गुरुचरित्र अध्याय तिसावा ।३०वा। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय ३० (तिसावा)

॥प्रेतांगनाशोको॥

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
नामधारक शिष्यराणा । लागे सिद्धाचिया चरणा । विनवीतसे कर जोडून । भक्तिभावेकरूनिया ॥ १	शिष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला नामधारक सिद्धांच्या चरणी लागला आणि हात जोडून भक्तीने विनवणी करू लागला.
जय जया सिद्धमुनि । तूचि तारक भवार्णी । अज्ञानतिमिर नासोनि । ज्योतिःस्वरूप तूचि होसी ॥ २	"हे सिद्धमुनी, तुमचा जयजयकार असो! या संसाररूपी सागरात तुम्हीच तारक आहात. तुम्हीच अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणारे ज्योतिस्वरूप आहात."
अविद्यामायासागरी । बुडालो होतो महापुरी । तुझी कृपा जाहली तरी । तारिले माते स्वामिया ॥ ३	"मी मायेच्या महापुरात बुडालो होतो, पण तुमच्या कृपेने मला वाचवले आहे."
तुवा दाविला निज-पंथ । जेणे जोडे परमार्थ । विश्वपालक गुरुनाथ । तूचि होसी स्वामिया ॥ ४	"तुम्हीच मला परमार्थाचा खरा मार्ग दाखवला. तुम्हीच जगाचे पालन करणारे गुरुनाथ आहात."
गुरुचरित्र सुधारस । तुवा पाजिला आम्हांस । तृप्त न होय गा मानस । तृषा आणिक होतसे ॥ ५	"तुम्ही मला गुरुचरित्राचा हा अमृत रस पाजला आहे, पण माझे मन अजून तृप्त झालेले नाही, मला आणखी ऐकण्याची ओढ लागली आहे."
तुवा केलिया उपकारासी । उत्तीर्ण नव्हे मी वंशोवंशी । निजस्वरूप आम्हांसी । दाविले तुम्ही सिद्धमुनि ॥ ६	"तुमच्या या उपकारांतून मी माझ्या अनेक पिढ्यांतही उतराई होऊ शकणार नाही. तुम्ही मला आत्मस्वरूपाचे दर्शन घडवले."
मागे कथा निरोपिलीसी । अभिनव जाहले सृष्टीसी । पतिताकरवी ख्यातीसी । वेद चारी म्हणविले ॥ ७	"मागच्या कथेत तुम्ही एक आश्चर्यकारक गोष्ट सांगितली की, श्रीगुरूंनी एका पतिताकडून चार वेद वदवून घेतले."
त्रिविक्रम महामुनेश्वरासी । बोधिले ज्ञान प्रकाशी । पुढे कथा वर्तली कैशी । विस्तारावे दातारा ॥ ८	"त्रिविक्रम मुनींना ज्ञानाचा प्रकाश दिला, त्यानंतर पुढे काय घडले ते मला सविस्तर सांगा."
ऐकोनि शिष्याचे वचन । संतोषला सिद्ध आपण । प्रेमभावे आलिंगोन । आश्वासीतसे तये वेळी ॥ ९	शिष्याचे हे प्रेमळ शब्द ऐकून सिद्धांना आनंद झाला. त्यांनी त्याला प्रेमाने आलिंगन दिले आणि त्याचे सांत्वन केले.
धन्य धन्य शिष्यमौळी । तुज लाधले अभीष्ट सकळी । गुरूची कृपा तात्काळी । जाहली आता परियेसा ॥ १०	"हे शिष्योत्तमा, तू धन्य आहेस! तुला तुझे इच्छित साध्य झाले आहे आणि गुरूंची कृपा तुझ्यावर झाली आहे."
धन्य धन्य तुझी वाणी । वेध लागला श्रीगुरुचरणी । तूचि तरलासी भवार्णी । सकळाभीष्टे साधतील ॥ ११	"तुझी वाणी धन्य आहे कारण तुला श्रीगुरूंच्या चरणांचा ध्यास लागला आहे. तू या संसारसागरातून तरून गेला आहेस."
तुवा पुसला वृत्तांत । संतोष झाला आजि बहुत । श्रीगुरुमहिमा असे ख्यात । अगम्य असे सांगता ॥ १२	"तू जो प्रश्न विचारला आहेस, त्याने मला खूप आनंद झाला. श्रीगुरूंचा महिमा इतका अफाट आहे की तो पूर्णपणे सांगणे कठीण आहे."
एकेक महिमा सांगता । विस्तार होईल बहु कथा । संकेतमार्गे तुज आता । निरोपीतसे परियेसी ॥ १३	"त्यांचे प्रत्येक चरित्र सांगायचे म्हटले तर खूप विस्तार होईल, म्हणून मी तुला आता थोडक्यात महत्त्वाच्या गोष्टी सांगतो."
पुढे असता वर्तमानी । तया गाणगग्रामभुवनी । महिमा होतसे नित्यनूतनी । प्रख्यातरूप होऊनिया ॥ १४	"गाणगापूर येथे श्रीगुरु असताना तिथे दररोज नवनवे चमत्कार आणि महिमा प्रगट होत असे."
त्रयमूर्तीचा अवतार । झाला नृसिंहसरस्वती नर । महिमा त्याची अपरंपारु । सांगता अगम्य परियेसा ॥ १५	"नृसिंह सरस्वती हे साक्षात त्रिमूर्तींचा अवतार मानवाच्या रूपात आले होते. त्यांचा महिमा वर्णन करणे अशक्य आहे."
महिमा तया त्रयमूर्तीची । सांगता शक्ति आम्हा कैची । काया धरूनि मानवाची । चरित्र केले भूमीवरी ॥ १६	"साक्षात त्रिमूर्तींचा महिमा सांगण्याची शक्ती माझ्यात कोठून येणार? त्यांनी मानवी देह धारण करून या पृथ्वीवर दिव्य लीला केल्या."
तया स्थानी असता गुरु । ख्याति झाली अपरांपरु । प्रकाशत्व चारी राष्ट्र । समस्त येती दर्शना ॥ १७	"गाणगापूरला श्रीगुरु असताना त्यांची कीर्ती सर्वत्र पसरली आणि चारी दिशांहून लोक त्यांच्या दर्शनाला येऊ लागले."
येती भक्त यात्रेसी । एकोभावे भक्तीसी । श्रीगुरुदर्शनमात्रेसी । सकळाभीष्ट पावती ॥ १८	"अनेक भक्त श्रद्धेने आणि भक्तीने तिथे येऊ लागले. केवळ श्रीगुरूंच्या दर्शनाने त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होत असत."
