गुरुचरित्र अध्याय एकविसावा । २१वा। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय एकविसावा

॥बालसंजीवन॥

 

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
सिद्ध म्हणे नामधारका । ब्रह्मचारी कारणिका । उपदेशी ज्ञान निका । तये प्रेतजननीसी ॥१॥	सिद्धमुनी नामधारकाला म्हणाले: त्या मृत बालकाच्या मातेला तो ब्रह्मचारी (श्रीगुरूंचे रूप) उत्तम ज्ञानोपदेश करू लागला.
ब्रह्मचारी म्हणे नारीसी । मूढपणे दुःख करिसी । कोण वाचला धरणीसी । या संसारी सांग मज ॥२॥	ब्रह्मचारी त्या स्त्रीला म्हणाला: "तू मूर्खपणाने का दुःख करतेस? या जगात कोण अमर राहिले आहे, ते मला सांग."
उपजला कोण मेला कोण । उत्पत्ति झाली कोठोन । जळात उपजे जैसा फेण । बुदबुद राहे कोठे स्थिर ॥३॥	जन्मला कोण आणि मेला कोण? उत्पत्ती कोठून झाली? जसा पाण्याचा फेस किंवा बुडबुडा स्थिर राहत नाही, तसाच हा देह आहे.
जैसा देह पंचभूती । मिळोनि होय आकृति । वेगळी होता पंचभूती । अव्यक्त होय देह जाण ॥४॥	पाच तत्वांच्या (पंचमहाभूत) मीलनातून देहाची आकृती बनते आणि ती तत्वे वेगळी झाली की देह अदृश्य (अव्यक्त) होतो.
तया पंचभूतांचे गुण । मायापाशी वेष्टोन । भ्रांति लाविली मी देह म्हणोन । पुत्रमित्रकलत्रमिषे ॥ ५॥	या देहावर मायेचे वेष्टन असल्याने 'मी देह आहे' अशी भ्रांती होते आणि त्यातूनच पुत्र, मित्र, पत्नी ही नाती उत्पन्न होतात.
सत्त्व रज तमोगुण । तया भूतांपासोन । वेगळाली केली लक्षण । होती ऐका एकचित्ते ॥६॥	सत्त्व, रज आणि तम हे तीन गुण त्या भूतांपासून वेगळे होतात, त्यांची लक्षणे एकाग्र चित्ताने ऐक.
देवत्व होय सत्त्वगुण । रजोगुण मनुष्य जाण । दैत्यांसी तमोगुण । गुणानुसारे कर्मे घडती ॥७॥	सत्त्वगुणाने देवत्व प्राप्त होते, रजोगुणाने मनुष्यत्व आणि तमोगुणाने दैत्यत्व मिळते. गुण्यानुसारच कर्मे घडतात.
जेणे कर्मे आचरती । सुकृत अथवा दुष्कृति । तैशीच होय फळप्राप्ति । आपुले आपण भोगावे ॥८॥	माणूस जशी चांगली किंवा वाईट कर्मे करतो, तशीच त्याला फळप्राप्ती होते. आपले कर्म फळ आपल्यालाच भोगावे लागते.
जैसी गुणाची वासना । इंदिये तयाधीन जाणा । मायापाशी वेष्टोनि गहना । सुखदुःखे लिप्त करिती ॥९॥	जशी गुणांची वासना असते, तशीच इंद्रिये वागतात. मायेमुळे माणूस सुख-दुःखात अडकून पडतो.
या संसारवर्तमानी । उपजती जंतु कर्मानुगुणी । आपल्या आर्जवापासोनि । सुखदुःखादि भोगिती ॥१०॥	या संसारात जीव कर्माप्रमाणे जन्माला येतात आणि आपल्या कर्माच्या कमाईनुसार सुख-दुःख भोगतात.
कल्पकोटी वरुषे ज्यांसी । असती आयुष्ये देवऋषि । न सुटे कर्म तयासी । मनुष्याचा कवण पाड ॥११॥	ज्या देव-ऋषींना कोट्यवधी वर्षांचे आयुष्य असते, त्यांनाही कर्म सुटत नाही, मग मनुष्याची काय कथा?
एखादा नर देहाधीन । काळ करी आपुले गुण । कर्म होय अनेक गुण । देहधारी येणेपरी ॥१२॥	मनुष्य देहाच्या अधीन असतो, काळ आपले काम करतो. कर्मानुसार हा देहधारी जीव जगतो.
