hoti || 134||

 Meaning: "By Homa, all treasuries are filled and prosperity occurs. By feeding Brahmins, all deities are satisfied."

 अर्थ: होम आणि ब्राह्मणभोजन केल्याने सर्व देव तृप्त होतात आणि ऐश्वर्य मिळते.

Ovi 135: ऐसे सोमवार व्रत । कन्ये करी वो निश्चित । भव आलिया दुरित । परिहरती महाक्लेश ॥ १३५ ||

Transliteration: Aise somavara vrata | kanye kari vo nishchita | bhava aliya durita | pariharati mahaklesha || 135||

 Meaning: "O daughter, perform this Monday vow for certain. If worldly misfortunes come, great afflictions will be removed."

 अर्थ: हे सोमवार व्रत तू नक्की कर. त्यामुळे तुझे येणारे संकट टळेल.

Ovi 136: गौरीहरपूजा करिता । समस्त दुरिते जाती तत्त्वता । ऐकोनि सीमंतिनी तत्त्वता । अंगिकारिले व्रत देखा ॥ १३६||

 Transliteration: Gauriharapuja karita | samasta durite jati tattvata | aikoni simantini tattvata | angikarile vrata dekha || 136||

 Meaning: "By worshipping Gauri-Hara, all evils truly vanish. Hearing this, Simantini truly accepted the vow." 

अर्थ: गौरीहरपूजा करिता । समस्त दुरिते जाती तत्त्वता । ऐकोनि सीमंतिनी तत्त्वता । अंगिकारिले व्रत देखा ॥

Ovi 137: सोमवारचे व्रत । आचरे सीमंतिनी त्वरित । पिता देखोनि निश्चित । विवाहायोग्य म्हणोनि ॥ १३७||

 Transliteration: Somavarache vrata | achare simantini tvarita | pita dekhoni nishchita | vivahayogy mhanoni || 137 ||

Meaning: "Simantini immediately began observing the Monday vow. Her father, seeing her fit for marriage, decided to arrange it." 

अर्थ: सोमवारचे व्रत । आचरे सीमंतिनी त्वरित । पिता देखोनि निश्चित । विवाहायोग्य म्हणोनि ॥

Ovi 138: राजा विचारी मानसी । वर्‍हाड करावे कन्येसी । जैसे प्राक्तन असेल तिसी । तैसे घडो म्हणतसे ॥ १३८ ||

Transliteration: Raja vichari manasi | varhada karave kanyesi | jaise praktana asela tisi | taise ghado mhanatase || 138||

 Meaning: "The King thought in his mind to arrange his daughter's wedding. 'Whatever her fate may be, let it happen,' he said." 

अर्थ: "राजा म्हणाला, ""नशिबात जे असेल ते घडेल, पण आता हिचे लग्न करणे आपले कर्तव्य आहे."""

Ovi 139: विचारोनि मंत्रियांसी । पाठविता झाला राष्ट्रांसी । दमयंतीनळवंशी । इंद्रसेनाचा कुमारक ॥ १३९||

 Transliteration: Vicharoni mantriyansi | pathavita zhala rashtransi | damayantinlavanshi | indrasenacha kumarak || 139||

 Meaning: "After consulting with his ministers, he sent messages to various lands. Indrasena's son, from the lineage of Nala and Damayanti, was chosen." 

अर्थ: राजाने आपल्या मंत्र्यांशी सल्लामसलत करून निरोप पाठवले. नल-दमयंती यांच्या वंशातील इंद्रसेन राजाचा मुलगा विवाहासाठी ठरला.

Ovi 140: चंद्रांगद वर बरवा । जैसा तेज चंद्रप्रभा । बोलाविले विवाहशोभा । कन्या दिधली संतोषे ॥ १४० ||

Transliteration: Chandrangada vara barava | jaisa teja chandraprabha | bolavile vivahashobha | kanya didhali santoshe || 140 ||

Meaning: "Chandrangad was the fine groom, brilliant like moonlight. He was invited to the wedding, and the daughter was happily given to him." 

अर्थ: त्या राजपुत्राचे नाव 'चंद्रांगद' होते. तो चंद्रासारखा तेजस्वी होता. मोठ्या उत्साहात त्यांचा विवाह झाला.

Ovi 141: राजे भूमांडलिक देखा । समस्त आले वर्‍हाडिका । वर्‍हाड झाले अतिकौतुका । महोत्साह नानापरी ॥ १४१||

 Transliteration: Raje bhumandalika dekha | samasta ale varhadika | varhada zhale atikautuka | mahotsaha nanapari || 141||

 Meaning: "Many Kings of the earth came for the wedding. The wedding was celebrated with great wonder and various grand festivities." 

अर्थ: अनेक राजे-महाराजे लग्नाला आले. लग्न सोहळा खूप मोठा आणि थाटाचा झाला.

Ovi 142: नाना द्रव्यालंकार । वर्‍हाडिका देई नृपवर । अखिल दाने देकार । विप्रालागी देता झाला ॥ १४२ ||

Transliteration: Nana dravyalamkara | varhadika dei nrupavara | akhila dane dekara | vipralagi deta zhala || 142||

 Meaning: "The noble King gave various jewels and ornaments to the wedding guests. He gave all types of gifts and donations to the Brahmins." 

अर्थ: "राजाने खूप दागदागिने, वस्त्रे आणि दानधर्म केला."

Ovi 143: पाठवणी केली सकळिका । जामात ठेविला कौतुका । कन्यास्नेह अनेका । म्हणोनि राहविले राजपुत्रा ॥ १४३ ||

Transliteration: Pathavani keli sakalika | jamata thevila kautuka | kanyasneha aneka | mhanoni rahavile rajaputra || 143||

 Meaning: "He sent everyone off but kept his son-in-law out of fondness. Because of his great love for his daughter, he had the Prince stay."

 अर्थ: "पाहुण्यांची पाठवणी झाली, पण मुलीच्या प्रेमापोटी राजाने आपल्या जावयाला (राजपुत्राला) काही दिवस आपल्याच घरी राहवून घेतले."

Ovi 144: राजपुत्र श्वशुरगृही । स्त्रिया प्रीति अतिस्नेही । काळ क्रमिता एके समयी । जलक्रीडेसी निघाला ॥ १४४||

 Transliteration: Rajaputra shvashuragruhi | striya priti atisnehi | kala kramita eke samayi | jalakridesi nighala || 144 ||

Meaning: "The Prince was at his father-in-law's house, loved by the women. As time passed, one day he went out for water-sports." 

अर्थ: राजपुत्र सासरवाडीत सुखाने राहत होता. एके दिवशी तो जलक्रीडेसाठी (विहारासाठी) बाहेर पडला.

Ovi 145: कालिंदी म्हणिजे नदीसी । राजपुत्र परियेसी । सर्व दळ समागमेसी । गेला नदीसी विनोदे ॥ १४५||

 Transliteration: Kalindi mhanije nadisi | rajaputra pariyesi | sarva dala samagamesi | gela nadisi vinode || 145||

 Meaning: "To the river called Kalindi (Yamuna), the Prince went with all his army for enjoyment." 

अर्थ: तो आपल्या सैन्यासह यमुना (कालिंदी) नदीच्या काठी फिरायला गेला.

Ovi 146: राजपुत्र निघे नदीत । सवे निघाले लोक बहुत । विनोदे असे पोहत । अतिहर्षे जलक्रीडा ॥ १४६||

 Transliteration: Rajaputra nighe nadit | save nighale loka bahuta | vinode ase pohata | atiharshe jalakrida || 146||

 Meaning: "The Prince entered the river, and many people went with him. He was swimming in amusement, enjoying the water-sports with great joy."

 अर्थ: राजपुत्र नदीच्या पात्रात उतरला. त्याच्यासोबत इतरही अनेक लोक पोहत होते.

Ovi 147: पोहता राजकुमार देखा । बुडाला मध्ये गंगोदका । आकांत झाला सकळिका । काढा काढा म्हणताती ॥ १४७||

 Transliteration: Pohata rajakumara dekha | budala madhye gangodaka | akanta zhala sakalika | kadha kadha mhanatati || 147||

 Meaning: "While swimming, look, the Prince sank into the water. A great outcry arose among everyone, crying 'Take him out, take him out!'" 

अर्थ: पोहता पोहता अचानक राजकुमार पाण्याच्या खोल डोहात बुडाला! सर्वत्र ओरडाओरड सुरू झाली.

Ovi 148: सवे सैन्य लोक सकळ । होते नावेकरी प्रबळ । उदकी पाहताती तये वेळ । न दिसे कोठे बुडाला ॥ १४८ ||

Transliteration: Save sainya loka sakala | hote navekari prabala | udaki pahatati taye vela | na dise kothe budala || 148||

 Meaning: "All the army and people were there, and strong boatmen too. They looked into the water at that time, but he was nowhere to be seen where he sank." 

अर्थ: "नावेकरी आणि सैनिकांनी पाण्यात खूप शोध घेतला, पण राजकुमार कोठेच सापडला नाही."

Ovi 149: उभय तटी सैन्यातून । धावत गेले राजसदना । व्यवस्था सांगती संपूर्ण । जामात तुमचा बुडाला ॥ १४९ ||

Transliteration: Ubhaya tati sainyatuna | dhavata gele rajasadana | vyavastha sangati sampurna | jamata tumucha budala || 149 ||

Meaning: "From the army on both banks, some ran to the palace. They told the whole news, "Your son-in-law has drowned.”

अर्थ: "सैनिक धावत राजवाड्याकडे गेले आणि राजाला सांगितले की, ""तुमचा जावई नदीत बुडाला आहे."

Ovi 150: कालिंदी नदीच्या डोहात । संगतीने होते पोहत । अदृश्य झाला त्वरित । न दिसे कुमार बुडाला ॥ १५० ||

Transliteration: Kalindi nadichya dohat | sangatine hote pohata | adrushya zhala tvarita | na dise kumara budala || 150 ||

Meaning: "In the pool of the Kalindi river, while swimming together, he suddenly disappeared. The drowned Prince is not visible." 

अर्थ: "यमुना नदीच्या डोहात पोहता पोहता तो अचानक दिसेनासा झाला, तो नक्कीच बुडाला असावा."

Ovi 151: ऐकोनि राजा पडे धरणी । मूर्च्छना येऊनि तत्क्षण । कन्या ऐकताच श्रवणी । त्यजू पाहे प्राणाते ॥ १५१ ||

Transliteration: Aikoni raja pade dharani | murchhana yeuni tatkshana | kanya aikatach shravani | tyaju pahe pranate || 151 ||

Meaning: "Hearing this, the King fell to the ground, fainting instantly. As soon as the daughter heard it, she wished to give up her life." 

अर्थ: हे ऐकताच राजा चित्रवर्मा मूर्च्छित होऊन जमिनीवर पडला. सीमंतिनीने हे वृत्त ऐकताच तीही प्राण सोडायला तयार झाली.

Ovi 152: राजा कन्येसी संबोखित । आपण गेला धावत । राजस्त्रिया शोक करीत । कन्यादुःखे अतिबहु ॥ १५२ ||

Transliteration: Raja kanyesi sambokhita | apana gela dhavata | rajastriya shoka karita | kanyadukkhe atibahu || 152 ||

Meaning: "The King consoled his daughter and ran there himself. The royal ladies were mourning out of great grief for the daughter." 

अर्थ: शुद्धीवर आल्यावर राजाने मुलीचे सांत्वन केले आणि तो स्वतः नदीकडे धावला. राजवाड्यात सर्व स्त्रिया सीमंतिनीच्या दुःखाने शोक करू लागला.

Ovi 153: सीमंतिनी करी शोका । म्हणे देवा त्रिपुरांतका । शरण रिघालिया देखा । मरण कैसे न आले मज ॥ १५३ ||

Transliteration: Simantini kari shoka | mhane deva tripurantaka | sharana righaliya dekha | marana kaise na ale maja || 153 ||

Meaning: "Simantini mourned, saying 'O Lord Tripurantaka (Shiva), look, I have surrendered to you, why has death not come to me?'"

 अर्थ: "सीमंतिनी रडून म्हणू लागली, “हे महादेवा, मी तुला शरण आले असतानाही माझ्यावर ही वेळ का आली? मला मरण का आले नाही?"

Ovi 154: मृत्यु चवदा वर्षी जाण । म्हणोनि धरिले तुमचे चरण । वृथा गेले व्रताचरण । सोमवार शिवाचे ॥ १५४ ||

Transliteration: Mrutyu chavada varshi jana | mhanoni dharile tumuche charana | vrutha gele vratacharana | somavara shivache || 154 ||

Meaning: "Knowing of death in the fourteenth year, I held your feet. My Monday vows to Shiva have gone in vain." 

अर्थ: "१४ व्या वर्षी वैधव्य येईल म्हणून मी तुझे पाय धरले होते. माझे सोमवारचे व्रत व्यर्थ गेले का?"

Ovi 155: तव देणे अढळ सकळा । मज उपेक्षिले जाश्वनीळा । अपकीर्ति तुज केवळा । शरणागता रक्षिसी ॥ १५५ ||

Transliteration: Tava dene adhala sakala | maja upekshile jashvanila | apakirti tuja kevala | sharanagata rakshisi || 155 ||

Meaning: "Your gifts are firm for all. Why have you neglected me? You will only gain ill-fame, you who protect those who surrender."

 अर्थ: "तू सर्वांना देणारा आहेस, मग मलाच का अंतरले? तू शरणागताचे रक्षण करतोस, मग आता माझी उपेक्षा का?"

Ovi 156: स्मरण करी श्रीगुरूसी । याज्ञवल्क्यपत्‍नीसी । सांगितले व्रत आम्हांसी । सौभाग्य स्थिर म्हणोनिया ॥ १५६ ||

Transliteration: Smarana kari shrigurusi | yajnyavalkyapatnisi | sangitale vrata amhans | saubhagya sthira mhanoniya || 156 ||

Meaning: "She remembered her Shri Guru and Yajnavalkya's wife, who had told her of the vow to keep her married state stable." 

अर्थ: "तिने मैत्रेयी मातेचे स्मरण केले, ज्यांनी तिला सौभाग्य टिकवण्यासाठी हे व्रत सांगितले होते."

Ovi 157: तिचिया वाक्ये करूनि । पूजिली शिवभवानी । वृथा झाली माझे मनी । शीघ्र विनवी शिवासी ॥ १५७ ||

Transliteration: Tichiya vakye karuni | pujili shivabhavani | vrutha zhali maze mani | shighra vinavi shivasi || 157 ||

Meaning: "Following her words, I worshipped Shiva and Bhavani. In my mind, it has all gone in vain," she quickly pleaded with Shiva. 

अर्थ: "त्यांच्या सांगण्यावरून मी शिव-पार्वतीची पूजा केली, पण ती फोल ठरली का?" असे म्हणत ती शिवाला आळवू लागली.

Ovi 158: ऐसे दुःखे प्रलापत । सीमंतिनी जाय रडत । गंगाप्रवेश करीन म्हणत । निघाली वेगे गंगेसी ॥ १५८ ||

Transliteration: Aise dukkhe pralapata | simantini jaya radata | gangapravesha karina mhanata | nighali vege gangesi || 158 ||

Meaning: "Mourning thus in grief, Simantini went crying, saying she would enter the river, and she quickly set off for the Ganges (Yamuna)." 

अर्थ: अशा प्रकारे विलाप करत सीमंतिनी नदीत जीव देण्यासाठी धावली.

Ovi 159: पिता देखोनि नयनी । धरावया गेला धावोनी । कन्येते आलिंगोनी । दुःख करी अत्यंत ॥ १५९ ||

Transliteration: Pita dekhoni nayani | dharavaya gela dhavoni | kanyete alingoni | dukkha kari atyanta || 159 ||

Meaning: "Seeing this with his eyes, the father ran to catch her. Embracing his daughter, he felt extreme grief." 

अर्थ: राजाने हे पाहिले आणि धावत जाऊन मुलीला धरले. दोघेही मिठी मारून ढसाढसा रडू लागले.

Ovi 160: सकळ मंत्री पुरोहित । सर्व सैन्य दुःख करीत । बोलाविले नावेकरी त्वरित । पहा म्हणती गंगेत ॥ १६० ||

Transliteration: Sakala mantri purohita | sarva sainya dukkha karita | bolavile navekari tvarita | paha mhanati ganget || 160 ||

Meaning: "All ministers and priests, and the entire army were grieving. Boatmen were called quickly and told to search in the river." 

अर्थ: "मंत्री, पुरोहित आणि सैन्य सर्व दुःखी झाले होते. नावेकऱ्यांना बोलावून नदीत शोध घेण्यास सांगितले."

Ovi 161: गंगा सकळ शोधिती । न दिसे कुमार कवणे गती । शोक करीतसे सीमंती । राजा संबोखी तियेसी ॥ १६१ ||

Transliteration: Ganga sakala shodhiti | na dise kumara kavane gati | shoka karitase simanti | raja sambokhi tiyesi || 161 ||

Meaning: "They searched the whole river, but the Prince was not found anywhere. Simantini was mourning, and the King consoled her." 

अर्थ: "संपूर्ण नदी शोधली, पण राजकुमार सापडला नाही. सीमंतिनीचा शोक पाहून राजा तिला समजावू लागला."