दैन्य पुरुष होती श्रियायुक्त । वांझेसी पुत्र होय त्वरित । कुष्ठे असेल जो पीडित । सुवर्ण होय देह त्याचा ॥ १९	दरिद्री लोक श्रीमंत होऊ लागले, निपुत्रिक स्त्रियांना पुत्रप्राप्ती झाली आणि कुष्ठरोगी लोकांचे शरीर सोन्यासारखे शुद्ध झाले.
अक्षहीना अक्ष येती । बधिर कर्णी ऐकती । अपस्मारादि रोग जाती । श्रीगुरुचरणदर्शनमात्रे ॥ २०	आंधळ्यांना डोळे प्राप्त झाले, बहिऱ्या माणसांना ऐकू येऊ लागले आणि फेफरे (अपस्मार) यांसारखे असाध्य रोग श्रीगुरूंच्या चरणदर्शनाने बरे झाले.
परीस लागता लोहासी । सुवर्ण होय नवल कायसी । श्रीगुरुकृपा होय ज्यासी । सकळाभीष्ट पाविजे ॥ २१	लोखंडाला परिस लागला की त्याचे सोने होते यात नवल नाही, तसेच ज्याच्यावर श्रीगुरूंची कृपा होते, त्याला सर्व काही प्राप्त होते.
ऐसे असता वर्तमानी । उत्तर दिशे माहुरस्थानी । होता विप्र महाघनी । नाम तया ’गोपीनाथ’ ॥ २२	असा काळ जात असताना, उत्तर दिशेला माहूर गडाच्या परिसरात 'गोपीनाथ' नावाचा एक श्रीमंत ब्राह्मण राहत होता.
तया पुत्र होऊनि मरती । करी दुःख अनेक रीती । दत्तात्रेया आराधिती । स्त्रीपुरुष दोघेजण ॥ २३	त्याला होणारी मुले जन्मानंतर लगेच मरत असत, त्यामुळे तो खूप दुःखी होता. तो ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी दत्तात्रेयांची मनापासून आराधना करत असत.
पुढे जाहला आणिक सुत । तया नाम ठेविती ’दत्त’ । असती आपण धनवंत । अति प्रीती वाढविले ॥ २४	पुढे त्यांना एक मुलगा झाला, त्याचे नाव त्यांनी 'दत्त' ठेवले. श्रीमंत असल्याने त्यांनी त्याला खूप लाडात वाढवले.
एकचि पुत्र तया घरी । अति प्रति तयावरी । झाला पाच संवत्सरी । व्रतबंध केला तयासी ॥ २५	घरात एकुलता एक मुलगा असल्याने त्यांच्यावर सर्वांचे खूप प्रेम होते. जेव्हा तो पाच वर्षांचा झाला, तेव्हा त्याचा मुंज (व्रतबंध) समारंभ केला.
वर्षे बारा होता तयासी । विवाह करिती प्रीतीसी । अतिसुंदर नोवरीसी । विचारूनि प्रीतिकरे ॥ २६	मुलगा १२ वर्षांचा झाल्यावर त्यांनी मोठ्या आनंदाने त्याचा विवाह करून दिला आणि एक अत्यंत सुंदर सून घरात आणली.
मदनाचे रतीसरसी । रूप दिसे नोवरीसी । अति प्रीति सासूश्वशुरासी । महाप्रेमे प्रतिपाळिती ॥ २७	ती सून रतीसारखी सुंदर होती. सासू-सासऱ्यांचे तिच्यावर खूप प्रेम होते आणि ते तिचा मुलीप्रमाणे सांभाळ करत होते.
दंपती एकचि वयेसी । अति प्रिय महा हर्षी । वर्धता झाली षोडशी । वर्षे तया पुत्रासी ॥ २८	ते पती-पत्नी समवयस्क होते आणि एकमेकांवर खूप प्रेम करत होते. बघता बघता मुलगा १६ वर्षांचा झाला.
दोघे सुंदर सुलक्षण । एकापरीस एक प्राण । न विसंबिती क्षण क्षण । अतिप्रिय परियेसा ॥ २९	दोघेही सुंदर आणि गुणवान होते. त्यांचे एकमेकांवर जिवापाड प्रेम होते, ते एका क्षणासाठीही एकमेकांपासून दूर राहत नसत.
ऐसी प्रेमे असता देखा । व्याधि आली त्या पुरुषा । अनेक औषधे देता ऐका । आरोग्य नोहे तयासी ॥ ३०	अशा सुखाच्या काळात अचानक त्या मुलाला एक भयानक आजार जडला. अनेक औषधोपचार केले, पण त्याला काहीही गुण येईना.
नवचे अन्न तयासी । सदा राहे उपवासी । त्याकी भार्या प्रीतीसी । आपण न घे सदा अन्न ॥ ३१	त्याला अन्नाचा घासही जात नव्हता, तो कायम उपाशी असे. पती जेवत नाही म्हणून त्याची पत्नीही अन्नाचा त्याग करून उपवास करत असे.
पुरुषावरी आपुला प्राण । करी नित्य उपोषण । पतीस देता औषधे जाण । प्राशन करी परियेसा ॥ ३२	तिचा जीव पतीमध्ये अडकलेला होता. पतीला जे औषध दिले जाई, ते औषध ही स्वतःही औषध म्हणून घेत असे आणि सेवा करत असे.
येणेपरी तीन वर्षी । झाली व्याधि-क्षयासी । पतिवटवृता स्त्री कैसी । पुरुषासवे कष्टतसे ॥ ३३	अशा प्रकारे तीन वर्षे गेली आणि त्या मुलाला क्षयरोग (TB) झाला. ती पतिव्रता स्त्री पतीसोबत तितकेच कष्ट भोगत होती.
पुरुषदेह क्षीण झाला । आपण तयासरसी अबला । तीर्थ घेऊनि चरणकमळा । काळ क्रमी तयाजवळी ॥ ३४	पतीचे शरीर रोगाने अत्यंत क्षीण झाले होते. ती पत्नीही पतीची चरणसेवा करत आपला काळ त्याच्याजवळ घालवत असे.
दुर्गंधि झाले देह त्याचे । जवळी न येती वैद्य साचे । पतिव्रता सुमन तिचे । न विसंबेचि क्षणभरी ॥ ३५	रोगामुळे पतीच्या शरीरातून दुर्गंधी येऊ लागली, इतकी की वैद्यांनीही त्याच्याजवळ येणे सोडले, पण ती पतिव्रता मात्र एका क्षणासाठीही त्याच्यापासून दूर झाली नाही.
जितुके अन्न पतीसी । तितुकेचि ग्रास आपणसी । जैसे औषध देती त्यासी । आपण घेतसे परियेसा ॥ ३६	पती जेवढे अन्न खात असे, तेवढेच ती खात असे. त्याला जे कडू औषध दिले जाई, तेच हीसुद्धा स्वतः घेत असे.