जो असे देहधारी । तयासी विकार नानापरी । स्थिर नव्हे तो निर्धारी । आपुले पाप म्हणावया ॥१३॥	जो देह धारण करतो, त्याला अनेक विकार जडतात. तो कधीही स्थिर नसतो, हे आपल्या पापाचेच फळ समजावे.
या कारणे ज्ञानवंत । संतोष न करी उपजत । अथवा नरा होय मृत्यु । दुःख आपण करू नये ॥१४॥	म्हणूनच ज्ञानी माणूस जन्म झाला म्हणून हर्ष मानत नाही आणि मृत्यू झाला तरी दुःख करत नाही.
जधी गर्भसंभव होता । काय दिसे आकारता । अव्यक्त दिसे व्यक्तता । सवेचि होय अव्यक्त पै ॥१५॥	गर्भधारणेच्या वेळी काय आकार असतो? जे अदृश्य होते ते दृश्य होते आणि पुन्हा अदृश्य होऊन जाते.
बुदबुद निघती जैसे जळी । सवेचि नष्ट तात्काळी । तैसा देह सर्वकाळी । स्थिर नव्हे सर्वथा ॥१६॥	जसे पाण्यावरचे बुडबुडे तात्काळ नष्ट होतात, तसाच हा देह कधीही स्थिर नसतो.
जधी गर्भप्रसव झाले । विनाशी म्हणोनि जाणिले । कर्मानुबंधे जैसी फळे । तैसे भोगणे देहासी ॥१७॥	जन्म झाल्याबरोबर हा देह विनाशी आहे हे जाणावे. कर्माच्या बंधनाप्रमाणे देहाला भोगावे लागते.
कोणी मरती पूर्ववयेसी । अथवा मरती वृद्धपणेसी । आपुले अर्जिती असती जैशी । तेणेपरी घडे जाण ॥१८॥	कोणी लहानपणी मरते, तर कोणी म्हातारपणी. जशी ज्याची कर्मे, तसा त्याचा अंत होतो.
मायापाशी वेष्टोनि । म्हणती पिता सुत जननी । कलत्र मित्र तेणे गुणी । आपुले आपुले म्हणती मूढ ॥१९॥	मायेमुळे अडकलेले लोक आई, वडील, मुलगा, मित्र यांना 'माझे' म्हणतात, पण हे मूर्खपण आहे.
निर्मळ देह म्हणो जरी । उत्पत्ति मांसरुधिरी । मळमूत्रांत अघोरी । उद्‌भव झाला परियेसा ॥२०॥	आपण देहाला निर्मळ म्हणतो, पण त्याची उत्पत्ती रक्त, मांस आणि मळमूत्रातच झालेली असते.
कर्मानुसार उपजतांची । ललाटी लिहितो विरंची । सुकृत अथवा दुष्कृतेची । भोग भोगणे म्हणोनि ॥२१॥	जन्माला येतानाच ब्रह्मदेव कपाळावर सुकृत किंवा दुष्कृत कर्माचे भोग लिहून ठेवतो.
ऐसे कर्म काळासी । जिंकिले नाही परियेसी । या कारणे देहासी । नित्यत्व नाही परियेसा ॥२२॥	कुणीही काळाला जिंकू शकलेले नाही, म्हणूनच या देहाला अमरत्व नाही.
स्वप्नी निधान दिसे जैसे । कोणी धरावे भरवसे। इंद्रजाल गारूड जैसे । स्थिर केवी मानिजे ॥२३॥	जसे स्वप्नातील धन खरे नसते, किंवा जसा गारूड्याचा खेळ स्थिर नसतो, तसाच हा देह आहे.
तुझे तूचि सांग वहिले । कोटी वेळा जन्म झाले । मनुष्य किंवा पशुत्व लाधले । पक्षी अथवा कृमिरूप ॥२४॥	तूच सांग, तुझे याआधी कोट्यवधी जन्म झाले आहेत. कधी तू मनुष्य होतीस, तर कधी पशु, पक्षी किंवा कीटक.
जरी होतीस मनुष्ययोनी । कोण कोणाची होतीस जननी । कोण कोणाची होतीस गृहिणी । सांग तुझे त्वा निश्चये ॥२५॥	जेव्हा तू मनुष्य होतीस, तेव्हा तू कोणाची आई होतीस? कोणाची पत्नी होतीस? हे तू निश्चित सांगू शकतेस का?