Ovi 162: राजकुमाराचे सेवक । करू लागले बहु दुःख । सांगो गेले पुत्रशोक । इंद्रसेनाकारणे ॥ १६२ ||

Transliteration: Rajakumarache sevaka | karu lagale bahu dukkha | sango gele putrashoka | indrasenakarane || 162 ||

Meaning: "The Prince's servants began to grieve much. They went to tell King Indrasena about the grief of his son." 

अर्थ: राजकुमाराचे सेवक दुःख करत त्याचे वडील राजा इंद्रसेन यांच्याकडे हे वर्तमान सांगायला गेले.

Ovi 163: ऐकोनिया इंद्रसेन । दुःख करी अतिगहन । भार्येसहित धावून । आला तया मृत्युस्थळा ॥ १६३||

 Transliteration: Aikoniya indrasena | dukkha kari atigahana | bharyesahita dhavuna | ala taya mrutyusthala || 163 ||

Meaning: "Hearing this, Indrasena felt profound grief. He ran with his wife and came to that place of death." 

अर्थ: इंद्रसेन राजा हे ऐकून पत्नीसह धावत नदीकाठी आले.

Ovi 164: दोघे राव मिळोन । शोक करिती दारुण । हा हा कुमारा म्हणोन । ऊर शिर पिटताती ॥ १६४ ||

Transliteration: Doghe rava milona | shoka kariti daruna | ha ha kumara mhanona | ura shira pitatati || 164 ||

Meaning: "Both Kings together mourned terribly. Crying 'Alas, O Prince!', they beat their chests and heads." 

अर्थ: दोन्ही राजे (चित्रवर्मा आणि इंद्रसेन) एकत्र होऊन टाहो फोडू लागले.

Ovi 165: हा हा पुत्रा ताता म्हणत । राजा गडबडा असे लोळत । मंत्री राजकुळ समस्त । नगरलोक दुःख करिती ॥ १६५ ||

Transliteration: Ha ha putra tata mhanata | raja gadabada ase lolata | mantri rajakula samasta | nagaraloka dukkha kariti || 165 ||

Meaning: "Crying 'Alas, my son, my dear!', the King rolled on the ground. The ministers, royal family, and city people all grieved."

 अर्थ: """पुत्रा, तू कुठे गेलास?"" असे म्हणून राजा जमिनीवर लोळण घेऊ लागला. सर्व प्रजा आणि दरबारी हळहळले."

Ovi 166: कोठे गेला राजसुत । म्हणोनि सीमंतिनी रडत । खिन्न झाले समस्त । मातापितर श्वशुरादि ॥ १६६ ||

Transliteration: Kothe gela rajasuta | mhanoni simantini radata | khinna zhale samasta | matapitara shvashuradi || 166 ||

Meaning: "'Where has the Prince gone?' Simantini cried. Everyone—the parents, in-laws—was dejected." 

अर्थ: "राजकुमार कुठे गेला? या प्रश्नाने सीमंतिनी, तिचे आई-वडील आणि सासू-सासरे सर्वजण व्याकुळ झाले."

Ovi 167: कोणे स्थानी पति गेले । म्हणोनि सीमंतिनी लोळे । ललाट हस्ते पिटिले । पार नाही शोकासी ॥ १६७ ||

Transliteration: Kone sthani pati gele | mhanoni simantini lole | lalata haste pitile | para nahi shokasi || 167||

 Meaning: "'At what place has my husband gone?' Simantini rolled on the ground. She beat her forehead with her hands; there was no end to the grief." 

अर्थ: सीमंतिनी कपाळ पिटून घेऊ लागली. तिच्या दुःखाला पारावार राहिला नाही.

Ovi 168: सीमंतिनी म्हणे पितयासी । प्राण त्यजीन पतिसरसी । वाचूनिया संसारासी । वैधव्य कोण भोगील ॥ १६८ ||

Transliteration: Simantini mhane pitayasi | prana tyajina patisarasi | vachuniya sansarasi | vidhavatva kona bhogila || 168 ||

Meaning: "Simantini said to her father, 'I will give up my life along with my husband. Who will live in this world and endure widowhood?'" 

अर्थ: "सीमंतिनी म्हणाली, ""मी पतीसोबत सती जाईन. या जगात विधवा होऊन जगणे मला नको."""

Ovi 169: पुसे सकळ द्विजासी । करावे की सहगमनासि । विप्र सांगती रायासी । प्रेतावेगळे करू नये ॥ १६९ ||

Transliteration: Puse sakala dvijasi | karave ki sahagamanasi | vipra sangati rayasi | pretavegale karu naye || 169 ||

Meaning: "She asked all the Brahmins if she should commit Sati (Sahagamana). The Brahmins told the King that it should not be done without the corpse." 

अर्थ: तिने ब्राह्मणांना विचारले की मी सती जाऊ का? ब्राह्मणांनी सांगितले की देहाशिवाय (प्रेताशिवाय) सती जाता येत नाही.

Ovi 170: प्रेत शोधावे नदीत । दहन करावे कन्येसहित । न दिसे बुडाला गंगेत । केवी सहगमन होईल ॥ १७० ||

Transliteration: Preta shodhave nadit | dahana karave kanyesahita | na dise budala ganget | kevi sahagamana hoila || 170 ||

Meaning: "The corpse must be searched for in the river, then she should be burned with it. But since the one who drowned is not found, how can Sati happen?" 

अर्थ: """जोपर्यंत मृतदेह सापडत नाही, तोपर्यंत सती जाणे शास्त्रसंमत नाही."""

Ovi 171: आता इसी ऐसे करणे । प्रेत सापडे तववरी राखणे । ऐकोनिया द्विजवचने । राजा कन्ये विनवीतसे ॥१७१॥

Transliteration: Ātā isī aisē karaṇē. Prēta sāpaḍē tavavarī rākhaṇē. Aikōniyā dvijavacanē. Rājā kanyē vinavītasē||171||

Meaning: Now this must be done; wait until the body is found. Hearing the words of the Brahmins, the king pleaded with his daughter. 

अर्थ: राजाने मुलीला समजावले की देह मिळेपर्यंत थांबणेच योग्य आहे.

Ovi 172: ऐसे व्याकुळ दुःखे करिती । मंत्री पुरोहित म्हणती । जे असेल होणार गती । ब्रह्मादिका चुकेना ॥ १७२॥

Transliteration: Aisē vyākuḷa duḥkhē karitī. Mantrī purōhita mhaṇatī. Jē asēla hōṇāra gatī. Brahmādikā cukēnā.||172||

Meaning: While they were thus distressed with grief, the ministers and priests said, "Whatever is destined to happen, even Brahma cannot avoid it." 

अर्थ: मंत्री म्हणाले, "नशिबात जे आहे ते ब्रह्मदेवालाही टाळता येत नाही."

Ovi 173: होणार जहाली देवकरणी । काय कराल दुःख करोनी । ऐसे मंत्री संबोखुनी । रायाते चला म्हणती ॥१७३॥

Transliteration: Hōṇāra jahālī dēvakaraṇī. Kāya karāla duḥkha karōnī. Aisē mantrī sambōkhunī. Rāyātē calā mhaṇatī. ||173||

Meaning: "This is an act of God; what is the use of grieving?" Consolingly, the ministers told the king to return home. 

अर्थ: "हे देवाचेच करणे आहे, दुःख करून काय होणार?" असे म्हणून मंत्र्यांनी राजाला घरी चलण्यास सांगितले.

Ovi 174: निघाले राजे उभयता । मंदिरा पावले दुःख करिता । इंद्रसेन अति दुःखिता । न विसरे कधी पुत्रशोक ॥ १७४॥

Transliteration: Nighālē rājē ubhayatā. Mandirā pāvalē duḥkha karitā. Indrasēna ati duḥkhitā. Na visarē kadhī putraśōka.||174||

 Meaning: Both kings departed and reached the palace in grief. King Indrasena was deeply distressed and could never forget the sorrow of losing his son. 

अर्थ: दोन्ही राजे राजवाड्यात परतले, पण इंद्रसेन राजाला पुत्राचा विरह सहन होत नव्हता.

Ovi 175: राज्य-व्यापार सोडूनि । दुःख करी पुत्रचिंतनी । गोत्रजी राज्य हिरूनी । कपटे घेतले तयाचेच ॥१७५॥

Transliteration: Rājya-vyāpāra sōḍūni. Duḥkha karī putracintanī. Gōtrajī rājya hirūnī. Kapaṭē ghētalē tayācēca. ||175||

Meaning: Leaving aside state affairs, he grieved thinking of his son. His kinsmen took advantage and deceitfully seized his kingdom.

 अर्थ: पुत्राच्या शोकात इंद्रसेन राजाने राज्यकारभाराकडे दुर्लक्ष केले. याचा फायदा घेऊन त्याच्या शत्रूंनी (नातेवाईकांनी) कपटाने त्याचे राज्य बळकावले.

Ovi 176: सहभार्या रायासी । ठेविते झाले कारागृहासी । पुत्रशोके बहु त्यासी । राज्यभोग चाड नाही ॥१७६॥

 Transliteration: Sahabhāryā rāyāsī. Ṭhēvitē jhālē kārāgr̥hāsī. Putraśōkē bahu tyāsī. Rājyabhōga cāḍa nāhī.||176||

 Meaning: They imprisoned the king along with his wife. Due to the grief for his son, he had no desire for royal pleasures anyway.

 अर्थ: शत्रूंनी इंद्रसेन आणि त्याच्या पत्नीला तुरुंगात टाकले. पण पुत्राच्या शोकात असलेल्या राजाला राज्याबद्दल काहीच वाटले नाही.

Ovi 177: चित्रवर्मा राव देखा । कन्या ठेविली ममत्विका । प्राण त्यजू पाहे निका । लोक निंदितील म्हणोनि ॥१७७॥

Transliteration: Citravarmā rāva dēkhā. Kanyā ṭhēvilī mamatvikā. Prāṇa tyajū pāhē nikā. Lōka ninditīla mhaṇōni. ||177||

Meaning: King Chitravarma comforted his daughter with affection. She wanted to give up her life, but he feared public scandal. 

अर्थ: इकडे राजा चित्रवर्माने आपल्या मुलीला (सीमंतिनीला) सावरले. लोक निंदा करतील म्हणून तिने जीव देऊ नये, असे त्याला वाटत होते.

Ovi 178: राव म्हणे कन्येसी । पुत्र नाही आमुचे वंशी । कन्या एक तू आम्हांसी । पुत्रापरी रहाटावे ॥१७८॥

Transliteration: Rāva mhaṇē kanyēsī. Putra nāhī āmucē vanśī. Kanyā ēka tū āmhānsī. Putrāparī rahāṭāvē. ||178||

Meaning: The king said to his daughter, "There is no son in our lineage. You are our only child; live like a son to us." 

अर्थ: राजा म्हणाला, "बाळा, मला पुत्र नाही. तूच माझा मुलगा आहेस असे समजून तू जगावे."

Ovi 179: लोक निंदितील आम्हांसी । वैधव्य आले परियेसी । वर्ष एक क्रमिलियासी । पुढे आचार करी वो बाळे ॥ १७९॥

Transliteration: Lōka ninditīla āmhānsī. Vaidhavya ālē pariyēsī. Varṣa ēka kramiliyāsī. Puḍhē ācāra karī vō bāḷē. ||179||

Meaning: "People will criticize us because widowhood has befallen you. Pass one year first, then decide on your future conduct." 

अर्थ: "विधवा झाल्यावरही वर्षभर तरी संयम राख, मग पुढचे काय ते पाहू."

Ovi 180: पित्याचे वचन ऐकोनी । करीतसे बहु चिंतनी । म्हणे देवा शूळपाणि । केवी माते गांजिले ॥१८०॥

Transliteration: Pityācē vacana aikōnī. Karītasē bahu cintanī. Mhaṇē dēvā śūḷapāṇi. Kēvī mātē gāñjilē. ||180||

Meaning: Hearing her father's words, she pondered deeply. She cried, "O Lord Shiva, why have You tormented me so?" 

अर्थ: वडिलांचे शब्द ऐकून सीमंतिनी विचार करू लागली, "हे ईश्वरा, तू मला अशी शिक्षा का दिलीस?"

Ovi 181: ऐसे विचारुनी मानसी । व्रत आचरे तत्परेसी । सोमवार उपवासासी । ईश्वरपूजा करीतसे ॥ १८१॥

Transliteration: Aisē vicārunī mānasī. Vrata ācarē tatparēsī. Sōmavāra upavāsāsī. Īśvarapūjā karītasē. ||181||

Meaning: Thinking thus, she diligently observed the vow. She performed the Monday fast and worshiped God. 

अर्थ: तिने पुन्हा मनाचा हिय्या केला आणि अधिक निष्ठेने सोमवारचे व्रत आणि शिवपूजा सुरू ठेवली.

Ovi 182: इकडे तो राजकुमार । बुडाला होता गंगापूर । गेला जेथे पाताळनगर । वासुकी जेथे राज्य करी ॥ १८२॥

Transliteration: Ikaḍē tō rājakumāra. Buḍālā hōtā gaṅgāpura. Gēlā jēthē pātāḷanagara. Vāsukī jēthē rājya karī. ||182||

Meaning: Meanwhile, the prince who had drowned in the river reached the netherworld (Patala), where Vasuki rules. 

अर्थ: पण इकडे चमत्कार घडला होता. नदीत बुडालेला राजकुमार थेट पाताळलोकात, वासुकीच्या राज्यात पोहोचला होता.

Ovi 183: नागलोकीचिया नारी । आल्या होत्या नदीतीरी । राजकुमार आला पुरी । नदीतटाकी वहातसे ॥१८३॥

 Transliteration: Nāgalōkīciyā nārī. Ālyā hōtyā nadītīrī. Rājakumāra ālā purī. Nadītaṭākī vahātasē. ||183||

Meaning: The women of the Naga world had come to the riverbank. The prince reached the city, floating to the river's edge. 

अर्थ: पाताळातील नदीकाठी नागकन्या आल्या होत्या, त्यांना तिथे वाहून आलेला राजकुमार दिसला.

Ovi 184: देखोनिया नागकन्या । काढिती संतोषे करोनia. Amrutā śimpitī āṇuniyā. Sāvadhā kēlā tayātē. ॥१८४॥ 

Transliteration: Dēkhōniyā nāgakanyā. Kāḍhitī santōṣē karōniyā. Amrutā śimpitī āṇuniyā. Sāvadhā kēlā tayātē. ||184||

Meaning: Seeing him, the Naga maidens happily pulled him out. They sprinkled nectar on him and brought him back to consciousness. 

अर्थ: नागकन्यांनी त्याला बाहेर काढले आणि त्याच्यावर अमृत शिंपडून त्याला शुद्धीवर आणले.

Ovi 185: कन्या मिळूनि त्यासी । घेवोनि जाती तक्षकापासी । विचित्र नगर परियेसी । राजपुत्र पहात असे ॥१८५ ॥

Transliteration: Kanyā miḷūni tyāsī. Ghēvōni jātī takṣakāpāsī. Vicitra nagara pariyēsī. Rājaputra pahāta asē. ||185||

Meaning: The maidens took him to Takshaka. The prince observed the wondrous city.

 अर्थ: त्या कन्या त्याला राजा तक्षकाकडे घेऊन गेल्या. राजकुमार तेथील विचित्र आणि सुंदर नगर पाहून थक्क झाला.

Ovi 186: पाहे पाताळनगर-रचना । जैसी शोभा इंद्रभुवना । गोपुरे दिसती महारत्‍ना । विद्युल्लतेपरी ॥ १८६॥

Transliteration: Pāhē pātāḷanagara-racanā. Jaisī śōbhā indrabhuvanā. Gōpurē disatī mahāratnā. Vidyullatēparī. ||186||

Meaning: He saw the design of the netherworld, grand like Indra’s palace. The gateways of precious gems shone like lightning. 

अर्थ: पाताळलोकीची रचना इंद्राच्या स्वर्गासारखी भव्य होती. तेथील वाडे रत्नांनी सजलेले होते.

Ovi 187: इंद्रनीळ वैडुर्यैसी । मानिके मुक्ताफळांसी । महारम्य पुरी जैसी । सूर्यकांति मिरवत ॥१८७॥

 Transliteration: Indranīḷa vaiḍuryaisī. Mānikē muktāphaḷānsī. Mahāramya purī jaisī. Sūryakānti miravata. ||187||

Meaning: With sapphires, beryls, rubies, and pearls, the beautiful city sparkled like the sun. 

अर्थ: इंद्रनीळ, माणके आणि मोत्यांनी मढलेली ती नगरी सूर्यासारखी चमकत होती.

Ovi 188: चंद्रकांतिसरसी भूमि । महाद्वारे कपाट हेमी । अनेक रत्‍ने नाही उपमी । ऐशा मंदिरा प्रवेशला ॥ १८८॥

Transliteration: Candrakāntisarasī bhūmi. Mahādvārē kapāṭa hēmī. Anēka ratnē nāhī upamī. Aiśā mandirā pravēśalā. ||188||

Meaning: The ground was like moonstone, the main gates were golden. He entered a temple filled with incomparable gems. 