मातापिता दायाद गोती । समस्त तिसी वारिती । पतिव्रता ज्ञानवंती । न ऐके बोल कवणाचे ॥ ३७	तिचे आई-वडील आणि नातेवाईक तिला पतीपासून दूर होण्यास सांगत, पण ती कोणाचेही ऐकत नसे.
दिव्यवस्त्रादि आभरणे । त्यजिली समस्त भूषणे । पुरुषावरी आपुला प्राण । काय सुख म्हणतसे ॥ ३८	तिने सर्व भारी कपडे आणि दागिने सोडून दिले. तिचा प्राण पतीमध्येच होता, पतीशिवाय सुख कसले असे तिला वाटे.
उभयतांची मातापिता । महाधनिक श्रीमंता । पुत्रकन्येसी पाहता । दुःख करिती परियेसा ॥ ३९	दोघांचेही आई-वडील खूप श्रीमंत होते, पण आपल्या मुलांची ही अवस्था पाहून ते अत्यंत दुःखी झाले होते.
अनेक जपानुष्ठान । मंत्रविद्या महाहवन । अपरिमित ब्राह्मणभोजन । करविताति अवधारा ॥ ४०	त्यांनी अनेक जपजाप्य, अनुष्ठाने, हवन केले आणि असंख्य ब्राह्मणांना भोजन दिले, जेणेकरून मुलाला गुण यावा.
अनेक परीचे वैद्य येती । दिव्य रस-औषधे देती । शमन नव्हे कवणे रीती । महाव्याधीने व्यापिले ॥ ४१	खूप वैद्यांनी येऊन औषधे दिली, पण व्याधी इतकी मोठी होती की कशानेही फरक पडत नव्हता.
पुसती जाणत्या ज्योतिष्यासि । पूजा करिती कुळदेवतांसी । काही केलिया पुत्रासी । आरोग्य नोहे सर्वथा ॥ ४२	ज्योतिषांना विचारले, कुलदेवतेची पूजा केली, पण मुलाचे आरोग्य सुधारण्याची चिन्हे दिसत नव्हती.
वैद्य म्हणती तये वेळी । नव्हे बरवे त्यासी अढळी । राखील जरी चंद्रमौळी । मनुष्ययत्‍न नव्हे आता ॥ ४३	शेवटी वैद्यांनी हात टेकले आणि सांगितले की, आता हे मनुष्याच्या हाताबाहेरचे काम आहे, आता फक्त देवच (शंकर) त्याला वाचवू शकतो.
ऐसे ऐकोनि मातापिता । दुःखे दाटली करिती चिंता । जय जया जगन्नाथा । दत्तात्रेया गुरुमूर्ति ॥ ४४	हे ऐकून आई-वडील रडू लागले आणि दत्तात्रेयांचा धावा करू लागले.
आराधोनिया तुम्हांसी । पुत्र लाधलो संतोषी । पापरूप आपणासी । निधान केवी राहो पाहे ॥ ४५	"आम्ही तुमची आराधना करून हा मुलगा मिळवला होता, मग आमच्या कोणत्या पापामुळे हे अमूल्य रत्न आमच्यापासून हिरावून घेतले जात आहे?"
एकचि पुत्र आमचे वंशी । त्याते जरी न राखिसी । प्राण देऊ तयासरसी । दत्तात्रेया स्वामिया ॥ ४६	"आमच्या वंशाचा हा एकुलता एक दिवा आहे, जर त्याला काही झाले तर आम्हीही प्राण त्याग करू."
ऐसे नानापरी देखा । दुःख करिती जननीजनका । वारीतसे पुत्र ऐका । मातापिता आलिंगोनि ॥ ४७	असे आई-वडील रडत असताना, तो मुलगा त्यांना मिठी मारून समजावू लागला.
म्हणे आपुले भोग सरले । जितुके ऋण तुम्हा दिधले । अधिक कैचे घेऊ भले । ऋणानुबंध न चुकेचि ॥ ४८	तो म्हणाला, माझे भोग आता संपले आहेत. तुमचे जे काही देणे (ऋण) होते ते या जन्मात इतकेच होते, ऋणानुबंध संपल्याशिवाय कोणीही कोणासोबत राहत नाही.
ऐसे ऐकोनि मातापिता । दोघे जाहली मूर्च्छागता । पुत्रावरी लोळता । महादुःखे दाटोनिया ॥ ४९	मुलाचे हे बोलणे ऐकून आई-वडील बेशुद्ध झाले आणि भानावर आल्यावर रडत रडत मुलावर लोळण घेऊ लागले.
म्हणती ताता पुत्रराया । आमुची आशा झाली वाया । पोषिसी आम्हा म्हणोनिया । निश्चय केला होता आपण ॥ ५०	ते म्हणाले, बाळा, आमची सर्व आशा व्यर्थ गेली. तू आमचा म्हातारपणाचा आधार होशील असे आम्हाला वाटले होते.
उबगोनिया आम्हांसी । सोडूनि केवी जाऊ पाहसी । वृद्धाप्यपणी आपणांसी । धर्म घडे केवी तुज ॥ ५१	"आई-वडील मुलाला म्हणाले, ""आमचा कंटाळा आला म्हणून तू आम्हाला सोडून कसा जात आहेस? आमच्या म्हातारपणात आम्हाला सोडून जाणे तुला धर्माला धरून शोभा देते का?"""
ऐकोनि मातापितावचन । विनवीतसे आक्रंदोन । करणी ईश्वराधीन । मनुष्ययत्‍न काय चाले ॥ ५२	"आई-वडिलांचे शब्द ऐकून तो मुलगा रडत रडत म्हणाला, ""सगळ्या गोष्टी ईश्वराच्या हातात आहेत, तिथे माणसाचे काय चालणार?"""
मातापित्यांचे ऋण । पुत्रे करावे उत्तीर्ण । तरीच पुत्रत्व पावणे । नाही तरी दगडापरी ॥ ५३	"""पुत्राने आई-वडिलांच्या ऋणातून मुक्त व्हायला हवे, तरच तो खरा पुत्र; अन्यथा तो दगडासारखा व्यर्थ आहे."""
मातेने केले मज पोषण । एके घडीचे स्तनपान । उत्तीर्ण नव्हे भवार्ण । जन्मांतरी येऊनिया ॥ ५४	"""आईने जे माझे पोषण केले, तिच्या एका वेळच्या दुधाचे ऋण मी अनेक जन्म घेऊनही फेडू शकणार नाही."""
आपण जन्मलो तुमचे उदरी । कष्ट दाविले अतिभारी । सौख्य न देखा कवणेपरी । ऐसा आपण पापी देखा ॥ ५५	"""तुमच्या पोटी जन्म घेऊन मी तुम्हाला फक्त कष्टच दिले. तुम्हाला माझ्याकडून कोणतेही सुख मिळाले नाही, असा मी पापी आहे."""