कवण तुझी मातापिता । जन्मांतरींची सांग आता । वाया दुःख करिसी वृथा । पुत्र आपुला म्हणोनि ॥२६॥	तुझे मागील जन्मीचे आई-वडील कोण होते? मग आता हा 'माझा मुलगा' म्हणून व्यर्थ दुःख का करतेस?
पंचभूतात्मक देह । चर्ममांस-अस्थि-मज्जा -समूह । वेष्टोनिया नव देह । मळबद्ध शरीर नावे ॥२७॥	हा देह हाड, मांस, कातडी आणि मज्जा यांचा समूह आहे. या नऊ द्वारांच्या शरीराला मळबद्ध शरीर म्हणतात.
येणेपरी ब्रह्मचारी । सांगे तत्त्व विस्तारी । परिसोनिया विप्रनारी । विनवितसे तयासी ॥२९॥	अशा प्रकारे ब्रह्मचारी तत्त्वज्ञान सांगू लागला. ते ऐकून ती ब्राह्मण स्त्री त्याला विनंती करू लागली.
विप्रवनिता तये वेळी । विनवीतसे करुणा बहाळी । स्वामी निरोपिले धर्म सकळी । परी स्थिर नव्हे अंतःकरण ॥३०॥	ती ब्राह्मण स्त्री म्हणाली: "स्वामी, तुम्ही सांगितलेला धर्म खरा आहे, पण माझे अंतःकरण स्थिर होत नाही."
प्रारब्ध प्रमाण म्हणो जरी । तरी का भजावा श्रीहरी । परीस संपर्क लोह जरी । सुवर्ण न होय कोण बोले ॥३१॥	"जर प्रारब्धच सर्वकाही असेल, तर देवाची भक्ती कशाला करायची? परीसाच्या स्पर्शाने लोखंडाचे सोने होणार नाही का?"
आम्ही पहिले दैवहीन । म्हणोनि धरिले श्रीगुरुचरण । अभय दिधले नाही मरण । म्हणोनि विश्वासलो आम्ही ॥३२॥	"आम्ही दैवहीन होतो म्हणूनच श्रीगुरूंचे पाय धरले. त्यांनी मला पुत्राचे अभय दिले होते, म्हणूनच मी त्यांच्यावर विश्वास ठेवला."
एखाद्या नरा येता ज्वर । धुंडीत जाय वैद्यघर । औषध घेवोनि प्रतिकार । सवेचि करिती आरोग्यता ॥३३॥	"ज्याला ताप येतो, तो वैद्याकडे जातो. औषधाने तो आजाराचा प्रतिकार करतो आणि बरा होतो."
एके समयी मनुष्यासी । आश्रय करिती करुणेसी । साह्य होय भरंवसी । आली आपदा परिहारी ॥३४॥	"कठीण समयी जेव्हा कोणी दयाळू माणसाचा आश्रय घेतो, तेव्हा संकटे दूर होतात."
त्रयमूतीचा अवतार । श्रीनृसिंहसरस्वती असे नर । तेणे दिधला असे वर । केवी असत्य होय सांगे ॥३५॥	"श्री नृसिंहसरस्वती हे त्रिमूर्तींचा अवतार आहेत. त्यांनी दिलेला वर असत्य कसा ठरेल?"
आराधिले म्या तयासी । वर दिधला गा मजसी । त्याचा भरवसा मानसी । धरोनि होते स्वस्थचित्त ॥३६॥	"मी त्यांची आराधना केली आणि त्यांनीच मला वर दिला. त्याच विश्वासावर मी शांत होते."
विश्वासुनी असता आपण । केवी केले निर्माण । कैसे झाले माझे मूर्खपण । म्हणोनि स्वामी निरोपिसी ॥३७॥	"इतका विश्वास असताना हे असे का झाले? तुम्ही मला मूर्ख का म्हणता?"
याकारणे आपण आता । प्राण त्यजीन तत्त्वता । देह समर्पीन श्रीगुरुनाथा । वाढो कीर्ति तयाची ॥३८॥	"आता मी माझे प्राण अर्पण करीन आणि माझा देह श्रीगुरुनाथांना अर्पण करीन, जेणेकरून त्यांची कीर्ती वाढेल."