अर्थ: सोन्याची दारे आणि रत्नांच्या भिंती असलेल्या मंदिरात राजपुत्राने प्रवेश केला.

Ovi 189: पुढे देखिली सभा थोर । समस्त बैसले सर्पाकार । आश्चर्य करी राजकुमार । असंख्य सर्प दिसताती ॥१८९॥

Transliteration: Puḍhē dēkhilī sabhā thōra. Samasta baisalē sarpākāra. Āścarya karī rājakumāra. Asaṅkhya sarpa disatātī.||189||

 Meaning: He saw a great assembly where everyone sat in serpent form. The prince was amazed to see countless serpents. 

अर्थ: त्याने समोर एक मोठी सभा पाहिली, जिथे असंख्य नाग बसलेले होते.

Ovi 190: सभेमध्ये अतिशोभित । मध्ये बैसला पन्नगनाथ । जैशी सूर्यकांति फाकत । अति उन्नत बैसला ॥ १९०॥

Transliteration: Sabhēmadhyē atiśōbhita. Madhyē baisalā pannaganātha. Jaiśī sūryakānti phākata. Ati unnata baisalā.||190||

 Meaning: In the splendid assembly sat the Lord of Serpents, radiating brilliance like the sun.

 अर्थ: सभेच्या मध्यभागी नागराज बसले होते, त्यांचे तेज सूर्यासारखे फाकत होते.

Ovi 191: अनेक शत फणा दिसती । जैशी वीज लखलखती । पीतांबरे सज्योती । रत्‍नकुंडलमंडित ॥१९१॥

Transliteration: Anēka śata phaṇā disatī. Jaiśī vīja lakhalakhatī. Pītāmbarē sajyōtī. Ratnakuṇḍalamaṇḍita. ||191||

Meaning: Hundreds of hoods were visible, flashing like lightning. He was adorned in glowing yellow silks and gem-studded earrings. 

अर्थ: त्यांना शेकडो फणे होते आणि अंगावर पीतांबर व रत्नांची कुंडले होती.

Ovi 192: अनेकरत्‍नखचित देखा । मुकुट मिरवती सहस्त्र एका । सहस्त्रफणी मिरवे तक्षका । ऐसा सभे बैसला असे ॥१९२॥

 Transliteration: Anēkaratnakhacita dēkhā. Mukuṭa miravatī sahastra ēkā. Sahastraphaṇī miravē takṣakā. Aisā sabhē baisalā asē.||192||

 Meaning: Behold, a thousand crowns studded with various gems. Thus Takshaka with a thousand hoods sat in the assembly. 

अर्थ: साक्षात सहस्त्रफणी तक्षक राजा तिथे सभेला बसला होता.

Ovi 193: रूपयौवन नागकन्या । नानापरी भरणे लेवोनिया । अनेक सहस्त्र येवोनिया । सेवा करिती तक्षकाची ॥१९३॥

Transliteration: Rūpayauvana nāgakanyā. Nānāparī bharaṇē lēvōniyā. Anēka sahastra yēvōniyā. Sēvā karitī takṣakācī.||193||

Meaning: Thousands of youthful and beautiful Naga maidens, wearing various ornaments, were serving Takshaka. 

अर्थ: हजारो सुंदर नागकन्या तक्षक राजाची सेवा करत होत्या.

Ovi 194: ऐशा सभास्थानी देख । राव बैसला तक्षक । देखोनिया राजकुमारक । नमन करी साष्टांगी ॥१९४ ॥

Transliteration: Aiśā sabhāsthānī dēkhā. Rāva baisalā takṣaka. Dēkhōniyā rājakumāruka. Namana karī sāṣṭāṅgī. ||194||

Meaning: In such an assembly, King Takshaka sat. Seeing him, the prince prostrated himself in salutation. 

अर्थ: राजकुमाराने तक्षक राजाला साष्टांग दंडवत घातला.

Ovi 195: तक्षक पुसे नागकन्यांसी । कैचा कुमार आणिलासी । सुलक्षण दिसतो कैसी । कोठे होता म्हणे तया ॥१९५॥

 Transliteration: Takṣaka pusē nāgakanyānsī. Kaicā kumāra āṇilāsī. Sulakṣaṇa disatō kaisī. Kōṭhē hōtā mhaṇē tayā. ||195||

Meaning: Takshaka asked the Naga maidens, "Where did you bring this boy from? He looks so virtuous. Where was he?" 

अर्थ: तक्षकाने विचारले, "हा सुंदर मुलगा कोठून आणला?"

Ovi 196: नागकन्या म्हणती त्यासी । नेणो नाम याचे वंशी । वहात आला यमुनेसी । घेऊन आलो तुम्हांजवळी ॥१९६॥

Transliteration: Nāgakanyā mhaṇatī tyāsī. Nēṇō nāma yācē vanśī. Vahāta ālā yamunēsī. Ghēūna ālō tumhāñjavaḷī.||196||

 Meaning: The Naga maidens said to him, "We know not his name or lineage. He came floating in the Yamuna, so we brought him to you." 

अर्थ: नागकन्या म्हणाल्या, "हा यमुनेत वाहून आला होता, म्हणून आम्ही याला येथे आणले."

Ovi 197: तक्षक पुसे राजकुमारासी । नाम कवण कवणे वंशी । काय कारणे आलासी । कवण देशी वास तुझा ॥१९७॥

 Transliteration: Takṣaka pusē rājakumārāsī. Nāma kavaṇa kavaṇē vanśī. Kāya kāraṇē ālāsī. Kavaṇa dēśī vāsa tujhā.||197||

Meaning: Takshaka asked the prince, "What is your name and lineage? For what reason did you come here? In which country do you reside?" 

अर्थ: तक्षकाने विचारले, "तुझे नाव काय? कोणत्या वंशाचा आहेस?"

Ovi 198: सांगे राजकुमार देख । आम्ही भूमंडळनायका । नैषध राजपति ऐका । नळनामे पुण्यश्लोक ॥ १९८॥

Transliteration: Sāṅgē rājakumāra dēkhā. Āmhī bhūmaṇḍalanāyakā. Naiṣadha rājapati aikā. Naḷanāmē puṇyaślōka. ||198||

Meaning: The prince said, "Listen, we are of the rulers of the earth; the king of Nishadha, the virtuous Nala." 

अर्थ: राजकुमार म्हणाला, "मी पुण्यश्लोक राजा नलाच्या वंशातील आहे."

Ovi 199: त्याचा पुत्र इंद्रसेन । जन्म आमुचा त्यापासून । चंद्रांगद नामे आपण । गेलो होतो श्वशुरागृहा ॥१९९॥

Transliteration: Tyācā putra indrasēna. Janma āmucā tyāpāsūna. Candrāṅgada nāmē āpaṇa. Gēlō hōtō śvaśurāgr̥hā.||199||

 Meaning: "His son is Indrasena, and I am born of him. My name is Chandrangada, and I went to my father-in-law's house." 

अर्थ: "मी राजा इंद्रसेन यांचा मुलगा 'चंद्रांगद' आहे. मी सासरवाडीला गेलो होतो."

Ovi 200: जलक्रीडा करावयासी । गेलो होतो यमुनेसी । विधिवशे आम्हांसी । बुडालो नदी अवधारा ॥२०० ॥

 Transliteration: Jalakrīḍā karāvayāsī. Gēlō hōtō yamunēsī. Vidhivaśē āmhānsī. Buḍālā nadī avadhārā. ||200||

Meaning: "I went to the Yamuna for water sports. By fate, I drowned in the river, please understand." 

अर्थ: "नदीत विहार करताना दैवयोगाने मी बुडालो आणि येथे पोहोचलो."

Ovi 201: वहात आलो नदीत । नागकन्या मज देखत । घेवोनि आल्या तुम्हांप्रत । पूर्वभाग्ये करूनि ॥२०१ ॥

 Transliteration: Vahāta ālō nadīta. Nāgakanyā maja dēkhata. Ghēvōni ālyā tumhāmprata. Pūrvabhāgyē karūni. ||2011||

Meaning: "I came floating in the river; the Naga maidens saw me and brought me to you due to my past merits." 

अर्थ: चंद्रांगद म्हणाला, "मी नदीत वाहून आलो होतो. या नागकन्यांनी मला पाहिले आणि माझ्या पूर्वपुण्याईमुळे त्यांनी मला तुमच्याकडे आणले."

Ovi 202: पूर्वार्जित पुण्यवंशी । भेटी झाली चरणांसी । धन्य माझे जीवित्वासी । कृतार्थ झालो म्हणतसे ॥२०२॥

Transliteration: Pūrvārjita puṇyavanśī. Bhēṭī jhālī caraṇānsī. Dhanya mājhē jīvittvāsī. Kr̥tārtha jhālō mhaṇatasē.||202||

Meaning: "Due to the merits of my ancestors, I have met your feet. My life is blessed; I am fulfilled." 

अर्थ: "माझ्या पूर्वजांच्या पुण्यामुळेच आज मला तुमचे दर्शन झाले. माझे जीवन धन्य झाले आहे."

Ovi 203: करुणावचन ऐकोनि । तक्षक बोले संतोषोनि । नको भिऊ म्हणोनि । धैर्य तया दिधले ॥२०३॥

 Transliteration: Karuṇāvacana aikōni. Takṣaka bōlē santōṣōni. Nakō bhi'ū mhaṇōni. Dhairya tayā didhalē. ||203||

Meaning: Hearing his humble words, Takshaka spoke with satisfaction. Telling him not to fear, he gave him courage. 

अर्थ: त्याचे विनयाचे शब्द ऐकून तक्षक राजा प्रसन्न झाला आणि त्याने त्याला धीर दिला.

Ovi 204: शेष म्हणे रे बाळा । तू आहेसी मन निर्मळा । तुमचे घरी सर्वकाळा । दैवत कोण पूजितसा ॥२०४॥

Transliteration: Śēṣa mhaṇē rē bāḷā. Tū āhēsī mana nirmaḷā. Tumucē gharī sarvakāḷā. Daivata kōṇa pūjitasā.|| 204||

 Meaning: Shesha (Takshaka) said, "Child, you have a pure mind. Which deity is always worshipped in your home?"

 अर्थ: शेष (तक्षक) म्हणाला, "बाळा, तुझे मन खूप निर्मळ आहे. तुझ्या कुळाचे दैवत कोण आहे?"

Ovi 205: ऐकोनि राजकुमार । हर्षे जहाला निर्भर । सांगतसे विस्तार । आपुला देव शंकर ॥२०५॥

 Transliteration: Aikōni rājakumāra. Harṣē jahālā nirbhara. Sāṅgatasē vistāra. Āpulā dēva śaṅkara.||205||

 Meaning: Hearing this, the prince was filled with joy. He explained in detail about his god, Lord Shiva. 

अर्थ: हे ऐकून राजकुमाराला आनंद झाला आणि त्याने आपल्या आराध्य दैवत 'भगवान शंकरांचा' महिमा सांगितला.

Ovi 206: सकळ देवांचा देव । नाम ज्याचे सदाशिव । वामांगी उमा अपूर्व । त्यालागी पूजू निरंतर ॥२०६॥ 

Transliteration: Sakaḷa dēvānca dēva. Nāma jyācē sadāśiva. Vāmāṅgī umā apūrva. Tyālāgī pūjū nirantara. ||206||

Meaning: "The God of all gods, whose name is Sadashiva, with Goddess Uma on his left; Him we worship constantly." 

अर्थ: "जो देवांचा देव सदाशिव आहे, ज्याच्या डाव्या बाजूला पार्वती माता विराजमान आहे, त्याची आम्ही अखंड पूजा करतो."

Ovi 207: ज्यापासोनि जनित ब्रह्मा । सृष्टि सृजितो अनुपमा । तो सदाशिव आम्हा । निज दैवत निर्धारे ॥२०७॥

Transliteration: Jyāpāsōni janita brahmā. Sr̥ṣṭi sr̥jitō anupamā. Tō sadāśiva āmhā. Nija daivata nirdhārē.||207||

 Meaning: "From whom Brahma was born to create this incomparable universe; He, Sadashiva, is certainly our personal deity." 

अर्थ: "ज्या शंकरापासून ब्रह्मदेव उत्पन्न झाले, तोच आमचा खरा देव आहे."

Ovi 208: तयाच्या सत्त्वगुणेसी । विष्णु उपजला परियेसी । प्रतिपाळक लोकांसी । तो सदाशिव आराधितो ॥२०८॥

 Transliteration: Tayācyā sattvaguṇēsī. Viṣṇu upajalā pariyēsī. Pratipāḷaka lōkānsī. Tō sadāśiva ārādhitō.||208||

 Meaning: "From His Sattva quality, Vishnu was born to protect the people; we adore Sadashiva."

 अर्थ: "ज्यांच्या सत्त्वगुणातून जगाचे पालन करणारे विष्णू प्रकटले, त्या सदाशिवाची आम्ही आराधना करतो."

Ovi 209: ज्याच्या तामसगुणे जाण । एकादश रुद्रगण । उपजले असती याकारण । प्रलयकर्ता या नाव ॥२०९॥

 Transliteration: Jyācyā tāmasaguṇē jāṇa. Ēkādaśa rudragaṇa. Upajalē asatī yākāraṇa. Pralayakartā yā nāva.||209||

 Meaning: "Know that from His Tamas quality, the eleven Rudras were born, hence He is named the Destroyer." 

अर्थ: "ज्यांच्या तमोगुणामुळे प्रलय करणारे अकरा रुद्र उत्पन्न झाले, त्यांना आम्ही पूजतो."

Ovi 210: धाता विधाता आपण । उत्पत्तिस्थितिलयाकारण । तेजासी तेज असे जाण । तैसा ईश्वर पूजितसो ॥२१०॥

 Transliteration: Dhātā vidhātā āpaṇa. Utpattisthitilayākāraṇa. Tējāsī tēja asē jāṇa. Taisā īśvara pūjitasō. ||210||

Meaning: "He is the Creator and Ordainer, the cause of creation, preservation, and destruction; we worship that brilliant God." 

अर्थ: "जो सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय करणारा आहे, अशा तेजस्वी ईश्वराची आम्ही भक्ती करतो."

Ovi 211: पृथ्वी आप तेजासी । जो पूर्ण वायु आकाशी । तैसा पूजितसो शिवासी । म्हणे राजकुमार देखा ॥ २११ ॥

 Transliteration: Pr̥thvī āpa tējāsī. Jō pūrṇa vāyu ākāśī. Taisā pūjitasō śivāsī. Mhaṇē rājakumāra dēkhā. ||211||

Meaning: "He who is complete in Earth, Water, Fire, Air, and Space; thus we worship Shiva," said the prince. 

अर्थ: "पृथ्वी, जल, तेज, वायू आणि आकाश या पंचमहाभूतांत जो व्यापून आहे, अशा शिवाला आम्ही भजतो."

Ovi 212: सर्वां भूती असे संपूर्ण । चिन्मय आपण निरंजन । जो रूपे असे अचिंतन । तो ईश्वर पूजितसो ॥२१२॥

 Transliteration: Sarvān bhūtī asē sampūrṇa. Cinmaya āpaṇa nirañjana. Jō rūpē asē acintana. Tō īśvara pūjitasō.||212||

 Meaning: "He who is complete in all beings, pure consciousness and stainless, whose form is unthinkable; we worship that God." 

अर्थ: "जो सर्व प्राणिमात्रांत आहे, जो निर्गुण आणि चैतन्यरूप आहे, अशा ईश्वराची आम्ही पूजा करतो."

Ovi 213: ज्याची कथा वेद जहाले । तक्षक शेष ज्याची कुंडले । त्रिनेत्री असे चंद्र मोळे । तैसा शंकर पूजितसो ॥२१३॥

 Transliteration: Jyācī kathā vēda jahālē. Takṣaka śēṣa jyācī kuṇḍalē. Trinētrī asē candra mōḷē. Taisā śaṅkara pūjitasō. ||213||

Meaning: "Whose glory is the Vedas, whose earrings are Takshaka and Shesha, who has three eyes and the moon on His head; thus we worship Shankara."

 अर्थ: "ज्याचे महात्म्य वेद गातात, तुम्ही (तक्षक आणि शेष) ज्यांची कुंडले आहात आणि ज्यांच्या भाळावर चंद्र आहे, अशा शंकराची आम्ही पूजा करतो."

Ovi 214: ऐकोनि वचन । तक्षक संतोषला अतिगहन । राजकुमारा आलिंगोन । तुष्टलो तुष्टलो म्हणतसे ॥२१४॥

 Transliteration: Aikōni vacana. Takṣaka santōṣalā atigahana. Rājakumārā āliṅgōna. Tuṣṭalō tuṣṭalō mhaṇatasē. ||214||

Meaning: Hearing these words, Takshaka was deeply satisfied. Hugging the prince, he said, "I am pleased, I am pleased." 

अर्थ: शिवस्तुती ऐकून तक्षक अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने राजकुमाराला मिठी मारून 'मी तुझ्यावर खूप संतुष्ट आहे' असे म्हटले.