आता तुम्ही दुःख न करणे । परमार्थी दृष्टी देणे । जैसे काही असेल होणे । ब्रह्मादिका न सुटेचि ॥ ५६	"""आता तुम्ही दुःख करू नका, परमार्थाकडे लक्ष द्या. जे नशिबात लिहिले आहे, ते ब्रह्मदेवालाही चुकले नाही."""
येणेपरी जननीजनका । संभाषीतसे पुत्र निका । तेणेपरी स्त्रियेसी देखा । सांगतसे परियेसा ॥ ५७	अशा प्रकारे आई-वडिलांचे सांत्वन करून तो आपल्या पत्नीला सांगू लागला.
म्हणे ऐक प्राणेश्वरी । झाले आमुचे दिवस सरी । मजनिमित्ते कष्टलीस भारी । वृथा गेले कष्ट तुझे ॥ ५८	"तो म्हणाला, ""हे प्रिये, आता माझे दिवस भरले आहेत. माझ्यासाठी तू खूप कष्ट उपसलेस, पण ते सर्व वाया गेले."""
पूर्वजन्मीचे वैरपण । तुजसी होता माझा शीण । म्हणोनि तूते दिधले जाण । जन्मांतरीचे कष्ट देखा ॥ ५९	"""कदाचित पूर्वजन्मीचे काही वैर असेल, म्हणूनच माझ्यामुळे तुला या जन्मात इतके कष्ट सोसावे लागले."""
तू जरी रहासी आमुचे घरी । तुज पोशितील परिकरी । तुज वाटेल कष्ट भारी । जाई आपुले माहेरा ॥ ६०	"""माझ्या निधनानंतर तू माझ्या घरी राहिलीस तर तुला त्रास होईल, त्यापेक्षा तू तुझ्या माहेरी निघून जा."""
ऐसी तुझे सुंदरीपण । न लाधे आपण दैवहीन । न राहे तुझे अहेवपण । माझे अंग स्पर्शता ॥ ६१	"""माझ्या दुर्दैवामुळे तुला सुख मिळाले नाही. आता माझ्या मृत्यूमुळे तुझे सौभाग्य (अहेवपण) संपणार आहे."""
ऐकोनि पतीचे वचन । मूर्च्छा आली तत्क्षण । माथा लावूनिया चरणा । दुःख करी तये वेळी ॥ ६२	पतीचे हे कठोर बोलणे ऐकून तिला मूर्च्छा आली. तिने पतीच्या चरणांवर डोके ठेवून टाहो फोडला.
म्हणे स्वामी प्राणेश्वरा । तुम्ही मज न अव्हेरा । तुहांसरी दातारा । आणिक नाही गति आपणा ॥ ६३	"ती म्हणाली, ""स्वामी, माझा त्याग करू नका. तुमच्याशिवाय मला या जगात दुसरा कोणताही आधार नाही."""
जेथे असे तुमचा देह । सवेचि असे आपण पाहे । मनी न करा संदेह । समागमी तुमची आपण ॥ ६४	"""जिथे तुम्ही जाल, तिथेच मी असेन. शंका धरू नका, मी तुमच्यासोबतच मरणार आहे."""
ऐसी दोघांचिया वचनी । ऐकोनिया जनकजननी । देह टाकोनिया धरणी । दुःख करिती तयेवेळी ॥ ६५	पती-पत्नीचे हे बोलणे ऐकून आई-वडील जमिनीवर कोसळले आणि रडू लागले.
उठवूनिया श्वशुरासी । संबोखीतसे सासूसी । न करा चिंता, हो भरवसी । पति आपुला वाचेल ॥ ६६	"मग त्या सुनेने सासू-सासऱ्यांना उठवले आणि धीर देत म्हणाली, ""काळजी करू नका, माझा पती नक्की वाचेल."""
विनवीतसे तये वेळी । आम्हा राखेल चंद्रमौळी । पाठवा एखाद्या स्थळी । पति आपुला वाचेल ॥ ६७	"ती विनवू लागली, ""साक्षात शंकर (चंद्रमौळी) आमचे रक्षण करेल. आम्हाला कुठेतरी अशा ठिकाणी पाठवा जिथे माझा पती बरा होईल."""
सांगती लोक महिमा ख्याति । नरसिंहसरस्वती श्रीगुरुमूर्ति । गाणगापुरी वास करिती । तया स्वामी पहावे ॥ ६८	"लोक सांगतात की गाणगापूरला श्रीनृसिंह सरस्वती राहतात, त्यांचा महिमा अफाट आहे, आपण त्यांच्या दर्शनाला जाऊया."
त्याचे दर्शनमात्रेसी । आरोग्य होईल पतीसी । आम्हा पाठवा त्वरितेसी । म्हणोनि चरणा लागली ॥ ६९	"""त्यांच्या केवळ दर्शनाने पतीचे आरोग्य सुधारेल, आम्हाला लगेच तिथे पाठवा,"" असे म्हणून ती सासू-सासऱ्यांच्या पाया पडली."
मानवली गोष्ट समस्तांसी । मातापिताश्वशुरांसी । निरोप घेऊनि सकळिकांसी । निघती झाली तये वेळी ॥ ७०	सर्वांना तिचे म्हणणे पटले. सर्वांचा निरोप घेऊन ती पतीला घेऊन निघाली.
तया रोगिया करोनि डोली । घेवोनि निघाली ते बाळी । विनवीतसे तये वेळी । आपले सासूश्वशुरांसी ॥ ७१	पतीला डोलीत घालून ती माऊली निघाली आणि सासू-सासऱ्यांना हात जोडून म्हणाली.
स्थिर करूनि अंतःकरण । सुखे रहावे दोघेजण । पति असे माझा प्राण । राखील माझे कुळदैवत ॥ ७२	"""तुम्ही मन शांत ठेवा. माझे कुलदैवत माझ्या पतीचे रक्षण करेल."""
म्हणे सासूश्वशुरांसी । नमन करी प्रीतीसी । आशीर्वाद देती हर्षी । अहेवपण स्थिर होय ॥ ७३	तिने नमस्कार केला आणि सासू-सासऱ्यांनी तिला "तुझे सौभाग्य टिकून राहो" असा आशीर्वाद दिला.
तुझे दैवे तरी आता । आमुचा पुत्र वाचो वो माता । म्हणोनि निघाले बोळवीत । आशीर्वाद देताति ॥ ७४	"""तुझ्या नशिबाने आमचा मुलगा वाचू दे,"" असे म्हणत ते तिला गावाबाहेर सोडायला आले."