ऐकोनि तियेचे वचन । ओळखून भाव मन । सांगे बुद्धि तीस ज्ञान । उपाय यासी करी आता ॥३९॥	तिचे शब्द ऐकून आणि तिचा दृढ भाव ओळखून तो ब्रह्मचारी तिला उपाय सांगू लागला.
विश्वास केला श्रीगुरूसी । पुत्र लाधला पूर्णायुषी । जरी आला मृत्यु त्यासी । घेवोनि जाय गुरुस्थाना ॥४०॥	"जर तुझा श्रीगुरूंवर विश्वास आहे, तर हा मृत पुत्र घेऊन तू त्यांच्या स्थानावर (औदुंबरापाशी) जा."
जेथे लाधला तुज वर । तेथे ठेवी कलेवर । पंचगंगाकृष्णातीर । औदुंबरवृक्षातळी ॥४१॥	"जिथे तुला वर मिळाला, तिथेच हे कलेवर (शव) ठेव. पंचगंगा-कृष्णा संगमावर औदुंबराखाली हे शव ने."
ऐसे वचन ऐकोनि । विश्वास झाला तिचे मनी । पाठी शव बांधोनि । घेवोनि गेली औदुंबरा ॥४२॥	हे ऐकताच तिच्या मनात विश्वास बसला. तिने मुलाचे शव पाठीवर बांधले आणि ती औदुंबराकडे गेली.
जेथे होत्या गुरुपादुका । आफळी शिर ते बालिका । रुधिरे भरल्या त्या पादुका । आक्रोशे रडे ती नारी ॥४३॥	जिथे गुरूंच्या पादुका होत्या, तिथे तिने डोके आपटले. पादुका रक्ताने भरल्या आणि ती आक्रोशाने रडू लागली.
समस्त शोकाहुनी अधिक । साहवेना पुत्रशोक । क्षयरोग तोचि एक । मातापितया मृत्युमूळ ॥४४॥	सर्व दुःखांत पुत्रशोक सर्वात मोठा आहे. हा शोक माता-पित्यांच्या मृत्यूला कारणीभूत ठरतो.
ऐसे करिता झाली निशी । विप्र मागती प्रेतासी । म्हणती आक्रोश का हो करिसी । संस्कारोनि जाऊ आता ॥४५॥	असे करता करता रात्र झाली. ब्राह्मण प्रेत मागू लागले आणि म्हणाले, "आता संस्कार करून मोकळे होऊ."
मनुष्य नाही अरण्यात । केवी राहू जाऊ म्हणत । जळू दे वो आता प्रेत । अहो कर्कशा म्हणे ती ज्ञाती ॥४६॥	"या अरण्यात कोणी नाही, आपण इथे कसे राहणार? या प्रेताला जाळून टाकू दे," असे लोक तिला म्हणाले.
काही केलिया नेदी प्रेत । आपणासवे जाळा म्हणत । पोटी बांधोनिया प्रेत । लोळतसे पादुकांवरी ॥४७॥	तिने प्रेत दिले नाही आणि म्हणाली, "मलाही सोबत जाळा." ती प्रेत पोटाशी धरून पादुकांवर लोळू लागली.
म्हणती विप्र ज्ञाती लोक । राहो नये रानी ऐक । तस्करबाधा होईल देख । जाऊ आता घरासी ॥४८॥	लोक म्हणाले, "या रानात राहणे धोक्याचे आहे, चोर येतील. आपण घरी जाऊ या."
जाऊ स्नान करूनि । उपवास होय आजच्या दिनी । प्रातःकाळी येवोनि । दहन करू म्हणताती ॥४९॥	"आजचा दिवस उपवास झाला आहे, सकाळी येऊन दहन करू," असे म्हणून लोक निघून गेले.
आजिचे रात्री प्रेतासी । सुटेल वास दुर्गंधीसी । देईल आपोआप दहनासी । त्रासून जाणा कर्कशा ॥५०॥	त्यांना वाटले की रात्री प्रेताला दुर्गंधी सुटेल आणि ती स्त्री कंटाळून सकाळी स्वतःच दहन करू देईल.
म्हणोनि निघती सकळ लोक । राहिले तेथे जननीजनक । प्रेत देखोनि करिती शोक । झाली रात्री परियेसा ॥५१॥	सर्व लोक गेले, फक्त आई-वडील तिथे राहिले आणि प्रेताला पाहून दुःख करू लागले.