Ovi 215: तक्षक बोले तये वेळी । तुज देईन राज्य सकळी । तूवा रहावे पाताळी । आनंदे भाग्य भोगीत ॥२१५॥

 Transliteration: Takṣaka bōlē tayē vēḷī. Tuja dē'īna rājya sakaḷī. Tūvā rahāvē pātāḷī. Ānandē bhāgya bhōgīta.||215||

 Meaning: Takshaka said then, "I will give you all this kingdom. You should stay in Patala, enjoying this fortune in joy." 

अर्थ: "तक्षक म्हणाला, "मी तुला हे सर्व राज्य देतो. तू पाताळातच राहून या सुखाचा उपभोग घे."

Ovi 216: माझ्या लोकी जे जे रत्‍न । ते ते देईन तुजकारण । पावोनिया समाधान । सुखे येथे रहावे ॥२१६ ॥

Transliteration: Mājhyā lōkī jē jē ratna. Tē tē dē'īna tujakāraṇa. Pāvōniyā samādhāna. Sukhē yēthē rahāvē.||216||

Meaning: "Every gem in my world, I will give to you. Be content and stay here happily." 

अर्थ: "येथील सर्व रत्ने तुझीच आहेत. तू इथेच सुखाने राहा."

Ovi 217: पाताळ लोकीची रचना । पहावी तुवा अनुपमा । कल्पवृक्ष मनोरमा । आहेत माझ्या नगरात ॥२१७॥

Transliteration: Pātāḷa lōkīcī racanā. Pahāvī tuvā anupamā. Kalpavr̥kṣa manōramā. Āhēta mājhyā nagarāta. ||217||

Meaning: "You should see the unique design of Patala; there are beautiful Kalpavrikshas (wish-fulfilling trees) in my city." 

अर्थ: "माझ्या नगरातील कल्पवृक्ष आणि अपूर्व रचना तू पाहून घे."

Ovi 218: अमृत न देखती स्वप्नी कोणी । ते भरले असे जैसे पाणी । तळी बावी पोखरणी । अमृताच्या माझ्या घरात ॥ २१८॥

 Transliteration: Amruta na dēkhatī svapnī kōṇī. Tē bharalē asē jaisē pāṇī. Taḷī bāvī pōkharaṇī. Amrutācyā mājhyā gharāta. ||218||

Meaning: "The nectar that no one even sees in dreams is filled here like water. There are lakes, wells, and ponds of nectar in my abode." 

अर्थ: "ज्या अमृताचे लोक स्वप्न पाहतात, ते येथे पाण्यासारखे मुबलक आहे. येथे अमृताच्या विहिरी आणि तळी आहेत."

Ovi 219: नाही मरण तव येथे । रोगपीडादि समस्ते । नेणती कोणी स्वप्नावस्थे । ऐसे नगर माझे असे ॥ २१९॥

Transliteration: Nāhī maraṇa tava yēthē. Rōgapīḍādi samastē. Nēṇatī kōṇī svapnāvasthē. Aisē nagara mājhē asē. ||219||

Meaning: "There is no death here, nor any diseases or pains. No one knows them even in dreams; such is my city." 

अर्थ: "येथे कोणालाही मृत्यू किंवा रोग होत नाही. हे नगर अतिशय सुखकारक आहे."

Ovi 220: सुखे रहावे येथे स्वस्थ । तक्षक कुमारक सांगत । राजपुत्र असे विनवीत । करुणावचने ॥ २२० ॥

Transliteration: Sukhē rahāvē yēthē svastha. Takṣaka kumāraka sāṅgata. Rājaputra asē vinavīta. Karuṇāvacanē. ||220||

Meaning: Takshaka told the boy to stay here in peace. But the prince pleaded with humble words. 

अर्थ: तक्षकाने खूप आग्रह केला, पण राजपुत्र हात जोडून विनवणी करू लागला.

Ovi 221: राजपुत्र विनवी तक्षकासी । मी एकलाची पितयाचे कुशी । भार्या चतुर्दश वर्षी । शिवपूजनी रत सदा ॥ २२१॥

 Transliteration: Rājaputra vinavī takṣakāsī. Mī ēkalācī pityācē kuśī. Bhāryā caturdaśa varṣī. Śivapūjanī rata sadā. ||221||

Meaning: The prince pleaded with Takshaka, "I am the only son to my father. My wife is fourteen years old and always engaged in worshipping Shiva." 

अर्थ: "स्वामी, मी माझ्या वडिलांचा एकुलता एक मुलगा आहे. माझी पत्नी केवळ १४ वर्षांची असून ती सतत शिवपूजनात मग्न असते."

Ovi 222: नूतन झाले माझे पाणिग्रहण । गुंतले तेथे अंतःकरण । पाहीन मातापिताचरण । तेणे सर्वस्व पावलो ॥ २२२ ॥

 Transliteration: Nūtana jhālē mājhē pāṇigrahaṇa. Guntalē tēthē antaḥkaraṇa. Pāhīna mātāpitācaraṇa. Tēṇē sarvasva pāvalō. ||222||

Meaning: "My marriage is recent, and my heart is tied there. I wish to see the feet of my parents; that would be everything to me." 

अर्थ: "माझे नुकतेच लग्न झाले असून माझे मन तिथे गुंतलेले आहे. मला माझ्या आई-वडिलांना भेटायचे आहे."

Ovi 223: आपण बुडालो नदीत । पिता माता दुःख करीत । पत्‍नी जीव त्यागील सत्य । हत्या पडे मस्तकी ॥ २२३॥

Transliteration: Āpaṇa buḍālō nadīta. Pitā mātā duḥkha karitā. Patnī jīva tyāgīla satya. Hatyā paḍē mastakī.|| 223|| 

Meaning: "I drowned in the river, and my parents must be grieving. My wife will surely end her life; the sin of her death will fall on my head." 

अर्थ: "मी नदीत बुडाल्यामुळे माझे आई-वडील दुःख करत असतील आणि माझी पत्नी प्राण देईल. त्या हत्येचे पाप मला लागेल."

Ovi 224: देखिले तव चरण आपण । तेणे झालो धन्य धन्य । रक्षिला आपण माझा प्राण । दर्शन करा मातापिता ॥२२४॥

 Transliteration: Dēkhilē tava caraṇa āpaṇa. Tēṇē jhālō dhanya dhanya. Rakṣilā āpaṇa mājhā prāṇa. Darśana karā mātāpitā. ||224||

Meaning: "I have seen your feet, and thus I am blessed. You saved my life; please let me see my parents."

 अर्थ: "तुमचे दर्शन झाल्याने मी धन्य झालो, पण मला पुन्हा माझ्या आई-वडिलाकडे पाठवा."

Ovi 225: तक्षक झाला संतोषित । नाना रत्‍ने त्यासी देत । अमृत पाजिले बहुत । आणिक दिधले स्त्रियेसी ॥२२५॥

 Transliteration: Takṣaka jhālā santōṣita. Nānā ratnē tyāsī dēta. Amruta pājilē bahuta. Āṇika didhalē striyēsī. ||225||

Meaning: Takshaka was satisfied and gave him various gems. He gave him much nectar to drink and also gave some to his wife.

 अर्थ: तक्षकाने त्याला भरपूर रत्ने दिली, अमृत पाजले आणि त्याच्या पत्नीसाठीही अमृत दिले.

Ovi 226: कल्पवृक्षफळे देती । अपूर्व वस्तु आभरणे त्यासी । जे अपूर्व असे क्षिती । अमोल्य वस्तु देता जहाला ॥२२६ ॥

 Transliteration: Kalpavr̥kṣaphaḷē dētī. Apūrva vastu ābharaṇē tyāsī. Jē apūrva asē kṣitī. Amōlya vastu dētā jahālā. ||226||

Meaning: He gave him fruits of the Kalpavriksha and unique ornaments. He gave him priceless items that are rare on earth. 

अर्थ: कल्पवृक्षाची फळे आणि पृथ्वीवर कुठेही मिळणार नाहीत असे दागिने तक्षकाने त्याला दिले.

Ovi 227: इतुके देवोनि कुमारकासी । तक्षक बोले परियेसी । जे जे काळी आम्हा स्मरसी । तव कार्य सिद्धि पावेल ॥२२७॥

 Transliteration: Itukē dēvōni kumārakāsī. Takṣaka bōlē pariyēsī. Jē jē kāḷī āmhā smarasī. Tava kārya siddhi pāvēla. ||227||

Meaning: Giving all this to the boy, Takshaka said, "Listen, whenever you remember me, your task will be accomplished." 

अर्थ: "जेव्हा जेव्हा तू माझे स्मरण करशील, तेव्हा तुझी सर्व कार्ये सिद्ध होतील," असा आशीर्वाद तक्षकाने दिला.

Ovi 228: आणिक संतोषोनि चित्ती । वस्त्रे वाहने मागुती । तुरंग दिधले मनोगती । सवे दे कुमार आपुला ॥२२८॥

 Transliteration: Āṇika santōṣōni cittī. Vastrē vāhanē māgutī. Turaṅga didhalē manōgatī. Savē dē kumāra āpulā.||228||

 Meaning: Further satisfied at heart, he gave clothes and vehicles. He gave a horse as fast as thought and sent his own son along.

 अर्थ: तक्षकाने त्याला सुंदर वस्त्रे आणि एक अतिशय वेगवान घोडा (तुरंग) दिला. सोबत आपल्या एका पुत्रालाही पाठवले.

Ovi 229: चंद्रांगदकुमारासी । इतके दिधले आनंदेसी । निरोप दिधला परियेसी । वाहन तुरंग मनोहर ॥२२९॥

 Transliteration: Candrāṅgadakumārāsī. Itakē didhalē ānandēsī. Nirōpa didhalā pariyēsī. Vāhana turaṅga manōhara.||229||

 Meaning: All this was given to Prince Chandrangada with joy. He was given a farewell with a beautiful horse. 

अर्थ: चंद्रांगद त्या सुंदर घोड्यावर आरूढ झाला आणि त्याने निरोप घेतला.

Ovi 230: तक्षका नमूनि त्वरित । वारूवरी आरूढ राजसुत । मनोवेगे मार्ग क्रमित । नागकुमार सवे जाणा ॥२३०॥

 Transliteration: Takṣakā namūni tvarita. Vārūvarī ārūḍha rājasuta. Manōvēgē mārga kramita. Nāgakumāra savē jāṇā.||230||

 Meaning: Bowing to Takshaka quickly, the prince mounted the horse. He travelled as fast as the mind, with the Naga prince by his side.

 अर्थ: तक्षकाला वंदन करून राजपुत्र निघाला. नागपुत्र त्याच्या सोबत होता.

Ovi 231: जिये स्थानी बुडाला होता । तेथे पावला क्षण न लागता । निघाला बाहेर वारूसहिता । नदीतटाकी उभा असे ॥२३१॥

 Transliteration: Jiyē sthānī buḍālā hōtā. Tēthē pāvalā kṣaṇa na lāgatā. Nighālā bāhēra vārūsahitā. Nadītaṭākī ubhā asē.||231||

 Meaning: He reached the spot where he had drowned in no time. He came out with the horse and stood on the riverbank. 

अर्थ: "ज्या ठिकाणी तो बुडाला होता, त्याच ठिकाणी तो घोड्यासह क्षणार्धात वर आला आणि काठावर उभा राहिला."

Ovi 232: सोमवार त्या दिवशी । सीमंतिनी आली स्नानासी । सवे होत्या सखी सेवेसी । नदीतीरी उभी असे ॥२३२॥

Transliteration: Sōmavāra tyā divaśī. Sīmantinī ālī snānāsī. Savē hōtyā sakhī sēvēsī. Nadītīrī ubhī asē.||232||

 Meaning: It was a Monday that day. Simantini had come for a bath. Her friends were with her for service, and she stood on the riverbank. 

अर्थ: योगायोगाने तो दिवस सोमवारचा होता. सीमंतिनी आपल्या मैत्रिणींसह नदीवर स्नानासाठी आली होती.

Ovi 233: सीमंतिनी म्हणे सखियासी । आश्चर्य वाटे मानसी । उदकातुनी निघाला परियेसी । सवे असे नागपुत्र ॥२३३ ॥

 Transliteration: Sīmantinī mhaṇē sakhiyāsī. Āścarya vāṭē mānasī. Udakātunī nighālā pariyēsī. Savē asē nāgaputra. ||233||

Meaning: Simantini said to her friends, "I feel amazed. Someone has come out of the water, and there is a Naga prince with him."

 अर्थ: "सीमंतिनी आपल्या मैत्रिणींना म्हणाली, ""पाहा, काय आश्चर्य! पाण्यातून हा कोण बाहेर आला आहे? सोबत एक नागपुत्रही आहे."""

Ovi 234: राक्षस होई की वेषधरू । रूप धरिले असे नरू । दिसतसे मनोहरू । तुरंगारूढ जाहला असे ॥२३४॥

 Transliteration: Rākṣasa hō'ī kī vēṣadharū. Rūpa dharilē asē narū. Disatasē manōharū. Turaṅgārūḍha jahālā asē.||234||

 Meaning: "Is he a demon or someone in disguise? He has taken a human form and looks charming, mounted on a horse." 

अर्थ: """हा कोणी राक्षस आहे की वेष बदललेला मनुष्य? घोड्यावर बसलेला हा तरुण किती सुंदर दिसत आहे!"""

Ovi 235: कैसे पहा हो रूप यासी । जेवी सूर्य प्रकाशी । दिव्यमालांबरे कैसी । सुगंध असे परिमळा ॥२३५॥

 Transliteration: Kaisē pahā hō rūpa yāsī. Jēvī sūrya prakāśī. Divyamālāmbarē kaisī. Sugandha asē parimaḷā.||235||

 Meaning: "Look at his form, it shines like the sun. How divine are his garlands and clothes, spreading a wonderful fragrance!" 

अर्थ: """त्याचे रूप सूर्यासारखे तेजस्वी आहे. त्याने घातलेल्या दिव्य माळा आणि वस्त्रांचा सुगंध सगळीकडे दरवळत आहे."""

Ovi 236: दश योजनेपर्यंत । सुवास येतसे अमित । पूर्वी देखिला असे रूपवंत । भासे त्यासी पाहिला ॥ २३६ ॥

Transliteration: Daśa yōjanēparyanta. Suvāsa yētasē amita. Pūrvī dēkhilā asē rūpavana. Bhāsē tyāsī pāhilā. ||236||

Meaning: The immense fragrance spread up to ten yojanas. She felt she had seen this handsome person before.

 अर्थ: त्याचा सुगंध कित्येक कोस पसरला होता. सीमंतिनीला वाटले की याला आपण पूर्वी कोठेतरी पाहिले आहे.

Ovi 237: स्थिर स्थिर भयभीता । त्याचिया पहाती स्वरूपता । आपुला पतीसादृश्य म्हणता । रूप आठवी तये वेळी ॥२३७॥ 

Transliteration: Sthira sthira bhayabhītā. Tyāciyā pahātī svarūpatā. Āpulā patīsādr̥śya mhaṇatā. Rūpa āṭhavī tayē vēḷī. ||237||

Meaning: Trembling with fear, she gazed at his form. Thinking he resembled her husband, she recalled his appearance.

 अर्थ: घाबरलेल्या स्थितीत ती त्याचे रूप न्याहाळू लागली. तिला तो आपल्या पतीसारखा वाटू लागला.

Ovi 238: राजपुत्र पाहे तियेसी । म्हणे स्वरूपे माझी स्त्री ऐसी । गळसरी न दिसे कंठासी । हार नसे मुक्ताफळ ॥२३८॥ 

 Transliteration: Rājaputra pāhē tiyēsī. Mhaṇē svarūpē mājhī strī aisī. Gaḷasarī na disē kaṇṭhāsī. Hāra nasē muktāphaḷa.||238||

 Meaning: The prince looked at her and said, "Her form is like my wife's. But I see no necklace on her neck, no pearl string." 

अर्थ: "राजपुत्राने तिला पाहिले आणि ओळखले, ""ही तर माझीच पत्नी! पण हिच्या गळ्यात दागिने का नाहीत?"

Ovi 239: अवलोकितसे अंगखूण । न दिसे हळदी करी कंकण । चित्ती व्याकुळ रूपहीन । सदृश दिसे प्राणेश्वरी ॥ २३९॥

 Transliteration: Avalōkitasē aṅgakhūṇa. Na disē haḷadī karī kaṅkaṇa. Cittī vyākuḷa rūpahīna. Sadr̥śa disē prāṇēśvarī.||239||

 Meaning: He observed her bodily marks; there was no turmeric or bangle on her hand. Distressed and pale, she looked like his beloved.

 अर्थ: """हिच्या हातात कंकण नाही, रूपाने ही खूप थकलेली आणि दुःखी दिसत आहे. ही माझीच प्रियतमा असावी."""

Ovi 240: मनी विचरी मागुता । रूप तिचे आठविता । तुरंगावरूनि उतरता । नदीतीरी बैसला असे ॥२४०॥

Transliteration: Manī vicarī māgutā. Rūpa ticē āṭhavitā. Turaṅgāvarūni utaratā. Nadītīrī baisalā asē.||240||

 Meaning: He thought again, recalling her form. Dismounting from the horse, he sat on the riverbank.

 अर्थ: तिचा विचार करत राजकुमार घोड्यावरून खाली उतरला आणि नदीकाठी बसला.