येणेपरी पतीसहित । निघती झाली पतिव्रता । क्वचित्काळ मार्ग क्रमिता । आली गाणगापुरासी ॥ ७५	प्रवासाचा मार्ग पार करत ती पतिव्रता अखेर गाणगापूरला पोहोचली.
मार्ग क्रमिता रोगियासी । अधिक जाहला त्रिदोषी । उतरता ग्रामप्रदेशी । अतिसंकट जाहले पै ॥ ७६	"प्रवासात पतीची तब्येत खूप बिघडली. जेव्हा ती गाणगापुरात पोहोचली, तेव्हा त्याचे संकट अधिकच वाढले होते."
विचारिता श्रीगुरूसी गेले होते संगमासी । जावे म्हणोनि दर्शनासी । निघती झाली तये वेळी ॥ ७७	विचारपूस केल्यावर कळले की श्रीगुरु संगमावर गेले आहेत. ती दर्शनासाठी तिथे जायला निघाली.
पतिव्रता तये वेळ । आली आपुले पतीजवळ । पहाता जाहला अंतकाळ । प्राण गेला तत्क्षणी ॥ ७८	"ती पतीजवळ आली, पण त्याची वेळ भरली होती. बघता बघता पतीचे प्राण निघून गेले."
आकांत करी ते नारी । लोळतसे धरणीवरी । भोसकूनि घ्यावया घेता सुरी । वारिती तियेसी ग्राम लोक ॥ ७९	"तिने मोठा आकांत केला आणि स्वतःला संपवण्यासाठी सुरी घेतली, पण तिथल्या लोकांनी तिला अडवले."
आफळी शिरे भूमीसी । हाणी उरी पाषाणेसी । केश मोकळे आक्रोशी । प्रलापीतसे परियेसा ॥ ८०	"ती जमिनीवर डोके आपटून रडू लागली, छाती बदडून घेऊ लागली. केस मोकळे सोडून ती आक्रोश करू लागली."
हा हा देवा काय केले । का मज गाईसी गांजिले । आशा करूनि आल्ये । राखिसी प्राण म्हणोनि ॥ ८१	"""देवा, हे काय केलेस? मी आशा धरून इथे आले होते की तू माझ्या पतीला वाचवशील, पण तू मला फसवलेस."""
पूजेसी जाता देउळात । पडे देऊळ करी घात । ऐशी कानी न ऐको मात । दृष्टांत झाला आपणासी ॥ ८२	"""देवाची पूजा करायला जावे आणि देऊळच डोक्यावर पडावे, तसे माझ्या बाबतीत घडले आहे."""
उष्णकाळी तापोनि नरु । ठाकोनि जाय एखादा तरु । वृक्षचि पडे आघात थोरु । तयापरी झाले मज ॥ ८३	"""उन्हात तापलेला माणूस सावलीसाठी झाडाखाली जावा आणि ते झाडच त्याच्यावर कोसळावे, अशी माझी अवस्था झाली आहे."""
तृषेकरूनि पीडित । जाय मनुष्य गंगेत । संधी सुसरी करी घात । तयापरी मज झाले ॥ ८४	"""तहानेने व्याकुळ झालेला माणूस पाणी प्यायला गंगेत उतरला आणि तिथेच मगरीने त्याला पकडावे, तसे मला झाले आहे."""
व्याघ्रभये पळे धेनु । जाय आधार म्हणोनु । तेथेचि वधिती यवनु । तयापरी झाले मज ॥ ८५	"""वाघाच्या भीतीने गाय आश्रयासाठी पळाली आणि तिथे कसाई उभा असावा, तसे माझे दैव ठरले आहे."""
ऐसी पापी दैवहीन । आपुले पतीचा घेतला प्राण । मातापितरांसी त्यजून । घेवोनि आल्ये विदेशी ॥ ८६	"""मी किती पापी आहे, आई-वडिलांना सोडून मी पतीला घेऊन इथे आले आणि इथेच त्याचे प्राण गेले."""
येणेपरी दुःख करीत । पाहू आले जन समस्त । संभाषिताति दुःखशमता । अनेकपरीकरूनिया ॥ ८७	तिचे रडणे ऐकून लोक जमले आणि विविध प्रकारे तिला समजावू लागले.
वारिताति नारी सुवासिनी । का वो दुःख करिसी कामिनी । विचार करी अंतःकरणी । होणार न चुके सकळिकांसी ॥ ८८	"सुवासिनी स्त्रिया म्हणाल्या, ""अग रडू नकोस, मृत्यू हा सर्वांनाच एक दिवस येणार आहे, तो कुणाला चुकत नाही."""
ऐसी म्हणता नगरनारी । तिसी दुःख झाले भारी । आठवीतसे परोपरी । आपुले जन्मकर्म सकळ ॥ ८९	लोकांच्या बोलण्याने तिला अधिकच दुःख झाले. ती आपल्या नशिबाला दोष देऊ लागली.
ऐका तुम्ही मायबहिणी । आता कैची वाचू प्राणी । पतीसी आल्ये घेऊनि । याची आशा करोनिया ॥ ९०	ती म्हणाली, ""मदत करा बहिणींनो, मी मोठ्या आशेने पतीला घेऊन इथे आले होते, आता मी कशी जगू?""
आता कवणा शरण जावे । राखेल कोण मज जीवे । प्राणेश्वरा त्यजूनि जीवे । केवी वाचू म्हणतसे ॥ ९१	"""आता मी कुणाकडे जाऊ? पतीशिवाय माझे जगणे व्यर्थ आहे."""
बाळपणी गौरीसी । पूजा केली शंकरासी । विवाह होता परियेसी । पूजा केली मंगळागौरी ॥ ९२	"""मी लहानपणी गौरी-शंकराची पूजा केली, लग्नानंतर मंगळागौरीची व्रतवैकल्ये केली."""
अहेवपणाचे आशेनी । पूजा केली म्या भवानी । सांगती माते सुवासिनी । अनेकपरी व्रतादिके ॥ ९३	"""माझे सौभाग्य टिकावे यासाठी मी भवानी मातेची पूजा केली आणि सुवासिनींनी सांगितलेली सर्व व्रते पाळली."""
जे जे सांगती माते व्रत । केली पूजा अखंडित । समस्त जाहले आता व्यर्थ । रुसली गौरी आपणावरी ॥ ९४	"""जी व्रते मी मनोभावे केली, ती आज व्यर्थ ठरली आहेत. बहुधा देवी गौरी माझ्यावर कोपली आहे."""
आता माझिये हळदीसी । चोर पडले गळेसरीसी । सर्वस्व दिधले वन्हीसी । कंकण-कंचुकी परियेसा ॥ ९५	"""आता माझे सौभाग्य हिरावून घेतले गेले आहे. माझे सर्वस्व जणू आगीत भस्म झाले आहे."""