निद्रा नाही दिवस दोन्ही । शोक करिती जनकजननी । तीन याम होता रजनी । झोप आली तियेसी ॥५२॥	दोन दिवस त्यांना झोप नव्हती. रात्रीचा तिसरा प्रहर झाला तेव्हा तिला थोडी झोप लागली.
देखतसे सुषुप्तीत । जटाधारी भस्मोध्दूलित । व्याघ्रचर्मे परिधानित । रुद्राक्षमाळा सर्वांगी ॥५३॥	झोपेत तिने एक स्वप्न पाहिले - जटाधारी, अंगाला भस्म लावलेले, वाघाचे कातडे नेसलेले आणि रुद्राक्ष माळा घातलेले एक यती आले आहेत.
योगदंड त्रिशूळ हाती । आले औदुंबराप्रति । का हो शोक करिसी सती । आक्रोशोनि आम्हांवरी ॥५४॥	हातात योगदंड आणि त्रिशूळ घेऊन ते औदुंबरापाशी आले आणि म्हणाले, "का दुःख करतेस?"
काय झाले तुझिया कुमारा । करू त्यासी प्रतिकारा । म्हणोनि दे तो अभय करा । भक्तवत्सला श्रीगुरु ॥ ५५॥	"तुझ्या मुलाला काय झाले? मी त्याला ठीक करतो," असे म्हणून भक्तवत्सल श्रीगुरूंनी अभय दिले.
भस्म काढोनि प्रेतासी । लावीतसे सर्वांगासी । मुख पसरी म्हणे तिसी । वायुपूर करू म्हणे ॥५६॥	त्यांनी भस्म काढून प्रेताच्या अंगाला लावले आणि त्याचे तोंड उघडायला सांगितले.
प्राण म्हणे वायु जाण । बाहेर गेला निघोन । घातला मागुती आणून । पुत्र तुझा जीवंत होय ॥५७॥	त्यांनी सांगितले की याचा प्राणवायू बाहेर गेला होता, तो मी परत आणून घातला आहे. आता तुझा मुलगा जिवंत होईल.
इतुके देखोनि भयचकित । झाली नारी जागृत । म्हणे आपणा कैसी भ्रांत । पडिली असे प्रेतावरी ॥५८॥	हे पाहून ती स्त्री जागी झाली. तिला वाटले आपल्याला प्रेतावर पडून स्वप्न पडले असावे.
जे का वसे आपुले मनी । तैसेचि दिसे निद्रास्वप्नी । कैचा देव नृसिंहमुनि । भ्रांति आपणा लागलि असे ॥५९॥	तिला वाटले जे मनात असते तेच स्वप्नात दिसते, श्रीगुरु कोठे येणार? ही माझी भ्रांतीच आहे.
आमुचे प्रारब्ध असे उणे । देवावरी बोल काय ठेवणे । अज्ञान आम्ही मूर्खपणे । श्रीगुरूवरी बोल काय ॥६०॥	"माझे नशीबच खराब आहे, मी उगाच देवाला आणि श्रीगुरूंना दोष का देऊ?"
येणेपरी चिंता करीत । तव प्रेतासी झाले चेत। सर्वांगही उष्ण होत । सर्वसंधी जीव आला ॥६१॥	ती अशी चिंता करत असतानाच प्रेतात हालचाल झाली, शरीर गरम झाले आणि मुलाला जीव आला.
म्हणे प्रेता काय झाले । किंवा भूत संचारले । मनी भय उपजले । ठेवी काढोनि दूर परते ॥६२॥	तिला भीती वाटली की प्रेतात भूत शिरले की काय, तिने त्याला लांब ढकलले.
सर्व संधीसी जीव आला । बाळ उठोनि बैसला । म्हणे क्षुधा लागली मला । अन्न दे की म्हणे माते ॥ ६३॥	मुलाला पूर्ण शुद्ध आली, तो उठून बसला आणि म्हणाला, "आई, मला भूक लागली आहे, खाऊ दे."
रुदन करीतसे तये वेळी । आला कुमार मातेजवळी । स्तन घालिता मुखकमळी । क्षीर निघे बत्तीस धारा ॥६४॥	मुलगा रडत आईजवळ आला, तिने त्याला स्तनपान दिले आणि तिच्या दुधाच्या बत्तीस धारा फुटल्या.