Ovi 241: राजपुत्र पाहे तियेसी । म्हणे स्वरूपे माझी स्त्री ऐसी । गळसरी न दिसे कंठासी । हार नसे मुक्ताफळ ॥२४१॥

 Transliteration: Rājaputra pāhē tiyēsī. Mhaṇē svarūpē mājhī strī aisī. Gaḷasarī na disē kaṇṭhāsī. Hāra nasē muktāphaḷa.||241||

 Meaning: He asked her with affection, "Child, from which lineage are you? Who is your husband?" 

अर्थ: "त्याने तिला बोलावून प्रेमाने विचारले, ""बाळे, तू कोणत्या वंशातील आहेस? तुझा पती कोण आहे?"

Ovi 242: का कोमाइलीस बाळपणी । दिससी शोके म्लान लक्षणी । सांगावे मज विस्तारोनि । अति स्नेहे पुसतसे ॥२४२॥

 Transliteration: Kā kōmā'ilīsa bāḷapaṇī. Disasī śōkē mlāna lakṣaṇī. Sāṅgāvē maja vistārōni. Ati snēhē pusatasē.||242||

 Meaning: "Why have you withered in your youth? You look pale with symptoms of grief. Tell me in detail," he asked with great affection.

 अर्थ: """तू इतक्या लहान वयात इतकी दुःखी आणि निस्तेज का दिसत आहेस? मला सर्व सांग."""

Ovi 243: ऐकोनि सीमंतिनी देखा । आपण न बोले लज्जे ऐका । सखियांसी म्हणे बालिका । वृत्तान्त सांगा समस्त ॥२४३॥

 Transliteration: Aikōni sīmantinī dēkhā. Āpaṇa na bōlē lajjē aikā. Sakhiyānsī mhaṇē bālikā. Vr̥ttānta sāṅgā samasta.||243||

 Meaning: Hearing this, Simantini did not speak to herself out of modesty. The girl told her friends to tell the whole story. 

अर्थ: सीमंतिनी लाजेमुळे स्वतः काही बोलली नाही. तिने आपल्या मैत्रिणींना सर्व हकिकत सांगायला सांगितले.

Ovi 244: सखिया सांगती तयासी । हे सीमंतिनी नाम परियेसी । चंद्रांगदाची महिषी । चित्रवर्म्याची हे कन्या ॥२४४॥

 Transliteration: Sakhiyā sāṅgatī tayāsī. Hē sīmantinī nāma pariyēsī. Candrāṅgadācī mahiṣī. Citravarmyācī hē kanyā. ||244||

Meaning: The friends told him, "Listen, her name is Simantini. She is the queen of Chandrangada and the daughter of Chitravarma."

 अर्थ: "मैत्रिणी म्हणाल्या, ""हिचे नाव सीमंतिनी आहे. ही राजा चित्रवर्म्याची कन्या आणि चंद्रांगदाची पत्नी आहे."""

Ovi 245: इचा पति अतिसुंदर । चंद्रांगद नामे थोर । जळक्रीडा करिता फार । येथे बुडाला नदीत ॥२४५॥

 Transliteration: Icā pati atisundara. Candrāṅgada nāmē thōra. Jaḷakrīḍā karitā phāra. Yēthē buḍālā nadīta.||245||

 Meaning: "Her husband was very handsome, the great Chandrangada. While playing in the water, he drowned here in the river." 

अर्थ: "हिचा पती चंद्रांगद याच नदीत जलक्रीडा करताना बुडाला."

Ovi 246: तेणे शोक करिता इसी । वैधव्य आले परियेसी । दुःख करीत तीन वर्षी । लावण्य इचे हरपले ॥२४६॥

 Transliteration: Tēṇē śōkha karitā isī. Vaidhavya ālē pariyēsī. Duḥkha karīta tīna varṣī. Lāvaṇya icē harapalē.||246||

 Meaning: "Due to her grief, widowhood came upon her. Grieving for three years, her beauty has vanished." 

अर्थ: """गेल्या तीन वर्षांपासून ही वैधव्याचे दुःख सहन करत आहे, त्यामुळे हिचे सौंदर्य लोप पावले आहे."""

Ovi 247: सोमवारव्रत करीत । उपवास पूजादि आचरत । आज स्नानानिमित्त । आली असे नदीसी ॥ २४७॥

Transliteration: Sōmavāravrata karīta. Upavāsa pūjādi ācarata. Āja snānānimitta. Ālī asē nadīsī.||247||

 Meaning: "She observes the Monday fast, performing fasts and worship. Today she has come to the river for a bath." 

अर्थ: """ही दर सोमवारी उपवास आणि शिवपूजा करते. आज स्नानासाठी येथे आली आहे."""

Ovi 248: इच्या श्वशुराची स्थिति देखा । पुत्रशोके विकळ ऐका । राज्य घेतले दायादिका । कारागृही घातले ॥२४८ ॥

 Transliteration: Icyā śvaśurācī sthiti dēkhā. Putraśōkē vikaḷa aikā. Rājya ghētalē dāyādikā. Kārāgr̥hī ghātalē. ||248||

Meaning: "Behold the state of her father-in-law; listen, he is distraught with grief for his son. His kinsmen took his kingdom and imprisoned him."

 अर्थ: "हिच्या सासरची स्थितीही बिकट आहे. पुत्राच्या शोकात असलेल्या राजाचे राज्य शत्रूंनी हिरावून घेतले असून त्यांना तुरुंगात टाकले आहे."

Ovi 249: या कारणे सीमंतिनी । नित्य पूजी शूलपाणि । सोमवार उपोषणी । म्हणोनि करिती परियेसा ॥२४९॥

Transliteration: Yā kāraṇē sīmantinī. Nitya pūjī śūlapāṇi. Sōmavāra upōṣaṇī. Mhaṇōni karitī pariyēsā.||249||

 Meaning: "For this reason, Simantini daily worships Lord Shiva, observing the Monday fast; please listen." 

अर्थ: "याच संकटातून सुटण्यासाठी सीमंतिनी दर सोमवारी महादेवाची पूजा करते."

Ovi 250: इतके सख्या सांगती । मग बोले आपण सीमंती । किमर्थ पुसता आम्हांप्रती । आपण कोण कंदर्परूपी ॥२५०॥

 Transliteration: Itakē sakhyā sāṅgatī. Maga bōlē āpaṇa sīmantī. Kimartha pusatā āmhāmpratī. Āpaṇa kōṇa kandarparūpī.||250||

 Meaning: After the friends said this, Simantini herself spoke, "Why are you asking us? Who are you, looking like the God of Love (Kandarp)?" 

अर्थ: "मैत्रिणींनी सर्व सांगितल्यावर सीमंतिनीने विचारले, ""तुम्ही आमची विचारपूस का करत आहात? आणि मदनस्वरूपी असे आपण कोण आहात?"

Ovi 251: गंधर्व किंवा तुम्ही देव । किन्नर अथवा सिद्ध गंधर्व । नररूप दिसता मानव । आमुते पुसता कवण कार्या ॥ २५१॥

 Transliteration: Gandharva kinvā tumhī dēva. Kinnara athavā siddha gandharva. Nararūpa disatā mānava. Āmutē pusatā kavaṇa kāryā.||251||

 Meaning: "Are you a Gandharva or a God? A Kinnara or a Siddha? You look like a human; for what purpose do you ask us?" 

अर्थ: "सीमंतिनी म्हणे, ""तुम्ही गंधर्व, देव की सिद्ध आहात? मानवी रूपात असूनही तुमचे तेज अलौकिक आहे. आपण माझी विचारपूस का करत आहात?’’

Ovi 252: स्नेह्भावे करोनी । पुसता तुम्ही अति गहनी । पूर्वी देखिले होते नयनी । न कळे खूण म्हणतसे ॥ २५२ ॥

Transliteration: Snēhbhāvē karōnī. Pusatā tumhī ati gahanī. Pūrvī dēkhilē hōtē nayanī. Na kaḷē khūṇa mhaṇatasē.||252||

 Meaning: "You ask with such affection; I feel deeply. I have seen you before, but I cannot recognize the mark," she said. 

अर्थ: """तुम्ही इतक्या आपुलकीने विचारत आहात की मला वाटते मी तुम्हाला पूर्वी कोठेतरी पाहिले आहे, पण ओळख पटत नाहीये."""

Ovi 253: आप्तभाव माझ्या मनी । स्वजन तसे दिसता नयनी । नाम सांगा म्हणोनि । आठवी रूप पतीचे ॥२५३॥

 Transliteration: Āptabhāva mājhyā manī. Svajana tasē disatā nayanī. Nāma sāṅgā mhaṇōni. Āṭhavī rūpa patīcē.||253||

 Meaning: "I feel a sense of kinship; you look like my own kin. Tell me your name," she said, recalling her husband's form. 

अर्थ: """तुमच्याबद्दल मला खूप ओढ वाटत आहे. कृपया तुमचे नाव सांगा,"" असे म्हणून ती पतीच्या रूपाची आठवण करू लागली."

Ovi 254: आठवोनि पतीचे रूप । करू लागली अति प्रलाप । धरणी पडली रुदितबाष्प । महादुःख करीतसे ॥२५४॥

 Transliteration: Āṭhavōni patīcē rūpa. Karū lāgulī ati pralāpa. Dharaṇī paḍalī ruditabāṣpa. Mahāduḥkha karītasē.||254||

 Meaning: Recalling her husband's form, she began to lament loudly. Falling to the ground with tears, she grieved immensely. 

अर्थ: पतीची आठवण येताच ती ढसाढसा रडू लागली आणि दुःखावेगाने जमिनीवर कोसळली.

Ovi 255: तियेचे दुःख देखोनि नयनी । कुमार विलोकी तटस्थपणी । मुहूर्त एक सावरोनि । आपण दुःख करीतसे ॥२५५॥

 Transliteration: Tiyēcē duḥkha dēkhōni nayanī. Kumāra vilōkī taṭasthapaṇī. Muhūrta ēka sāvarōni. Āpaṇa duḥkha karītasē.||255||

 Meaning: Seeing her grief, the prince looked on stolidly. Collecting himself for a moment, he himself began to grieve. 

अर्थ: तिचे दुःख पाहून राजपुत्र चंद्रांगदही हेलावला. थोडा वेळ स्वतःला सावरून त्यालाही रडू कोसळले.

Ovi 256: दुःख करोनिया देखा । प्रक्षाळिले आपुल्या मुखा । उगी राहे म्हणे ऐका । आमुचे नाम सिद्ध म्हणे ॥२५६॥

 Transliteration: Duḥkha karōniyā dēkhā. Prakṣāḷilē āpulyā mukhā. Ugī rāhē mhaṇē aikā. Āmucē nāma siddha mhaṇē.||256||

 Meaning: After grieving, he washed his face. "Be quiet and listen," he said, "our name is Siddha." 

अर्थ: "त्याने आपले डोळे पुसले आणि तिला शांत करत म्हटले, ""तू रडू नकोस, माझे नाव 'सिद्ध' आहे (असे त्याने सुचवले)."

Ovi 257: सीमंतिनी करिता शोक अपार । जवळी आला राजकुमार । हाती धरली सत्वर । संबोखीतसे प्रेमभावे ॥२५७॥

 Transliteration: Sīmantinī karitā śōkha apāra. Javaḷī ālā rājakumāra. Hātī dharalī satvara. Sambōkhītasē prēmabhāvē.||257||

 Meaning: As Simantini grieved boundlessly, the prince came near. He quickly held her hand and comforted her with love.

 अर्थ: सीमंतिनीचा शोक अनावर झाला तेव्हा चंद्रांगदाने तिचा हात धरला आणि तिला प्रेमाने समजावले.

Ovi 258: एकांती सांगे तियेसी । म्हणे तुझ्या भ्रतारासी । देखिले आम्ही दृष्टीसी । सुखी आता असावे ॥२५८॥

 Transliteration: Ēkāntī sāṅgē tiyēsī. Mhaṇē tujhyā bhratārāsī. Dēkhilē āmhī dr̥ṣṭīsī. Sukhī ātā asāvē. ||258||

Meaning: In private, he told her, "I have seen your husband with my own eyes. You should be happy now." 

अर्थ: "त्याने तिला बाजूला नेऊन सांगितले, ""मी तुझ्या पतीला पाहिले आहे, तो सुखरूप आहे. तू आता काळजी करू नकोस."

Ovi 259: तव व्रतपुण्ये करोनी । पति शीघ्र पहासी नयनी । चिंता करून नको म्हणोनि । तृतीय दिनी भेटेल ॥२५९॥

 Transliteration: Tava vratapuṇyē karōnī. Pati śīghra pahāsī nayanī. Cintā karūna nakō mhaṇōni. Tr̥tīya dinī bhēṭēla. ||259||

Meaning: "Due to the merits of your vow, you will soon see your husband. Do not worry; he will meet you on the third day." 

अर्थ: """तुझ्या सोमवार व्रताच्या पुण्यामुळे तुझा पती तुला लवकरच भेटेल. तिसऱ्या दिवशी तो तुझ्यासमोर असेल."""

Ovi 260: तव पति माझा सखा । प्राण तोचि ऐका । संदेह न करी वो बालिका । आण शिवचरणाची ॥२६०॥

 Transliteration: Tava pati mājhā sakhā. Prāṇa tōci aikā. Sandēha na karī vō bālikā. Āṇa śivacaraṇācī.||260||

 Meaning: "Your husband is my close friend, he is my very life. Do not doubt, child; I swear by Shiva's feet."

 अर्थ: """तुझा पती माझा अत्यंत जवळचा मित्र आहे. मी तुला शिवाच्या चरणांची शपथ घेऊन सांगतो की तो तुला नक्की भेटेल."""

Ovi 261: ऐसे एकांती सांगून । प्रगट न करी म्हणून । दुःख आठवले ऐकून । सीमंतिनी बाळिकेसी ॥२६१॥

Transliteration: Aisē ēkāntī sāṅgūna. Pragaṭa na karī mhaṇūna. Duḥkha āṭhavalē aikūna. Sīmantinī bāḷikēsī. ||261||

Meaning: Telling her this in private and asking her not to reveal it, Simantini remembered her old sorrows upon hearing it. 

अर्थ: त्याने तिला हे रहस्य कोणालाही न सांगायला सांगितले. सीमंतिनीच्या मनात जुन्या आठवणी दाटून आल्या.

Ovi 262: सुटल्या धारा लोचनी । प्रेमे रडे स्फुंदोनी । विचार करी सीमंतिनी । हाचि होय मम पति ॥ २६२ ॥

Transliteration: Suṭalyā dhārā lōcanī. Prēmē raḍē sphundōnī. Vicāra karī sīmantinī. Hāci hōya mama pati. ||262||

Meaning: Tears streamed from her eyes; she wept with love and sobbing. Simantini thought, "This indeed is my husband." 

अर्थ: तिच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहू लागले. तिला मनोमन खात्री पटली की हाच माझा पती आहे.

Ovi 263: पतीसारिखे मुखकमळ । नयन सुंदर अति कोमळ । ध्वनि बोलता ज्याची मंजुळ । अति गंभीर बोलतसे ॥२६३॥

Transliteration: Patīsārikhē mukhakamaḷa. Nayana sundara ati kōmaḷa. Dhvani bōlatā jyācī mañjuḷa. Ati gambhīra bōlatasē.||263||

 Meaning: "His lotus-like face is like my husband's; his eyes are beautiful and very soft. His voice is melodious and very grave when he speaks." 

अर्थ: """यांचे डोळे, बोलण्याची पद्धत आणि गंभीर आवाज हुबेहूब माझ्या पतीसारखाच आहे."""

Ovi 264: मृदु वाणी पतीसरसी । तैसाची बोले तो हर्षी । धरिता माझिया करासी । अति मृदु लागले ॥ २६४ ॥

Transliteration: Mr̥du vāṇī patīsarasī. Taisācī bōlē tō harṣī. Dharitā mājhiyā karāsī. Ati mr̥du lāgalē. ||264||

Meaning: "His soft speech is like my husband's; he speaks with the same joy. When he held my hand, it felt very soft." 

अर्थ: """त्यांच्या वाणीनेही मला माझ्या पतीचीच जाणीव होत आहे. त्यांनी माझा हात धरला तेव्हा तो खूप मऊ लागला."""

Ovi 265: माझे पतीचे लक्षण । मी जाणे सर्व खूण । हाचि होय माझा प्राण । समस्त चिन्हे असती ॥२६५॥

 Transliteration: Mājhē patīcē lakṣaṇa. Mī jāṇē sarva khūṇa. Hāci hōya mājhā prāṇa. Samasta cinhē asatī. ||265||

Meaning: "I know all the signs of my husband. This indeed is my life; all the marks are present." 

अर्थ: """मी माझ्या पतीला पूर्ण ओळखते. सर्व लक्षणे पाहता हेच माझे पती आहेत."""

Ovi 266: यास देखोनि नयनी । धारा सुटल्या प्रेमे जीवनी । नवलपरी विचारूनी । मागुती अनुमान करीत ॥२६६॥

Transliteration: Yāsa dēkhōni nayanī. Dhārā suṭalyā prēmē jīvanī. Navalaparī vicārūnī. Māgutī anumāna karīta. ||266||

Meaning: Seeing him, tears of love flowed. Thinking in a strange way, she again began to speculate. 