कोठे गेले माझे पुण्य । वृथा पूजिला गौरीरमण । कैसे केले मज निर्वाण । ऐका मायबहिणी हो ॥ ९६	"""माझे पुण्य कुठे गेले? मी महादेवाची पूजा केली पण आज माझ्यावर ही वेळ आली."""
केवी राहू आता आपण । पति होता माझा प्राण । लोकांसरिसा नोहे जाण । प्राणेश्वर परियेसा ॥ ९७	"""माझा पती हाच माझा प्राण होता, आता मी लोकांमध्ये कशी तोंड दाखवू?"""
ऐसे नानापरी देखा । करी पतिव्रता दुःखा । पतीच्या पाहूनिया मुखा । आणिक दुःख अधिक करी ॥ ९८	अशा प्रकारे ती विलाप करत होती आणि पतीचा चेहरा पाहून तिचे दुःख अधिकच वाढत होते.
आलिंगोनि प्रेतासि । रोदन करी बहुवसी । आठवी आपुले पूर्व दिवसी । पूर्वस्नेह तये वेळी ॥ ९९	तिने पतीच्या प्रेताला मिठी मारली आणि जुन्या आठवणी काढून ती मोठ्याने रडू लागली.
म्हणे पुरुषा प्राणेश्वरा । कैसे माझे त्यजिले करा । उबग आला तुम्हा थोरा । म्हणोनि माते उपेक्षिले ॥ १००	"ती म्हणाली, ""हे प्राणनाथा, तुम्ही माझा हात का सोडला? तुम्हाला माझा इतका कंटाळा आला का की तुम्ही मला सोडून गेलात?"""
कैसी आपण दैवहीन । तटाकी खापर लागता भिन्न । होतासि तू निधान । आयुष्य तुझे उणे जहाले ॥ १०१	"मी किती दैवहीन आहे! एखादे मौल्यवान निधान मिळावे आणि ते हातातून पडावे, तसे तुमचे आयुष्य अर्धवट संपले."
तुमचे मातापितयांसी । सांडूनि आणिले परदेशी । जेणेपरी श्रावणासी । वधिले राये दशरथे ॥ १०२	"जसे राजा दशरथाने चुकून श्रावण बाळाचा वध केला, तसे मी तुमच्या आई-वडिलांपासून तुम्हाला तोडून इथे परदेशी आणले आणि तुमचा अंत झाला."
तैसी तुमची जनकजननी । तुम्हा आणिले त्यजूनि । तुमची वार्ता ऐकोनि । प्राण त्यजितील दोघेजण ॥ १०३	"तुमच्या निधनाची बातमी ऐकल्यावर तुमचे आई-वडीलही आपले प्राण सोडतील."
तीन हत्या भरवसी । घडल्या मज पापिणीसी । वैरिणी होय मी तुम्हांसी । पतिघातकी आपण सत्य ॥ १०४	"माझ्यामुळे पती आणि सासू-सासरे अशा तीन हत्यांचे पाप मला लागेल. मी तुमची पत्नी नसून वैरीण आणि पतीची घातक ठरले आहे."
ऐशी पापिणी चांडाळी । निंदा करिती लोक सकळी । प्राणे घेतला मीचि बळी । प्राणेश्वरा दातारा ॥ १०५	"मी पापिणी आहे, सर्व लोक माझी निंदा करतील. हे प्राणनाथा, मीच तुमचा बळी घेतला आहे."
स्त्री नव्हे मी तुमची वैरी । जैसी तिखट शस्त्र सुरी । वेधिली तुमचे शरीरी । घेतला प्राण आपणचि ॥ १०६	"मी तुमची पत्नी नसून एखाद्या तीक्ष्ण सुरीप्रमाणे तुमच्या शरीरात घुसले आणि तुमचे प्राण घेतले."
मातापिता बंधु सकळी । जरी असती तुम्हाजवळी । मुख पाहती अंतकाळी । त्यांसि विघ्न आपण केले ॥ १०७	"तुमचे आई-वडील जवळ असते तर त्यांनी तुमचे शेवटचे तोंड पाहिले असते, पण मी त्यांना त्या सुखापासूनही मुकवले."
माझ्या वृद्ध सासूसासर्‍यायात । होती तुमची आस । पुरला नाही त्यांचा साोोस । त्याते सांडोनि केवी जाता ॥ १०८	"तुमच्या वृद्ध आई-वडिलांची सर्व आशा तुमच्यावर होती, त्यांची इच्छा पूर्ण न करता तुम्ही त्यांना सोडून कसे गेलात?"
एकचि उदरी तुम्ही त्यासी । उबगलेति पोसावयासी । आम्हा कोठे ठेवूनि जासी । प्राणेश्वरा दातारा ॥ १०९	"तुम्ही त्यांचे एकुलते एक पुत्र असूनही त्यांना म्हातारपणात आधार देण्याचे सोडून आम्हाला कोठे सोडून जात आहात?"
आता आपण कोठे जावे । कवण माते पोसील जीवे । न सांगता आम्हांसी बरवे । निघोनि गेलासी प्राणेश्वरा ॥ ११०	"आता मी कोठे जाऊ? माझे पोषण कोण करेल? मला काहीही न सांगता तुम्ही निघून गेलात."
तू माझा प्राणेश्वरु । तुझे ममत्व केवी विसरू । लोकासमान नव्हसी नरु । प्रतिपाळिले प्रीतिभावे ॥ १११	"तुम्ही माझे सर्वस्व होता, तुमचे प्रेम मी कसे विसरू? तुम्ही इतर माणसांसारखे नसून माझे प्रेमाने रक्षण केले."
कधी नेणे पृथक्‌शयन । वामहस्त-उसेवीण । फुटतसे अंतःकरण । केवी वाचो प्राणेश्वरा ॥ ११२	"मी कधीही तुमच्यापासून वेगळी झोपले नाही, तुमच्या सेवेविना मी कशी जगू? माझे अंतःकरण फुटून जात आहे."
किती आठवू तुझे गुण । पति नव्हसी माझा प्राण । सोडोनि जातोसि निर्वाण । कवणेपरी वाचू मी ॥ ११३	"तुमचे किती गुण आठवू? तुम्ही माझे पती नसून प्राणच होतात, आता मी कशी वाचू?"
आता कवण थार्‍य जाणे । कवण घेतील मज पोसणे । ’बालविधवा’ म्हणोनि जन । निंदापवाद ठेविती ॥ ११४	"आता मला कोण आधार देणार? लोक मला 'बालविधवा' म्हणून टोमणे मारतील आणि निंदा करतील."
एकही बुद्धि मज न सांगता । त्यजिला आत्मा प्राणनाथा । कोठे जावे आपण आता । केशवपन करूनि ॥ ११५	"मला काहीही न सांगता तुम्ही प्राण सोडले. आता मी केशवपन करून कोठे जाऊ?"