संतोश भय होऊनि तिसी । संदेह वाटे मानसी । कडे घेऊनि बाळकासी । गेली आपुल्या पतीजवळी ॥६५॥	तिला खूप आनंद आणि आश्चर्य वाटले. तिने मुलाला कडेवर घेतले आणि ती पतीकडे गेली.
जागृत करूनि पतीसी । सांगे वृत्तान्त तयासी । पति म्हणे तियेसी । ऐसे चरित्र श्रीगुरूचे ॥६६॥	तिने पतीला उठवून सर्व सांगितले. पती म्हणाला, "हीच श्रीगुरूंची अगाध लीला आहे."
म्हणोनि दंपत्य दोघे जाणा । करोनि औदुंबरी प्रदक्षिणा । साष्टांग नमुनी चरणा । नानापरी स्तोत्रे करिती ॥६७॥	त्या दांपत्याने औदुंबराला प्रदक्षिणा घातली आणि श्रीगुरूंच्या चरणांवर डोके ठेवून स्तुती केली.
जय जयाजी वरदमूर्ति । ब्रह्मा विष्णु शिवयती । भक्तवत्सला तुझी ख्याति । वासना पहासी भक्तांची ॥६८॥	"हे वरदमूर्ती, ब्रह्मा-विष्णु-महेश रूपी यती, तुझा जयजयकार असो. तू भक्तांच्या मनातील ओढ पाहतोस."
तू तारक विश्वासी । म्हणोनि भूमी अवतरलासी । अशक्य तूते वर्णावयासी क्षमा करणे स्वामिया ॥६९॥	"तू विश्वाचा तारणहार आहेस, म्हणून जन्माला आलास. तुझे वर्णन करणे अशक्य आहे, आम्हाला क्षमा कर."
बाळ जैसे कोपेसी । निष्ठुर बोले मातेसी । तैसे अविद्यामायापाशी । तुम्हा निष्ठुर बोलिलो ॥७०॥	"जसे मूल रागाच्या भरात आईला वाईट बोलते, तसे मी अज्ञानापोटी तुम्हाला निष्ठुर बोलले, मला क्षमा करा."
सर्वस्वी आम्हा क्षमा करणे । म्हणोनि घालिती लोटांगणे । विनवोनिया करुणावचने । गेली स्नानासी गंगेत ॥७१॥	त्यांनी लोटांगण घातले आणि क्षमा मागून ते गंगेत स्नानासाठी गेले.
स्नान करोनि बाळकासहित । धुती झाली पादुकांचे रक्त । औदुंबरा स्नपन करीत । लाविती दीप तये वेळी ॥७२॥	स्नानानंतर पादुकांवरील रक्त धुवून त्यांनी औदुंबराला अभिषेक केला आणि दीप लावले.
पूजा करिती भक्तीसी । मंत्रपूर्वक विधींसी । शमीपत्र कुसुमेसी । पूजा करिती परियेसा ॥७३॥	त्यांनी मंत्रांच्या साहाय्याने विधीपूर्वक शमीपत्र आणि फुलांनी श्रीगुरूंची पूजा केली.
नीरांजन तये वेळा । करिती गायन परिबळा । अतिसंतोषी ती अबला । भक्तिभावे स्तुति करीत ॥७४॥	तिने निरांजन ओवाळून गायन केले आणि ती ब्राह्मण स्त्री खूप आनंदी झाली.
इतुके होय तो गेली निशी । उदय झाला दिनकरासी । संस्कारू म्हणोनि प्रेतासी । आले विप्र ज्ञाती सकळ ॥७५॥	इतक्यात सकाळ झाली. गावचे लोक प्रेतावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी तिथे आले.
तव देखती कुमारासी । विस्मय झाला सकळिकांसी । समाधान करिती हर्षी । महा आनंद वर्तला ॥७६॥	पण तिथे त्यांनी त्या मुलाला जिवंत पाहिले. सर्वांना खूप आश्चर्य आणि आनंद झाला.
ऐसा श्रीगुरुस्थानमहिमा । अखिल लोक लाधले कामा । एकेकाची सांगता महिमा । विस्तार होईल बहु कथा ॥७७॥	असा हा श्रीगुरूंच्या स्थानाचा महिमा आहे. लोकांच्या सर्व इच्छा इथे पूर्ण होतात.