अर्थ: """यास देखोनि नयनी । धारा सुटल्या प्रेमे जीवनी । नवलपरी विचारूनी । मागुती अनुमान करीत ॥"""

Ovi 267: दैवहीन असे आपण । कैसा पति येईल म्हणोन । बुडाला नदीत जाऊन । मागुती कैसी भ्रांति म्हणे ॥ २६७॥

 Transliteration: Daivahīna asē āpaṇa. Kaisā pati yē'īla mhaṇōna. Buḍālā nadīta jā'ūna. Māgutī kaisī bhrānti mhaṇē.||267||

 Meaning: "I am luckless; how could my husband return? He drowned in the river; how can this be anything but an illusion?" 

अर्थ: """मी इतकी अभागी असताना पती पुन्हा कसा येईल? ते तर नदीत बुडाले होते, मग हा माझा भ्रम तर नाही ना?"""

Ovi 268: मेला पति मागुती येता । ऐशी न ऐकिली कानी कथा । स्वप्न देखिले की भ्रांता । काय कळते माझे मना ॥२५८॥

 Transliteration: Mēlā pati māgutī yētā. Aiśī na aikilī kānī kathā. Svapna dēkhilē kī bhrāntā. Kāya kaḷatē mājhē manā.||258||

 Meaning: "I have never heard a story of a dead husband returning. Have I seen a dream or am I deluded? What does my mind understand?" 

अर्थ: "मेलेला माणूस पुन्हा जिवंत येतो, अशी कथा मी कधी ऐकली नाही. हे स्वप्न तर नाही ना?"

Ovi 269: धूर्त होय की वेषधारा । राक्षस यक्ष किंवा किन्नरी । कपटे प्रगटला नदीतीरी । म्हणोनि कल्पना करीतसे ॥२६९॥

Transliteration: Dhūrta hō'ī kī vēṣadhārā. Rākṣasa yakṣa kinvā kinnarī. Kapaṭē pragaṭalā nadītīrī. Mhaṇōni kalpanā karītasē.||269||

 Meaning: "Is he a cunning person in disguise? A demon, Yaksha, or Kinnara? He appeared deceitfully on the riverbank," she imagined. 

अर्थ: """हा कोणी कपटी राक्षस किंवा वेष बदललेला गंधर्व तर नाही ना?"""

Ovi 270: किंवा पावला शिवव्रते । की धाडिला गिरिजानाथे । संकट जाणोनि आमुच्या येथे । मैत्रेयीकारणे धाडिला ॥२७०॥

 Transliteration: Kinvā pāvalā śivavratē. Kī dhāḍilā girijānāthē. Saṅkaṭa jāṇōni āmucyā yēthē. Maitrēyīkāraṇē dhāḍilā.||270||

 Meaning: "Or was he obtained through the Shiva fast? Or sent by Shiva Himself? Knowing our distress, was he sent for our sake?" 

अर्थ: """किंवा माझ्या शिवव्रतामुळे प्रसन्न होऊन महादेवांनीच माझ्या मदतीसाठी याला पाठवले असेल का?"""

Ovi 271: ज्यास प्रसन्न शंकर । त्यास कैचा दुःखविकार । चिंतिले पाहिजे निर्धारे । ऐसे चिंती सीमंतिनी ॥ २७१ ॥

Transliteration: Jyāsa prasanna śaṅkara. Tyāsa kaicā duḥkhavikāra. Cintilē pāhijē nirdhārē. Aisē cintī sīmantinī.||271||

 Meaning: "One with whom Shiva is pleased cannot have the affliction of grief. I must reflect on this certainly," Simantini thought.

 अर्थ: """ज्यावर भगवान शंकर प्रसन्न असतात, त्याचे दुःख नक्कीच दूर होते,"" असा विचार सीमंतिनी करू लागली."

Ovi 272: ऐसे होता राजकुमार । आरूढला वारूवर । निरोप मागे प्रीतिकर । सीमंतिनी नारीसी ॥२७२॥

 Transliteration: Aisē hōtā rājakumāra. Ārūḍhalā vārūvara. Nirōpa māgē prītikara. Sīmantinī nārīsī. ||272||

Meaning: While this was happening, the prince mounted the horse. He asked for a loving farewell from the lady Simantini. 

अर्थ: दरम्यान, चंद्रांगद घोड्यावर बसला आणि त्याने सीमंतिनीचा प्रेमाने निरोप घेतला.

Ovi 273: निघाला अश्व मनोवेगे । पातला नगरा अतिशीघ्रे । वासुकीपुत्र होता संगे । तया पाठवी नगरांत ॥ २७३॥

Transliteration: Nighālā aśva manōvēgē. Pātalā nagarā atiśīghrē. Vāsukīputra hōtā saṅgē. Tayā pāṭhavī nagarānta.||273||

 Meaning: The horse departed at the speed of thought and reached the city very quickly. The son of Vasuki was with him, whom he sent into the city. 

अर्थ: तो वेगाने आपल्या पित्याच्या राजधानीकडे निघाला. त्याने सोबत असलेल्या नागपुत्राला संदेश घेऊन नगरात पाठवले.

Ovi 274: त्वा जावोनि वैरियांसी । इष्टती सांगा वादीयासी । न ऐकता तव बोलासी । संहारीन बोलावे ॥२७४॥

Transliteration: Tvā jāvōni vairiyānsī. Iṣṭatī sāṅgā vādīyāsī. Na aikatā tava bōlāsī. Sanhārīna bōlāvē. ||274||

Meaning: "Go and tell the enemies and claimants; tell them if they do not listen to your words, I will destroy them." 

अर्थ: """तू जाऊन शत्रूंना सांग कि चंद्रांगद परत आला आहे. त्यांनी शरण यावे, अन्यथा त्यांचा संहार होईल."""

Ovi 275: ऐसे वचन ऐकोनि । त्वरित पावला राजभुवनी । उभा राहोनि कठोर वचनी । बोलतसे नगराधिपतीसी ॥ २७५॥

Transliteration: Aisē vacana aikōni. Tvarita pāvalā rājabhuvanī. Ubhā rāhōni kaṭhōra vacanī. Bōlatasē nagarādhipatīsī.||275||

 Meaning: Hearing these words, he quickly reached the royal palace. Standing there, he spoke with harsh words to the city ruler.

 अर्थ: नागपुत्र राजवाड्यात गेला आणि त्याने शत्रू राजांना कडक शब्दांत सुनावले.

Ovi 276: चला शीघ्र कुटुंबेसी । चंद्रांगदाचे भेटीसी । तक्षकाचे दर्शनासी । गेला होता पाताळी ॥ २७६ ॥

 Transliteration: Calā śīghra kuṭumbēsī. Candrāṅgadācē bhēṭīsī. Takṣakācē darśanāsī. Gēlā hōtā pātāḷī. ||276||

Meaning: "Come quickly with your families to meet Chandrangada. He had gone to Patala to see Takshaka." 

अर्थ: "नगराधिपतीला सांगितले, ""लवकरात लवकर चंद्रांगदाला भेटायला चला. तो पाताळात तक्षक राजाला भेटून परत आला आहे."""

Ovi 277: कालिंदीये नदीत । बुडाला हे ऐकोनिया मात । तुम्ही केला स्वामीघात । राज्य घेतले इंद्रसेनाचे ॥ २७७ ॥

Transliteration: Kālidīyē nadīta. Buḍālā hē aikōniyā māta. Tumhī kēlā svāmīghāta. Rājya ghētalē indrasēnacē. ||277||

Meaning: "Hearing that he had drowned in the Kalindi river, you committed treason and took Indrasena's kingdom." 

अर्थ: "तो बुडाला असे समजून तुम्ही कपटाने राजा इंद्रसेनाचे राज्य बळकावले."

Ovi 278: आता सांगेन तुम्हांसी । चाड असे जरी प्राणासी । शरण जावे तयासी । इंद्रसेना स्थापोनी ॥ २७८ ॥

 Transliteration: Ātā sāṅgēna tumhānsī. Cāḍa asē jarī prāṇāsī. Śaraṇa jāvē tayāsī. Indrasēnā sthāpōnī. ||278||

Meaning: "Now I tell you, if you care for your lives, surrender to him after reinstating Indrasena." 

अर्थ: "जर तुम्हाला तुमचे प्राण प्रिय असतील, तर इंद्रसेन राजाला पुन्हा सिंहासनावर बसवा आणि शरण जा."

Ovi 279: तक्षकासारखा मैत्र जोडला । दिधले नवनागसहस्त्रबळा । शीघ्र लागा चरणकमळा । चंद्रांगदाचे जाऊनी ॥ २७९ ॥

 Transliteration: Takṣakāsārakhā maitra jōḍalā. Didhalē navanāgasahastrabāḷā. Śīghra lāgā caraṇakamaḷā. Candrāṅgadācē jā'ūnī. ||279||

Meaning: "He has gained a friend like Takshaka, who gave him the strength of nine thousand serpents. Go quickly and touch Chandrangada's lotus feet." 

अर्थ: """त्याच्याकडे आता तक्षकाचे आणि हजारो नागांचे बळ आहे. ताबडतोब त्याच्या चरणांना लागा."""

Ovi 280: न ऐकाल माझ्या वचना । तरी आताचि घेतो प्राणा । तक्षके पाठविले आपणा । पारिपत्याकारणे हो ॥२८०॥

 Transliteration: Na aikāla mājhyā vacanā. Tarī ātāci ghētō prāṇā. Takṣakē pāṭhavilē āpaṇā. Pāripatyākāraṇē hō. ||280||

Meaning: "If you do not listen to my words, I will take your lives right now. Takshaka has sent me for your punishment."

 अर्थ: """जर तुम्ही ऐकले नाही, तर तक्षकाच्या आज्ञेवरून मी तुमचा आताच अंत करीन."""

Ovi 281: ऐसे वचन ऐकोनी । शत्रु भयाभीत मनी । हीन बुद्धि केली जाणोनी । आता शरण रिघावे ॥२८१॥

 Transliteration: Aisē vacana aikōni. Śatru bhayābhīta manī. Hīna buddhi kēlī jāṇōnī. Ātā śaraṇa righāvē.||281||

 Meaning: Hearing these words, the enemies were terrified at heart. Recognizing their low intelligence, they decided to surrender now.

 अर्थ: हे ऐकून शत्रू राजे घाबरले. त्यांना समजले की आता शरण जाण्याशिवाय पर्याय नाही.

Ovi 282: जरी करू बलात्कार । तक्षक करील संहार । लोकात होई निंदा फार । प्राण जाईल आपुला ॥ २८२ ॥

Transliteration: Jarī karū balātkāra. Takṣaka karīla sanhāra. Lōkāta hō'ī nindā phāra. Prāṇa jā'īla āpulā.||282||

 Meaning: "If we use force, Takshaka will destroy us. There will be much public criticism, and we will lose our lives." 

अर्थ: त्यांनी विचार केला की नागांशी युद्ध केल्यास आपला सर्वनाश होईल.

Ovi 283: ऐसे विचारूनि मानसी । बाहेर आणिती इंद्रसेनासी । नाना वस्त्रे आभरणेसी । सिंहासनी बैसविला ॥२८३॥

 Transliteration: Aisē vicārūni mānasī. Bāhēra āṇitī indrasēnāsī. Nānā vastrē ābharaṇēsī. Sinhāsanī baisavilā.||283||

 Meaning: Thinking thus, they brought Indrasena out. They dressed him in various clothes and ornaments and seated him on the throne. 

अर्थ: त्यांनी राजा इंद्रसेनाला तुरुंगातून बाहेर काढले, त्यांना चांगले कपडे दिले आणि पुन्हा सिंहासनावर बसवले.

Ovi 284: सकळ विनविती त्यासी । अपराध घडला आम्हांसी । प्राण राखा वेगेसी । म्हणोनि चरणी लागले ॥२८४॥

 Transliteration: Sakaḷa vinavitī tyāsī. Aparādha ghaḍalā āmhānsī. Prāṇa rākhā vēgēsī. Mhaṇōni caraṇī lāgalē. ||284||

Meaning: Everyone pleaded with him, "We have committed an offense. Save our lives quickly," and they fell at his feet. 

अर्थ: सर्व शत्रू इंद्रसेन राजाच्या पाया पडले आणि त्यांनी आपल्या अपराधाची क्षमा मागितली.

Ovi 285: राया इंद्रसेनासी । तक्षकपुत्र सांगे त्यासी । तुमचा पुत्र आला परियेसी । वासुकी भेटी गेला होता ॥२८५॥

 Transliteration: Rāyā indrasēnāsī. Takṣakaputra sāṅgē tyāsī. Tumucā putra ālā pariyēsī. Vāsukī bhēṭī gēlā hōtā.||285||

 Meaning: To King Indrasena, Takshaka's son said, "Listen, your son has returned; he has gone to meet Vasuki." 

अर्थ: "नागपुत्राने इंद्रसेन राजाला सांगितले की, ""महाराज, तुमचा मुलगा चंद्रांगद जिवंत असून तो परत आला आहे."""

Ovi 286: ऐकोनिया राव संतोषी त्यासी । आठवोनि अधिक दुःखासी । मूर्छा येवोनि धरणीसी । पत्‍नीसहित पडियेला ॥ २८६ ॥

 Transliteration: Aikōniyā rāva santōṣī tyāsī. Āṭhavōni adhika duḥkhāsī. Mūrchā yēvōni dharaṇīsī. Patnīsahita paḍiyēlā. ||286||

 Meaning: Hearing this, the king was happy, but remembering more sorrows, he fell to the ground in a faint along with his wife. 

अर्थ: हे ऐकून आनंदाच्या भरात इंद्रसेन आणि त्यांची पत्नी पुन्हा मूर्च्छित झाले.

Ovi 287: नागकुमरे उठविले त्यासी । दुःख कासया करावे हर्षी । येईल पुत्र भेटीसी । त्वरे करोनि आतांची ॥२८७॥

 Transliteration: Nāgakumarē uṭhavilē tyāsī. Duḥkha kāsayā karāvē harṣī. Yē'īla putra bhēṭīsī. Tvarē karōni ātān̄cī.||287||

 Meaning: The Naga prince revived them. "Why grieve in joy? Your son will come to meet you very soon now." 

अर्थ: नागपुत्राने त्यांना सावध केले आणि सांगितले की आता रडू नका, तुमचा मुलगा तुम्हाला भेटायला येत आहे.

Ovi 288: मग राव अतिहर्षी । बोलावित मंत्रियांसी । नगर श्रृंगारावयासी । निरोप दिधला तये वेळी ॥२८८॥

 Transliteration: Maga rāva atiharṣī. Bōlāvita mantriyānsī. Nagara śr̥ṅgārāvayāsī. Nirōpa didhalā tayē vēḷī. ||288||

Meaning: Then the king, in great joy, called his ministers. At that time, he gave orders to decorate the city. 

अर्थ: राजाने आनंदाने संपूर्ण नगर सजवण्याची आज्ञा दिली.

Ovi 289: ऐसा निरोप देऊन । भेटी निघाला आपण । सकळ दायाद स्वजन । राणीवसा आदिकरूनि ॥ २८९॥

Transliteration: Aisā nirōpa dē'ūna. Bhēṭī nighālā āpaṇa. Sakaḷa dāyāda svajana. Rāṇīvasā ādikarūni. ||289||

Meaning: Having given this message, he set out for the meeting himself, along with all kinsmen and the ladies of the palace. 

अर्थ: राजा स्वतः आपल्या पुत्राला भेटण्यासाठी नगराबाहेर निघाला.

Ovi 290: मंत्रीपुरोहितासहित । निघाले लोक समस्त । कौतुक पाहो म्हणत । मेला पुत्र कैसा आला ॥२९०॥

Transliteration: Mantripurōhitasahita. Nighālē lōka samasta. Kautuka pāhō mhaṇata. Mēlā putra kaisā ālā. ||290||

Meaning: Along with ministers and priests, all the people set out, saying, "Let us see the wonder; how has the dead son returned?" 

अर्थ: """मेलेला मुलगा कसा काय परत आला?"" हे पाहण्यासाठी संपूर्ण नगर लोटले होते."

Ovi 291: आनंद झाला सकळिका । राव मानि महाहरिखा । पाहीन म्हणे पुत्रमुखा । अति आवडीने अवधारा ॥२९१॥

 Transliteration: Ānanda jhālā sakaḷikā. Rāva māni mahāharikhā. Pāhīna mhaṇē putramukhā. Ati āvaḍīnē avadhārā.||291||

 Meaning: Everyone was happy; the king felt great joy. "I will see my son's face," he said with great affection, please listen.

 अर्थ: राजाला पुत्राचे मुख पाहण्याची तीव्र ओढ लागली होती.

Ovi 292: सवे वाजंत्र्यांचे गजर । नगरलोका संतोष थोर । करिताती जयजयकार अति उल्हास करिताती ॥ २९२॥

Transliteration: Savē vājantryāncē gajara. Nagaralōkā santōṣa thōra. Karitātī jayajayakāra ati ullāsa karitātī. ||292||

Meaning: Along with the sound of musical instruments, the city people were very satisfied. They shouted victory slogans with great enthusiasm. 