तुझे प्रेम होते भरल्ये । मातापितयाते विसरल्ये । त्यांचे घरा नाही गेल्ये । बोलावनी नित्य येती ॥ ११६	"तुमच्या प्रेमाखातर मी माझ्या आई-वडिलांना विसरले, त्यांच्याकडे जाणेही सोडले."
केवी जाऊ त्यांच्या घरा । उपेक्षितील प्राणेश्वरा । दैन्यवृत्ती दातारा । चित्तवृत्ति केवी धरू ॥ ११७	"आता त्यांच्या घरी कशी जाऊ? ते माझी उपेक्षा करतील. अशा दयनीय अवस्थेत मी मन कसे सावरू?"
जववरी होतासी तू छत्र । सर्वा ठायी मी पवित्र । मानिती सकळ इष्टमित्र । आता निंदा करतील ॥ ११८	"जोपर्यंत तुम्ही माझे संरक्षण (छत्र) होतात, तोपर्यंत सर्वत्र माझा मान होता. आता सर्वजण माझी निंदा करतील."
सासूश्वशुरापाशी जाणे । मज देखता त्याही मरणे । गृह जहाले अरण्य । तुम्हाविणे प्राणेश्वरा ॥ ११९	"सासू-सासऱ्यांकडे जाण्याची भीती वाटते, कारण मला या अवस्थेत पाहून तेही प्राण सोडतील. तुमच्याविना माझे घर आता अरण्य झाले आहे."
घेवोनि आल्ये आरोग्यासी । येथे ठेवूनि तुम्हांसी । केवी जाऊ घरासी । राक्षसी मी पापीण ॥ १२०	"तुम्हााला बरे करण्यासाठी मी इथे आणले आणि आता तुमचे प्रेत सोडून मी घरी कशी जाऊ? मी एखादी राक्षसीच आहे."
ऐसे नानापरी ते नारी । दुःख करी अपरांपरी । इतुके होता अवसरी । आला तेथे सिद्ध एक ॥ १२१	ती स्त्री असा विविध प्रकारे विलाप करत असतानाच, तिथे अचानक एक सिद्ध पुरुष आले.
भस्मांकित जटाधारी । रुद्राक्षमाळाभूषण-अळंकारी । त्रिशूळ धरिला असे करी । येऊनि जवळी उभा ठेला ॥ १२२	अंगाला भस्म लावलेले, जटाधारी, रुद्राक्षांच्या माळा घातलेले आणि हातात त्रिशूळ असलेले ते सिद्ध योगी तिच्याजवळ येऊन उभे राहिले.
संभाषीतसे तया वेळी । का वो प्रलापिसी स्थूळी । जैसे लिहिले कपाळी । तयापरी होतसे ॥ १२३	ते म्हणाले, "मुली, तू असा शोक का करत आहेस? कपाळावर जे नशिबात लिहिले आहे, तसेच घडत असते."
पूर्वजन्मीचे तपफळ । भोगणे आपण हे अढळ । वाया रडसी निर्फळ । शोक आता करू नको ॥ १२४	"हे पूर्वजन्मीच्या कर्माचे फळ आहे, जे भोगावेच लागते. तुझे रडणे व्यर्थ आहे, आता शोक आवर."
दिवस आठ जरी तू रडसी । न येत प्राण प्रेतासी । जैसे लिहिले ललाटेसी । तयापरी घडेल जाण ॥ १२५	"तू आठ दिवस रडलीस तरी प्रेतात प्राण परत येणार नाहीत. जे नशिबात आहे तेच घडणार."
मूढपणे दुःख करिसी । समस्ता मरण तू जाणसी । कवण वाचला असे धरित्रीसी । सांग आम्हा म्हणतसे ॥ १२६	"तू अज्ञानाने दुःख करत आहेस. मृत्यू हा सर्वांना अटळ आहे हे तुला ठाऊक नाही का? या पृथ्वीवर कोण अमर राहिला आहे?"
आपुला म्हणसी प्राणेश्वरु । कोठे उपजला तो नरु । तुझा जन्म झाला येरु । कवण तुझी मातापिता ॥ १२७	"ज्याला तू आपला पती म्हणतेस, तो कोठे जन्मला? तुझा जन्म कोठे झाला? तुमचे नाते काय? हे सर्व तात्पुरते आहे."
पूर येता गंगेत । नानापरीची काष्ठे वाहत । येऊनि एके ठायी मिळत । फाकती आणिक चहूकडे ॥ १२८	"नदीला पूर आल्यावर लाकडे जशी एकत्र येतात आणि पुन्हा प्रवाहाने वेगळी होतात, तसाच हा संसार आहे."
पाहे पा एका वृक्षावरी । येती पक्षी अपरांपरी । क्रमोनि प्रहर चारी । जाती मागुती चहूकडे ॥ १२९	"एका झाडावर पक्षी संध्याकाळी एकत्र येतात आणि सकाळी पुन्हा उडून जातात, तसेच नातेसंबंध असतात."
तैसा हा संसार जाण नारी । कवण वाचला असे स्थिरी । मायामोहे कलत्रपुत्री । पति म्हणसी आपुला ॥ १३०	"हा संसार असाच नश्वर आहे. माया आणि मोहामुळे तू याला पती-पुत्र म्हणत आहेस."
गंगेमध्ये जैसा फेन । तेणेपरी देह जाण । स्थिर नोहे याचि कारण । शोक वृथा करू नको ॥ १३१	"नदीच्या पाण्यावरील फेसाप्रमाणे हा देह क्षणभंगुर आहे, तो कधीही स्थिर नसतो."
पंचभूतात्मक देह । तत्संबंधी गुण पाहे । आपुले कर्म कैसे आहे । तैसा गुण उद्भवे ॥ १३२	"हा देह पाच तत्त्वांचा बनलेला आहे. जसे आपले कर्म असते, तसेच फळ आपल्याला भोगावे लागते."
गुणानुबंधे कर्मे घडती । कर्मासारिखी दुःख-प्राप्ति । मायामोहाचिया रीती । मायामयसंबंधे ॥ १३३	"गुणांच्या बंधनामुळे कर्म घडते आणि कर्मामुळे सुख-दुःख मिळते. हे सर्व मायेचे खेळ आहेत."
मायासंबंधे मायागुण । उपजे सत्त्व-रज-तमोगुण । येणेचि तीन्हि देह जाण । त्रिगुणात्मक देह हा ॥ १३४	"मायेमुळे सत्त्व, रज आणि तम हे तीन गुण उत्पन्न होतात आणि हा देह या त्रिगुणांनी बनलेला आहे."