पुत्रप्राप्ति वांझेसी । श्रीप्राप्ति दारिद्र्यासी । आरोग्य होईल रोगियासी । अपमृत्यु न ये जाणा ॥७८॥	इथे वांझेला पुत्र मिळतो, गरिबाला संपत्ती मिळते, रोग्याला आरोग्य मिळते आणि अपमृत्यू टळतो.
सिद्ध म्हणे नामधारका । स्थानमहिमा ऐशी ऐका । अपार असे सांगता देखा । साधारण निरोपिले ॥७९॥	सिद्ध म्हणतात, "हा महिमा अपार आहे, मी तुला थोडक्यात सांगितला आहे."
तया औदुंबरातळी । श्रीगुरु वसे सर्वकाळी । काम्य होत तात्काळी । आराधिता नरहरीसी ॥८०॥	त्या औदुंबराखाली श्रीगुरु सदैव राहतात. तिथे नरहरीची (श्रीगुरूंची) पूजा केली की मनोकामना पूर्ण होतात.
भाव असावा आपुले मानी । पूजा करावी श्रीगुरुचरणी । जी जी वासना ज्याचे मानी । त्वरित होय परियेसा ॥८१॥	मनात भक्ती ठेवून श्रीगुरुचरणांची पूजा केली, की मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
ह्रदयशूळ गंडमाळ । अपस्मार रोग सकळ । परिहरती तात्काळ । श्रीगुरुपादुका अर्चिता ॥८२॥	हृदयविकार, गंडमाळ, अपस्मार यांसारखे सर्व रोग श्रीगुरूंच्या पादुकांच्या पूजेने बरे होतात.
जो असेल मंदमति । बधिर मुका चरण नसती । औदुंबरी सेवा करिती । सुदेह होय सत्य माना ॥ ८३॥	जो मतिमंद, बहिरा, मुका किंवा पांगळा असेल, त्याने सेवा केली की त्याचे शरीर निरोगी होते, हे सत्य माना.
चतुर्विध पुरुषार्थ । तेथे होय निश्चित । प्रत्यक्ष वसे श्रीगुरुनाथ । औदुंबरी सनातन ॥८४॥	तिथे धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चारही पुरुषार्थ प्राप्त होतात, कारण तिथे प्रत्यक्ष श्रीगुरुनाथ राहतात.
तया नाव कल्पतरू । प्रत्यक्ष झाणा औदुंबरू । जे जे मनी इच्छिती नरू । साध्य होय परियेसा ॥८५॥	हा औदुंबर प्रत्यक्ष कल्पवृक्ष आहे. माणूस मनात जे इच्छितो, ते त्याला मिळते.
किती वर्णू तेथील महिमा । सांगता अशक्य असे आम्हा । श्रीगुरुसरस्वती नामा । प्रख्यात असे परियेसा ॥८६॥	मी हा महिमा किती वर्णन करू? श्री गुरु सरस्वतींचे नाव जगविख्यात आहे.
गंगाधराचा नंदन । सांगे गुरुचरित्र विस्तारोन । भक्तिपूर्वक ऐकती जे जन । सकलाभीष्टे पावती ॥८७॥	गंगाधराचा मुलगा (सरस्वती गंगाधर) हे चरित्र विस्ताराने सांगत आहे. जे लोक हे ऐकतात, त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
म्हणोनि सरस्वतीगंगाधर । सदा श्रीगुरुचरणी स्थिर । उतरवी पैलपार । इहसौख्य परगति ॥८८॥	सरस्वती गंगाधर नेहमी श्रीगुरूंच्या चरणी स्थिर आहेत. श्रीगुरु त्यांना संसाराच्या पैलतीरी नेतील आणि सुख देतील.
इति श्रीगुरुचरित्रामृत । गुरुमाहात्म्यपरमामृत । विप्रपुत्रसंजीवनामृत । निरोपिले असे येथे ॥८९॥	या अध्यायात श्रीगुरूंचे माहात्म्य आणि ब्राह्मण पुत्राला जिवंत केल्याची कथा सांगितली आहे.
इति श्रीगुरुचरित्रपरमकथाकल्पतरौ श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे बालसंजीवन नाम एकविंशोऽध्यायः ॥२१॥ ॥ ओवीसंख्या ॥८९॥ ॥श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु॥

गुरुचरित्र अध बाविसावा👈

👆श्री गुरुचरित्राती बाविसावा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.