अर्थ: वाजतगाजत आणि जयजयकार करत सर्व लोक निघाले.

Ovi 293: ऐसे जाऊनि पुत्रासी । भेटी झाली रायासी । चंद्रांगद पितयासी । नमस्कारी साष्टांगे ॥ २९३ ॥

 Transliteration: Aisē jā'ūni putrāsī. Bhēṭī jhālī rāyāsī. Candrāṅgada pityāsī. Namaskarī sāṣṭāṅgē.||293||

 Meaning: Thus going, the meeting took place between the king and his son. Chandrangada prostrated before his father. 

अर्थ: शेवटी बाप-लेकाची भेट झाली. चंद्रांगदाने पित्याला साष्टांग नमस्कार घातला.

Ovi 294: अति प्रेमे पुत्रासी । आलिंगी राव त्वरेसी । सद्गदित कंठेसी । नेत्री सुटल्या अश्रुधारा ॥२९४॥

 Transliteration: Ati prēmē putrāsī. Āliṅgī rāva tvarēsī. Sadgadita kaṇṭhēsī. Nētrī suṭalyā aśrudhārā. ||294||

Meaning: With great love, the king quickly embraced his son. With a choked throat, tears of joy flowed from his eyes.

 अर्थ: राजाने पुत्राला घट्ट मिठी मारली. दोघांच्याही डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहू लागले.

Ovi 295: पुत्रासी म्हणे इंद्रसेन । आलासी बाळा माझा प्राण । श्रमलो होतो तुजविण । म्हणोनि सांगे दुःख आपुले ॥२९५॥

 Transliteration: Putrāsī mhaṇē indrasēna. Ālāsī bāḷā mājhā prāṇa. Śramalō hōtō tujaviṇa. Mhaṇōni sāṅgē duḥkha āpulē.||295||

 Meaning: Indrasena said to his son, "Child, you are my life; you have come. I suffered without you," thus he told his grief. 

अर्थ: "राजा म्हणाला, ""पुत्रा, तू माझा प्राण आहेस. तुझ्याशिवाय मी खूप हाल सोसले."""

Ovi 296: मातेते आलिंगोन । दुःख करी ती अतिगहन । विनवीत तिये संबोखोन । मजनिमित्त कष्टलिसी ॥२९६॥

 Transliteration: Mātētē āliṅgōna. Duḥkha karī tī atigahana. Vinavīta tiyē sambōkhōna. Majanimitta kaṣṭalisī.||296||

 Meaning: Hugging his mother, she grieved deeply. He pleaded consolingly with her, "You suffered much for my sake." 

अर्थ: त्याने आपल्या आईलाही मिठी मारली. आईचे हाल पाहून त्याला खूप दुःख झाले.

Ovi 297: पुत्र नव्हे मी तुमचा शत्रु । जाऊनि आपुले सुखार्थु । तुम्हा दुखविले की बहुतु । नेदीच सुख तुम्हाते ॥२९७॥

 Transliteration: Putra navhē mī tumucā śatru. Jā'ūni āpulē sukhārthu. Tumhā dukhavilē kī bahutu. Nēdīca sukha tumhātē.||297||

 Meaning: "I am not your son but your enemy; going for my own pleasure, I pained you greatly and gave you no happiness." 

अर्थ: तो म्हणाला, "आई, मी तुमचा मुलगा नसून शत्रूच ठरलो, कारण माझ्यामुळे तुम्हाला इतके दुःख सोसावे लागले."

Ovi 298: आपण जावोनि पाताळी । राहिलो सुखे शेषाजवळी । तुम्ही कष्टलीत बहुतकाळी । मजनिमित्त अहोरात्र ॥२९८॥

 Transliteration: Āpaṇa jāvōni pātāḷī. Rāhilō sukhē śēṣājavaḷī. Tumhī kaṣṭalīta bahutakāḷī. Majanimitta ahōrātra.||298||

 Meaning: "I went to Patala and stayed happily with Shesha. You suffered for a long time, day and night for my sake." 

अर्थ: """मी पाताळात सुखात होतो, पण तुम्ही मात्र माझ्यासाठी अहोरात्र कष्ट उपसले."""

Ovi 299: काष्ठासरी अंतःकरण । माझे असे की सत्य जाण । माताजीव जैसे मेण । पुत्रानिमित्त कष्ट बहुत ॥२९९॥

 Transliteration: Kāṣṭhāsarī antaḥkaraṇa. Mājhē asē kī satya jāṇa. Mātājīva jaisē mēṇa. Putrānimitta kaṣṭa bahuta. ||299||

Meaning: "Know for truth that my heart is like wood. A mother's soul is like wax, suffering much for her son." 

अर्थ: """माझे मन लाकडासारखे कठोर आहे, पण आईचे हृदय मेणासारखे असते, जे मुलासाठी नेहमी वितळते."""

Ovi 300: मातापितयांचे दुःख । जो नेणे तोचि शतमूर्ख । उत्तीर्ण व्हावया अशक्य । स्तनपान एक घडीचे ॥३००॥

 Transliteration: Mātāpitayān̄cē duḥkha. Jō nēṇē tōci śatamūrkha. Uttīrṇa vhāvayā aśakya. Stanapāna ēka ghaḍīcē. ||300||

Meaning: "One who does not know the grief of parents is a total fool. It is impossible to repay even a moment of breastfeeding." 

अर्थ: """आई-वडिलांचे दुःख न जाणणारा माणूस मूर्ख आहे. आईने पाजलेल्या दुधाची एका घडीचीही परतफेड आपण करू शकत नाही."""

Ovi 301: मातेवीण देव देखा । पुत्रासि नाही विशेखा । कवण उत्तीर्ण नव्हे ऐका । माता केवळ मृडानी ॥३०१॥

Transliteration: Mātēvīṇa dēva dēkhā. Putrāsi nāhī viśēkhā. Kavaṇa uttīrṇa navhē aikā. Mātā kēvaḷa mr̥ḍānī.||301||

 Meaning: "Behold, there is no god for a son greater than the mother. No one can repay her; the mother is truly Goddess Parvati." 

अर्थ: "आईपेक्षा श्रेष्ठ देव मुलासाठी दुसरा कोणीही नाही. आईच्या ऋणातून कोणीही मुक्त होऊ शकत नाही, ती साक्षात पार्वतीचे रूप आहे."

Ovi 302: दुःख देत जननीसी । तो जाय यमपुरासी । पुत्र नव्हे त्याचे वंशी । सप्तजन्मी दरिद्री ॥ ३०२॥

 Transliteration: Duḥkha dēta jananīsī. Tō jāya yamapurāsī. Putra navhē tyācē vanśī. Saptajanmī daridrī. ||302||

Meaning: "One who gives grief to his mother goes to the city of Yama. He is not a son in his lineage and remains poor for seven births." 

अर्थ: "जो आपल्या आईला दुःख देतो, तो यमपुरीत जातो. तो आपल्या कुळाचा पुत्र म्हणवण्यास पात्र नाही आणि सात जन्म दरिद्री राहतो."

Ovi 303: ऐसे मातेसि विनवूनी । भेटतसे तो भाऊबहिणी । इष्ट सोयरे अखिल जनी । प्रधानासमवेत नागरिका ॥३०३॥

 Transliteration: Aisē mātēsi vinavūnī. Bhēṭatasē tō bhā'ūbahiṇī. Iṣṭa sōyarē akhila janī. Pradhānāsamavēta nāgarikā.||303||

 Meaning: Having pleaded thus with his mother, he met his brothers and sisters, all relatives and people, along with the ministers and citizens. 

अर्थ: "आईची क्षमा मागून चंद्रांगद आपल्या भाऊ-बहिणींना, नातेवाईकांना, मंत्र्यांना आणि नागरिकांना भेटला."

Ovi 304: इतुकिया अवसरी । प्रवेश केला नगराभीतरी । समारंभ केला अति थोरी । पावले निजमंदिरा ॥३०४॥

 Transliteration: Itukiyā avasarī. Pravēśa kēlā nagarābhītarī. Samārambha kēlā ati thōrī. Pāvalē nijamandirā. ||304||

Meaning: At this time, he entered the city. With a very grand ceremony, he reached his palace.

 अर्थ: मोठ्या उत्साहात आणि समारंभाने त्याने नगरात प्रवेश केला आणि आपल्या राजवाड्यात पोहोचला.

Ovi 305: तक्षकाचे पुत्रासी । गौरविले सन्मानेसी । वस्त्रे भूषणे रत्‍नेसी । इंद्रसेने अतिप्रीती ॥३०५ ॥

 Transliteration: Takṣakācē putrāsī. Gauravilē sanmānēsī. Vastrē bhūṣaṇē ratnēsī. Indrasēnē atiprītī. ||305||

Meaning: Indrasena honored Takshaka's son with great respect, giving him clothes, ornaments, and gems with much love. 

अर्थ: राजा इंद्रसेनाने सोबत आलेल्या तक्षकपुत्राचा (नागपुत्राचा) रत्ने आणि वस्त्रे देऊन मोठा सन्मान केला.

Ovi 306: चंद्रांगद सांगे पितयासी । तक्षक उपकार विस्तारेसी । प्राण वाचविला आम्हासी । द्रव्य दिधले अपार ॥ ३०६॥

Transliteration: Candrāṅgada sāṅgē pityāsī. Takṣaka upakāra vistārēsī. Prāṇa vācavilā āmhāsī. Dravya didhalē apāra.||306||

 Meaning: Chandrangada told his father in detail about Takshaka's favors: "He saved my life and gave me boundless wealth." 

अर्थ: "चंद्रांगदाने पित्याला सांगितले कि, तक्षक राजानेच त्याचे प्राण वाचवले आणि त्याला अपार संपत्ती दिली."

Ovi 307: सुंदर वस्त्रे आभरणे । दिधली होती तक्षकाने । पिता देखोनि संतोषाने । म्हणे धन्य तक्षक ॥३०७॥ 

Transliteration: Sundara vastrē ābharaṇē. Didhalī hōtyā takṣakānē. Pitā dēkhōni santōṣānē. Mhaṇē dhanya takṣaka.||307||

 Meaning: Beautiful clothes and ornaments were given by Takshaka. Seeing them, the father said with joy, "Blessed is Takshaka." 

अर्थ: तक्षकाने दिलेली वस्त्रे आणि दागिने पाहून राजा इंद्रसेनाने तक्षकाचे आभार मानले.

Ovi 308: निरोप दिधला नागपुत्रासी । बोळविले तयासी । भृत्य पाठविले वेगेसी । चित्रवर्म्याचे नगरात ॥३०८॥

 Transliteration: Nirōpa didhalā nāgaputrāsī. Bōḷavilē tayāsī. Bhr̥tya pāṭhavilē vēgēsī. Citravarmyācē nagarāta.||308||

 Meaning: He bid farewell to the Naga prince and saw him off. He quickly sent servants to Chitravarma's city. 

अर्थ: "नागपुत्राला सन्मानाने निरोप दिल्यानंतर, राजा चित्रवर्म्याकडे आनंदाची बातमी देण्यासाठी सेवक पाठवले."

Ovi 309: राव म्हणे तये वेळी । सून माझी दैवे आगळी । तिचे धर्मै वाचला बळी । पुत्र माझा अवधारा ॥३०९॥

 Transliteration: Rāva mhaṇē tayē vēḷī. Sūna mājhī daivē āgaḷī. Ticē dharmaiva vācalā baḷī. Putra mājhā avadhārā. ||309||

Meaning: The king said then, "My daughter-in-law is exceptionally lucky. By her virtue, my son has survived; please understand."

 अर्थ: "राजा इंद्रसेन म्हणाला, ""माझी सून खरोखरच नशीबवान आणि धर्माभिमानी आहे, तिच्याच पुण्यामुळे माझा मुलगा वाचला."

Ovi 310: तिणे आराधिला शंकर । तेणे कंकण चुडे स्थिर । तेणे वाचला माझा कुमर । सौभाग्यवती सून माझी ॥३१०॥

 Transliteration: Tiṇē ārādhilā śaṅkara. Tēṇē kaṅkaṇa cuḍē sthira. Tēṇē vācalā mājhā kumara. Saubhāgyavatī sūna mājhī. ||310||

Meaning: "She worshiped Shankara, thus her bangles and ornaments remain stable. Because of that, my son survived; my daughter-in-law is truly blessed with fortune." 

अर्थ: """तीने शंकराची आराधना केली, म्हणून तिचे सौभाग्य टिकले आणि माझा मुलगा जिवंत परत आला."""

Ovi 311: म्हणोनि पाठविले वेगेसी । लिहोनिया वर्तमानासी । चित्रवर्मरायासी । इंद्रसेन रायाने ॥३११॥

 Transliteration: Mhaṇōni pāṭhavilē vēgēsī. Lihōniyā vartamānāsī. Citravarmarāyāsī. Indrasēna rāyānē. ||311||

Meaning: Therefore, King Indrasena quickly sent the news in writing to King Chitravarma.

 अर्थ: राजा इंद्रसेनाने चित्रवर्मा राजाला सर्व वृत्तांत लिहून पाठवला.

Ovi 312: हेर निघाले सत्वरी । चित्रवर्म्याचिये नगरी । व्यवस्था सांगितली कुसरी । चंद्रांगदशुभवार्ता ॥ ३१२॥

Transliteration: Hēra nighālē satvarī. Citravarmyāciyē nagarī. Vyavasthā sāṅgitalī kusarī. Candrāṅgadaśubhavārtā. ||312||

Meaning: The messengers departed quickly to Chitravarma's city and skillfully conveyed the arrangement and the good news of Chandrangada.

 अर्थ: सेवक वेगाने चित्रवर्म्याच्या नगरीत पोहोचले आणि त्यांनी चंद्रांगद परत आल्याची शुभवार्ता सांगितली.

Ovi 313: संतोषे राजा ऐकोनि देखा । करिता झाली महासुखा । दाने दिधली अपार ऐका । रत्‍ने भूषणे हेरांसी ॥ ३१३॥

 Transliteration: Santōṣē rājā aikōni dēkhā. Karitā jhālī mahāsukhā. Dānē didhalī apāra aikā. Ratnē bhūṣaṇē hērānsī. ||313||

Meaning: Hearing it with satisfaction, the king felt great happiness. He gave immense donations—gems and ornaments—to the messengers. 

अर्थ: आनंदी झालेल्या राजा चित्रवर्म्याने बातमी आणणाऱ्या सेवकांना भरपूर रत्ने आणि दागिने बक्षीस दिले.

Ovi 314: इंद्रसेन राजा सत्वर । पुनरपि करावया वर्‍हाड थोर । चंद्रांगद बडिवार । सेना घेवूनि निघाला ॥३१४॥

 Transliteration: Indrasēna rājā satvara. Punarapi karāvayā var'hāḍa thōra. Candrāṅgada baḍivāra. Sēnā ghēvūni nighālā. ||314||

Meaning: King Indrasena quickly set out with an army for a grand wedding procession again, with Chandrangada in splendor. 

अर्थ: राजा इंद्रसेन आपल्या सैन्यासह पुन्हा एकदा मोठ्या थाटात लग्न समारंभासाठी (मुलीला आणण्यासाठी) निघाला.

Ovi 315: महोत्साह झाला थोर । वर्‍हाड केले धुरंधर । चंद्रांगद प्रीतिकर । सीमंतिनीसी भेटला ॥३१५॥

 Transliteration: Mahōtsāha jhālā thōra. Var'hāḍa kēlē dhurandhara. Candrāṅgada prītikara. Sīmantinīsī bhēṭalā. ||315||

Meaning: There was a great celebration; the wedding party was magnificent. The beloved Chandrangada met Simantini.

 अर्थ: "पुन्हा मोठा उत्सव झाला आणि चंद्रांगद आपल्या पत्नीला, सीमंतिनीला भेटला."

Ovi 316: पाताळींची अमोल्य वस्तु । प्राणेश्वरीसी अर्पित । पाजिता झाला अमृत । महानंद प्रवर्तला ॥३१६॥

Transliteration: Pātāḷīncī amōlya vastu. Prāṇēśvarīsī arpita. Pājitā jhālā amruta. Mahānanda pravartalā. ||316||

Meaning: He offered priceless items from Patala to his beloved. He gave her nectar to drink, and great joy prevailed. 

अर्थ: "त्याने पाताळातून आणलेली अमूल्य रत्ने पत्नीला दिली आणि तिला अमृत पाजले, ज्यामुळे सगळीकडे आनंदी आनंद झाला."

Ovi 317: कल्पवृक्षफळ देखा । देवोनि तोषविला नायका । अमोल्य वस्त्राभरणी देखा । दश योजने तेज फाके ॥३१७॥

 Transliteration: Kalpavr̥kṣaphaḷa dēkhā. Dēvōni tōṣavilā nāyakā. Amōlya vastrābharaṇī dēkhā. Daśa yōjanē tēja phākē.||317||

 Meaning: Behold, he satisfied the leader by giving Kalpavriksha fruit. Behold, the brilliance of the priceless clothes and ornaments spread up to ten yojanas. 

अर्थ: "त्याने कल्पवृक्षाची फळे आणि अशी वस्त्रे तिला दिली, ज्यांचे तेज कित्येक कोस पसरत होते."