हा संसार वर्तमान । समस्त कर्माचे अधीन । सुखदुःख आपुले गुण । भोगिजे आपुले आर्जव ॥ १३५	"हा संसार पूर्णपणे कर्माच्या अधीन आहे. सुख आणि दुःख हे आपल्याच कर्माचे फळ आहे."
कल्पकोटी दिवसवरी । देवास आयुष्य आहे जरी । त्यासी काळ न चुके सरी । मनुष्याचा कवण पाड ॥ १३६	"कोट्यवधी वर्षे आयुष्य असलेल्या देवांनाही काळ चुकलेला नाही, तिथे सामान्य मनुष्याची काय कथा?"
काळ समस्तांसी कारण । कर्माधीन देह-गुण । स्थिर कल्पिता साधारण । पंचभूत देहासी ॥ १३७	"काळ हा सर्वांना ग्रासणारा आहे. हा पंचभौतिक देह कधीही स्थिर नसतो."
काळ-कर्म-गुणाधीन । पंचभूतात्मक देह जाण । उपजता संतोष नको मना । मेलिया दुःख न करावे ॥ १३८	"जन्म झाल्यावर खूप आनंद मानू नये आणि मृत्यू झाल्यावर दुःख करू नये, कारण हे सर्व काळ आणि कर्माच्या अधीन आहे."
जधी गर्भ होता नरु । जाणिजे नश्य म्हणोनि प्रख्यात थोरु । त्याचे जैसे गुणकर्म-विवरु । तैसे मरण जन्म परियेसा ॥ १३९	"मनुष्य जेव्हा गर्भात असतो, तेव्हाच त्याचे मरण निश्चित असते. त्याच्या कर्माप्रमाणे जन्म-मरण चालत असते."
कोणा मृत्यु पूर्ववयसी । कवणा मृत्यु वृद्धाप्येसी । जैसे आर्जव असे ज्यासी । तयापरी घडे जाणा ॥ १४०	"कोणाला तारुण्यात तर कोणाला वृद्धपकाली मृत्यू येतो. ज्याचे कर्म जसे असेल, तसे घडते."
पूर्वजन्मार्जवासरसी । भोगणे होय सुखदुःखअंशी । कलत्र-पुत्र-पति हर्षी । पापपुण्यांशे जाणा ॥ १४१	"पूर्वजन्मीच्या पाप-पुण्यानुसारच आपल्याला पती, पुत्र आणि सुख-दुःख मिळते."
आयुष्य सुखदुःख जाणा । समस्त पापवश्य-पुण्य । ललाटी लिहिले असे ब्रह्माने । अढळ जाण विद्वज्जना ॥ १४२	"ब्रह्मदेवाने कपाळावर जे लिहिले आहे, ते अढळ आहे."
एखादे समयी कर्मासी । लंघिजेल पुण्यवशी । देवदानवमनुष्यांसी । काळ न चुके भरवसे ॥ १४३	"कधी कधी पुण्याच्या जोरावर कर्मात बदल होतो, पण काळाला कोणीही टाळू शकत नाही."
संसार म्हणजे स्वप्नापरी । इंद्रजाल-गारुडीसरी । मिथ्या जाण तयापरी । दुःख आपण करू नये ॥ १४४	"संसार म्हणजे स्वप्नासारखा किंवा जादुगाराच्या खेळासारखा खोटा आहे, म्हणून दुःख करू नकोस."
शतसहस्त्रकोटि जन्मी । तू कवणाची कोण होतीस गृहिणी । माया दुःख करिसी झणी । मूर्खपणेकरूनिया ॥ १४५	"मागच्या हजारो जन्मांत तू कोणाची पत्नी होतीस? आता हे दुःख करणे मूर्खपणाचे आहे."
पंचभूतात्मक शरीर । त्वचा मांस शिरा रुधिर । मेद मज्जा अस्थि नर । विष्ठा-मूत्र-श्र्लेष्मसंबंधी ॥ १४६	"शरीर म्हणजे तरी काय? केवळ त्वचा, मांस, हाडे, रक्त, विष्ठा आणि मूत्र यांचा बनलेला एक सांगाडा आहे."
ऐशा शरीरअघोरात । पाहता काय असे स्वार्थ । मल मूत्र भरले रक्त । तयाकारणे शोक का करिसी ॥ १४७	"अशा अशुद्ध शरीरासाठी तू शोक का करत आहेस?"
विचार पाहे पुढे आपुला । कोणेपरी मार्ग असे भला । संसारसागर पाहिजे तरला । तैसा मार्ग पाहे बाळे ॥ १४८	"मुली, आता पुढचा विचार कर. हा संसारसागर कसा तरून जाता येईल, तो मार्ग शोध."
येणेपरी तियेसी । बोधिता झाला तापसी । ज्ञान झाले तियेसी । सांडी शोक तयावेळी ॥ १४९	अशा प्रकारे त्या योग्याने उपदेश केल्यावर तिला ज्ञान झाले आणि तिने रडणे थांबवले.
कर जोडोनि तये वेळी । माथा ठेविनि चरणकमळी । विनवीतसे करुनाबहाळी । उद्धारी स्वामी म्हणोनिया ॥ १५०	तिने योग्यांच्या चरणांवर डोके ठेवले आणि आपला उद्धार करण्याची विनंती केली.
कवण मार्ग आपणासी । जैसा स्वामी निरोप देसी । जनक जननी तू आम्हासी । तारी तारी म्हणतसे ॥ १५१	"स्वामी, तुम्हीच माझे आई-वडील आहात. मला तारून नेणारा मार्ग सांगा."
कवणेपरी तरेन आपण । हा संसार भवार्ण । तुझा निरोप करीन । म्हणोनि चरणा लागली ॥ १५२	"मी हा संसारसागर कशी तरून जाऊ? मी तुमच्या आज्ञेचे पालन करेन."
ऐकोनि तियेचे वचन । सांगे योगी प्रसन्नवदन । बोलतसे विस्तारून । आचरण स्त्रियांचे ॥ १५३	तिची विनंती ऐकून योग्याने प्रसन्न मनाने तिला स्त्रियांनी कसे वागावे (स्त्री-धर्म), याचे मार्गदर्शन केले.
म्हणोनि सरस्वती गंगाधर । सांगे गुरुचरित्रविस्तार । ऐकता समस्त पाप दूर । सकळाभीष्टे साधती ॥ १५४	सरस्वती गंगाधर म्हणतात की, हे गुरुचरित्र ऐकल्याने सर्व पापे दूर होतात आणि इच्छा पूर्ण होतात.
इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे प्रेतांगनाशोको नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥३०॥ ॥ श्रीगुरुदेव दत्त ॥ ॥ ओवीसंख्या १५४ ॥

गुरुचरित्र अध्याय एकतिसावा👈

👆श्री गुरुचरित्रातील एकतिसावा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.