Ovi 318: ऐसा उत्साह विवाह केला । आपुले पुरीसी निघाला । सीमंतिनीचे वैभवाला । जोडा नसे त्रिभुवनी ॥३१८॥

Transliteration: Aisā utsāha vivāha kēlā. Āpulē purīsī nighālā. Sīmantinīcē vaibhavālā. Jōḍā nasē tribhuvanī. ||318||

Meaning: After celebrating with such enthusiasm, he departed for his city. There was no match for Simantini's splendor in the three worlds.

 अर्थ: असा वैभवशाली सोहळा करून तो आपल्या नगरीत परतला. सीमंतिनीचे ऐश्वर्य संपूर्ण जगात अद्वितीय होते.

Ovi 319: मग जावोनि नगरासी । राज्यी स्थापिला पुत्रासी । दहा सहस्त्र पूर्ण वर्षी । राज्य केले चद्रांगदे ॥३१९॥

 Transliteration: Maga jāvōni nagarāsī. Rājyī sthāpilā putrāsī. Daha sahastra pūrṇa varṣī. Rājya kēlē cadrāṅgadē. ||319||

Meaning: Then, going to the city, he established his son on the throne. Chandrangada ruled for ten thousand full years. 

अर्थ: इंद्रसेन राजाने चंद्रांगदाला गादीवर बसवले. चंद्रांगदाने दहा हजार वर्षे न्याय्य राज्य केले.

Ovi 320: सीमंतिनी करी व्रतासी । उपवास सोमवारासी । पूजिले गौरीहरासी । म्हणोनि पावली इष्टार्थ ॥३२०॥

Transliteration: Sīmantinī karī vratāsī. Upavāsa sōmavārāsī. Pūjilē gaurīharāsī. Mhaṇōni pāvalī iṣṭārtha.||320||

 Meaning: Simantini observed the vow, fasting on Mondays. She worshipped Gauri and Hara (Shiva), and thus attained her desired goals. 

अर्थ: "सीमंतिनीने तिचे सोमवारचे व्रत अखंड चालू ठेवले, ज्यामुळे तिला सर्व सुखे मिळाली."

Ovi 321: ऐसे विचित्र असे व्रत । म्हणोनि सांगे श्रीगुरुनाथ । ऐक सुवासिनी म्हणत । अति प्रीती निरूपिले ॥ ३२१॥

Transliteration: Aisē vicitra asē vrata. Mhaṇōni sāṅgē śrīgurunātha. Aika suvāsinī mhaṇata. Ati prītī nirūpilē. ||321||

Meaning: "Such is this wondrous vow," said Shri Gurunatha. "Listen, O auspicious lady," he said, explaining it with great love. 

अर्थ: "श्रीगुरूंनी त्या ब्राह्मण स्त्रीला (सावित्रीला) सांगितले, ""हे व्रत इतके प्रभावी आहे."""

Ovi 322: ऐसे करी वो आता व्रत । चुडे कंकणे अखंडित । कन्या पुत्र होती बहुत । आमुचे वाक्य अवधारी ॥ ३२२ ॥

 Transliteration: Aisē karī vō ātā vrata. Cuḍē kaṅkaṇē akhaṇḍita. Kanyā putra hōtī bahuta. Āmucē vākya avadhārī. ||322||

Meaning: "Observe this vow now; your marital symbols (bangles) will remain unbroken. You will have many daughters and sons; listen to our words." 

अर्थ: """तू सुद्धा हे व्रत कर, ज्यामुळे तुझे सौभाग्य अखंड राहील आणि तुला पुत्र-कन्यांचे सुख मिळेल."""

Ovi 323: दम्पत्य विनवी श्रीगुरूसी । तुमची चरणसेवा आम्हांसी । पुरविती मनोरथासी । आम्हा व्रत कायसे ॥ ३२३ ॥

 Transliteration: Dampatya vinavī śrīgurūsī. Tumucī caraṇasēvā āmhānsī. Puravitī manōrathāsī. Āmhā vrata kāyasē. ||323||

Meaning: The couple pleaded with Shri Guru, "Service to your feet is for us; it fulfills all desires. What other vow do we need?" 

अर्थ: "त्या दांपत्याने म्हटले, ""स्वामी, तुमची सेवा हेच आमचे व्रत आहे, त्यातूनच आमच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतील."

Ovi 324: आमचा तू प्राणनायक । तुजवाचोनि नेणो आणिक । तव स्मरणमात्रे असे निक । म्हणोनि चरणी लागली ॥३२४॥

 Transliteration: Āmacā tū prāṇanāyaka. Tujavācōni nēṇō āṇika. Tava smaraṇamātrē asē nika. Mhaṇōni caraṇī lāgalī.||324||

 Meaning: "You are the lord of our lives; we know no one else but you. Merely remembering you is enough," saying this, she fell at his feet. 

अर्थ: """आमच्यासाठी तुम्हीच सर्वस्व आहात."" असे म्हणून ती स्त्री श्रीगुरूंच्या चरणी लागली."

Ovi 325: श्रीगुरु म्हणती तयासी । आमुचे निरोपे करा ऐसी । व्रत आचरा सोमवारासी । तेचि सेवा आम्हा पावे ॥३२५॥

Transliteration: Śrīguru mhaṇatī tayāsī. Āmucē nirōpē karā aisī. Vrata ācarā sōmavārāsī. Tēcī sēvā āmhā pāvē. ||325||

Meaning: Shri Guru said to them, "Do as I instruct: observe the Monday fast. That service itself will reach me." 

अर्थ: "श्रीगुरु म्हणाले, ""माझ्या आज्ञेनुसार तुम्ही सोमवारचे व्रत करा, तीच माझी खरी सेवा ठरेल."

Ovi 326: निरोप घेऊनि श्रीगुरूचा । नेम धरिला सोमवाराचा । भेटीलागी तयाच्या । मातापिता पावली ॥३२६॥

Transliteration: Nirōpa ghē'ūni śrīgurūcā. Nēma dharilā sōmavārācā. Bhēṭīlāgī tayācyā. Mātāpitā pāvalī.||326||

 Meaning: Taking Shri Guru's leave, they resolved to observe the Monday fast. To meet them, his parents arrived.

 अर्थ: श्रीगुरूंचा निरोप घेऊन त्यांनी सोमवारचे व्रत सुरू केले. लवकरच त्या ब्राह्मण पुत्राचे आई-वडीलही तिथे पोहोचले.

Ovi 327: ऐकोनिया कन्यापुत्रवार्ता । संतोषली त्याची माता । द्रव्य वेचिले अपरिमिता । समाराधना ब्राह्मणांसी ॥ ३२७॥

Transliteration: Aikōniyā kanyāputravārtā. Santōṣalī tyācī mātā. Dravya vēcilē aparimitā. Samārādhanā brāhmaṇānsī. ||327||

Meaning: Hearing the news of their daughter and son, his mother was satisfied. She spent immense wealth in worshipping and feeding the Brahmins. 

अर्थ: आपल्या मुला-सुनेची बातमी ऐकून आई-वडिलांना खूप आनंद झाला आणि त्यांनी ब्राह्मणांना भोजन व दान दिले.

Ovi 328: पूजा करिती श्रीगुरूसी । आनंद अति मानसी । समारंभ दिवानिशी । बहुत करिती भक्तीने ॥ ३२८ ॥

 Transliteration: Pūjā karitī śrīgurūsī. Ānanda ati mānasī. Samārambha divāniśī. Bahuta karitī bhaktīnē. ||328||

Meaning: They worshipped Shri Guru with great joy in their minds. They celebrated with many ceremonies day and night with devotion. 

अर्थ: सर्वजण मिळून मोठ्या भक्तीने श्रीगुरूंची पूजा करू लागले.

Ovi 329: ऐशापरी वंदोनी । श्रीगुरूचा निरोप घेउनी । गेली ग्रामा परतोनी । ख्याती झाली चहू राष्ट्री ॥ ३२९ ॥

 Transliteration: Aiśāparī vandōnī. Śrīgurūcā nirōpa ghē'unī. Gēlī grāmā paratōnī. Khyātī jhālī cahū rāṣṭrī. ||329||

Meaning: Thus bowing and taking Shri Guru's leave, they returned to their village. The fame spread across all the lands. 

अर्थ: श्रीगुरूंचा आशीर्वाद घेऊन ते आपल्या गावी परतले. श्रीगुरूंच्या चमत्काराची चर्चा सर्वत्र झाली.

Ovi 330: पुढे त्या दंपतीसी । पाच पुत्र शतायुषी । झाले आशीर्वादेसी । श्रीगुरूरायाच्या ॥३३०॥

 Transliteration: Puḍhē tyā dampatīsī. Pāca putra śatāyuṣī. Jhālē āśīrvādēsī. Śrīgurūrāyācyā. ||330||

Meaning: Later, by the blessing of Shri Guru, that couple had five sons who lived for a hundred years.

 अर्थ: पुढे त्या दाम्पत्याला श्रीगुरूंच्या आशीर्वादाने शंभर वर्षे आयुष्य असलेले पाच पुत्र झाले.

Ovi 331: प्रतिवर्षी दर्शनासी । दंपती येती भक्तीसी । ऐसे शिष्य परियेसी । श्रीगुरूचे माहात्म्य ॥३३१॥

 Transliteration: Prativarṣī darśanāsī. Dampatī yētī bhaktīsī. Aisē śiṣya pariyēsī. Śrīgurūcē māhātmya. ||331||

Meaning: Every year, the couple came for darshan with devotion. Listen, such is the greatness of Shri Guru's disciples. 

अर्थ: ते दांपत्य दरवर्षी श्रीगुरूंच्या दर्शनासाठी येऊ लागले. असे हे श्रीगुरूंचे महात्म्य अगाध आहे.

Ovi 332: ऐसे श्रीगुरुचरित्र । सिद्ध सांगे पवित्र । नामधारक अतिप्रीती । ऐकतसे अवधारा ॥३३२॥

 Transliteration: Aisē śrīgurucaritra. Siddha sāṅgē pavitra. Nāmadhāraka atiprītī. Aikatasē avadhārā. ||332||

Meaning: Thus, Siddha tells this holy Shri Guru Charitra, and Namadharaka listens with great love; please understand. 

अर्थ: "सिद्ध मुनींनी नामधारकाला हे पवित्र श्रीगुरुचरित्र सांगितले, जे तो अत्यंत प्रेमाने ऐकत होता."

Ovi 333: गंगाधराचा कुमर । सरस्वती विनवी गुरुकिंकर । स्वामी माझा पारंपार । श्रीनृसिंहसरस्वती ॥३३३॥

 Transliteration: Gaṅgādharācā kumara. Sarasvatī vinavī gurukiṅkara. Svāmī mājhā pārampāra. Śrīnr̥sinhasarasvatī. ||333||

Meaning: The son of Gangadhara, Saraswati, a servant of the Guru, pleads; my eternal Master is Shri Nrusimha Saraswati. 

अर्थ: "गंगाधराचा पुत्र सरस्वती गंगाधर (ग्रंथकार) म्हणतात की, श्रीनृसिंह सरस्वती हेच माझे स्वामी आहेत."

Ovi 334: ऐसा वरदमूर्ति देखा । सकळ जन तुम्ही ऐका । प्रसन्न होईल तात्काळिका । न धरावा संदेह मानसी ॥३३४॥

 Transliteration: Aisā varadamūrti dēkhā. Sakaḷa jana tumhī aikā. Prasanna hō'īla tātkāḷikā. Na dharāvā sandēha mānasī.||334||

 Meaning: Behold such a boon-giving form; listen to all people. He will be pleased instantly; have no doubt in your mind. 

अर्थ: "असे हे वर देणारे श्रीगुरु आहेत. लोकहो, तुम्ही त्यांचे श्रवण करा, ते तुमच्यावर त्वरित प्रसन्न होतील."

Ovi 335: साखर स्वादु म्हणावयासी । उपवा द्यावी कायसी । मनगटीचे कंकणासी । आरसा कासया पाहिजे ॥ ३३५ ॥

 Transliteration: Sākhara svādu mhaṇāvayāsī. Upamā dyāvī kāyasī. Managaṭīcē kaṅkaṇāsī. Ārasā kāsayā pāhijē. ||335||

Meaning: What metaphor is needed to say sugar is sweet? Why is a mirror needed to see the bangle on one's wrist? 

अर्थ: "साखर गोड आहे हे सांगायला उपमेची गरज नसते; तसेच जे प्रत्यक्ष दिसते, त्यासाठी पुराव्याची गरज नसते."

Ovi 336: प्रत्यक्ष पाहता दृष्टान्तेसी । प्रमाण कासया परियेसी । ख्याती असे भूमंडळासी । कीर्ति श्रीगुरुयतीची ॥ ३३६॥

 Transliteration: Pratyakṣa pāhatā dr̥ṣṭāntēsī. Pramāṇa kāsayā pariyēsī. Khyātī asē bhūmaṇḍalāsī. Kīrti śrīguruyatīcī.||336||

 Meaning: When seeing the example directly, why the need for proof? The fame of the ascetic Shri Guru is known across the whole world. 

अर्थ: "श्रीगुरूंची कीर्ती सर्व जगात पसरलेली आहे, त्यासाठी वेगळ्या प्रमाणाची गरज नाही."

Ovi 337: ऐका हो जन समस्त । सांगतो मी उत्तम होत । सेवा करिता श्रीगुरुनाथ । त्वरित होय मनकामना ॥३३७॥

Transliteration: Aikā hō jana samasta. Sāṅgatō mī uttama hōta. Sēvā karitā śrīgurunātha. Tvarita hōya manakāmanā. ||337||

Meaning: Listen, all people; I am telling you what is best. By serving Shri Gurunatha, one's heart's desires are quickly fulfilled. 

अर्थ: "सर्व लोकांनी ऐका, श्रीगुरूंची सेवा केल्याने मनातील सर्व इच्छा त्वरित पूर्ण होतात."

Ovi 338: अमृताची आरवटी । घातली असे गोमटी । पान करा हो तुम्ही घोटी । धणीवरी सकळिक ॥३३८॥

Transliteration: Amrutācī āravaṭī. Ghātalī asē gōmaṭī. Pāna karā hō tumhī ghōṭī. Dhaṇīvarī sakaḷika.||338||

 Meaning: A sweet stall of nectar has been set up; please drink and sip it to your heart's content, everyone.

 अर्थ: "हे श्रीगुरुचरित्र म्हणजे अमृताची शाळाच आहे. तुम्ही सर्वांनी तृप्त होईपर्यंत याचे पान (वाचन) करा."

Ovi 339: श्रीगुरुचरित्र कामधेनु । ऐकता होय पतित पावनु । नाम ज्याचे कामधेनु । तो चिंतिले पुरवित ॥३३९॥

 Transliteration: Śrīgurucaritra kāmadhēnu. Aikatā hōya patita pāvanu. Nāma jyācē kāmadhēnu. Tō cintilē puravita. ||339||

Meaning: Shri Guru Charitra is like the Kamadhenu (wish-fulfilling cow); hearing it makes even the fallen pure. Like the Kamadhenu, it fulfills what is thought of.

 अर्थ: श्रीगुरुचरित्र हे कामधेनूसारखे आहे. ते ऐकल्याने पापी माणूसही पावन होतो आणि मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

Ovi 340: इति श्रीगुरुचरित्रामृत । सीमंतिनी आख्यान विख्यात । पंचत्रिशत्‍ अध्यायात । कथासार सांगितली ॥ ३४० ॥

Transliteration: Iti śrīgurucaritrāmruta. Sīmantinī ākhyāna vikhyāta. Pañcatriśat adhyāyāta. Kathāsāra sāṅgitalī.||340||

 Meaning: Thus ends the nectar of Shri Guru Charitra; the famous legend of Simantini is told in this 35th chapter.

 अर्थ: अशा प्रकारे श्रीगुरुचरित्रातील या ३५ व्या अध्यायात सीमंतिनीचे विख्यात आख्यान आणि सोमवार व्रताचे महत्त्व सांगितले आहे.

Iti Shrigurucharitraparmakathakalpatarau Shrinrusinhasaraswatyupakhyane Siddhanamadharakasamvade Simantinyakhyan Nama Panchtrinsho-Adhyayah ||340|| 🙏🙇🏻

 Shri Gurudattatreyaarpanmastu॥

Conclusion

The 35th chapter concludes with the triumphant return of Prince Chandrangad from the Patala (underworld) and his reunion with his devoted wife, Simantini. It reinforces the teaching of Shri Guru Narasimha Saraswati that faith is the ultimate currency. By following the Guru's command to observe the Monday Fast, the Brahmin couple in the frame-story is blessed with longevity and prosperity, mirroring the happiness of Simantini. It ends with a poetic reminder that the Guru Charitra is like a Kamadhenu (wish-fulfilling cow), providing solace and success to all who read it with a pure heart.

Note: This is an English translation and transliteration of the original 16th-century classic by Saraswati Gangadhar, meticulously prepared for global devotees of Lord Dattatreya by Mantra Stotra Jyoti With Marathi Ovi Meaning & EnglishTransliteration & Ovi 

 ⭐ ⭐ ⭐