गुरुचरित्र अध्याय चौतिसावा ।३४ वा। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय ३४(चौतिसावा)

॥रुद्राध्यायमहिमावर्णनं॥

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
श्रीगुरु म्हणती दंपतीसी । ऐसा पराशर ऋषि । तया काश्मीर राजासी । रुद्राक्षमहिमा निरोपी ॥ १	"श्रीगुरु त्या ब्राह्मण पती-पत्नीला म्हणाले, ""अशा प्रकारे पराशर ऋषींनी काश्मीरच्या राजाला रुद्राक्षाचा महिमा सांगितला."""
तया राजकुमाराचे । विस्तारोनि सुधावाचे । सांगितले पूर्वजन्माचे । चरित्र सर्व ॥ २	त्यांनी त्या राजकुमाराच्या पूर्वजन्माचे सर्व चरित्र अतिशय गोड वाणीने विस्तारपूर्वक सांगितले.
संतोषोनि तो राजा । लागला त्याचे पादांबुजा । कर जोडोनिया वोजा । विनवीतसे परियेसा ॥ ३	"ते ऐकून राजा अत्यंत आनंदी झाला आणि ऋषींच्या चरणांना स्पर्श करून, हात जोडून विनंती करू लागला."
राजा म्हणे ऋषीश्वरासी । स्वामी निरोपिले आम्हांसी । पुण्य घडले आत्मजासी । रुद्राक्षधारणे करोनिया ॥ ४	"राजा म्हणाला, ""हे ऋषीश्वरा, तुम्ही मला सांगितले की माझ्या मुलाला रुद्राक्ष धारण केल्यामुळे हे फळ मिळाले आहे."""
पूर्वजन्मी अज्ञानेसी । रुद्राक्ष बांधिले तिणे वेश्यी । त्या पुण्ये दशा ऐशी । प्राप्त झाली स्वामिया ॥ ५	"""त्या वेश्येने पूर्वजन्मी नकळत रुद्राक्ष बांधले होते, त्या पुण्यामुळेच माझ्या मुलाला आज ही राजपुत्राची स्थिती प्राप्त झाली आहे."""
ज्ञानवंत आता जाण । करिती रुद्राक्षधारण । पुढे यांचे लक्षण । कवणेपरी वर्ततील ॥ ६	"""परंतु आता जे लोक ज्ञानाने आणि श्रद्धेने रुद्राक्ष धारण करतात, त्यांचे भविष्य पुढे कसे असेल?"""
भूतभविष्य-वर्तमानी । त्रिकाळज्ञ तुम्ही मुनि । सांगा स्वामी विस्तारोनि । माझेनि मंत्रिकुमराचे ॥ ७	"""तुम्ही त्रिकाळज्ञ आहात, कृपया माझ्या मुलाचे आणि मंत्र्याच्या मुलाचे भविष्य सविस्तर सांगा."""
ऐकोनि रायाचे वचन । सांगे ऋषि विस्तारोन । दोघा कुमारकांचे लक्षण । अपूर्व असे परियेसा ॥ ८	राजाचे बोलणे ऐकून पराशर ऋषींनी त्या दोघा मुलांचे भविष्य सांगायला सुरुवात केली.
ऋषि म्हणे रायासी । पुत्रभविष्य पुससी । ऐकोनि दुःख पावसी । कवणेपरी सांगावे ॥ ९	"ऋषी म्हणाले, ""राजा, तू पुत्राचे भविष्य विचारत आहेस, पण ते ऐकून तुला दुःख होईल; मग मी ते कसे सांगू?"""
राव विनवी तये वेळी । निरोपावे सकळी । उपाय करिसी तात्काळी । दुःखावेगळा तूचि करिसी ॥ १०	"राजाने विनवणी केली, ""स्वामी, जे असेल ते सांगा. संकटातून मार्ग काढण्याचे उपायही तुम्हीच सुचवू शकाल."""
ऐकोनिया ऋषीश्वर । सांगता झाला विस्तार । ऐक राजा तुझा कुमार । बारा वर्षे आयुष्य असे ॥ ११	"ऋषींनी सांगितले, ""राजा, ऐक, तुझ्या मुलाचे आयुष्य फक्त बारा वर्षांचे आहे."""
तया बारा वर्षात । राहिले असती दिवस सात । आठवे दिवसी येईल मृत्यु । तुझ्या पुत्रासी परियेसा ॥ १२	"""त्या बारा वर्षांपैकी आता फक्त सात दिवस उरले आहेत. आठव्या दिवशी तुझ्या पुत्राला मृत्यू येईल."""
ऐकोनि ऋषीचे वचन । राजा मूर्च्छित जाहला तत्क्षण । करिता झाला रुदन । अनेकपरी दुःख करित ॥ १३	हे ऐकताच राजा मूर्च्छित होऊन जमिनीवर पडला. शुद्धीवर आल्यावर तो ढसाढसा रडू लागला.
ऐकोनि राजा तये वेळी । लागला ऋषीच्या चरणकमळी । राखे राखे तपोबळी । शरणागत मी तुझा ॥ १४	"राजा ऋषींच्या पाया पडला आणि म्हणाला, ""स्वामी, माझ्या पुत्राचे रक्षण करा, मी तुम्हाला शरण आलो आहे."""
नानापरी गहिवरत । मुनिवराचे चरण धरित । विनवीतसे स्त्रियांसहित । काय करावे म्हणोनिया ॥ १५	"राजा आणि राणीने ऋषींचे पाय धरले आणि या मृत्यूवर काय उपाय आहे, असे विचारले."
दयानिधि ऋषीश्वरु । सांगता झाला विचारु । शरण रिघावे जगद्गुरु । उमाकांत शिवासी ॥ १६	"दयाळू ऋषींनी उपाय सुचवला की, ""आता साक्षात जगद्गुरु भगवान शंकरांना शरण जा."""
मनीचे भय त्यजुनी । असावे आता शिवध्यानी । तो राखील शूलपाणी । आराधावे तयाते ॥ १७	"""मनातील भीती सोडा आणि शंकराचे ध्यान करा. तेच तुमच्या मुलाचे रक्षण करतील."""
जिंकावया काळासी । उपाय असे परियेसी । सांगेन तुम्हा विस्तारेसी । एकचित्ते अवधारा ॥ १८	"""काळाला जिंकण्यासाठी एक विशेष उपाय आहे, तो मी तुम्हाला सविस्तर सांगतो, नीट ऐका."""
स्वर्ग मृत्य पाताळासी । देव एक व्योमकेशी । निष्कलंक परियेसी । चिदानंदस्वरूप देखा ॥ १९	"""तिन्ही लोकात केवळ भगवान शंकरच सर्वश्रेष्ठ देव आहेत, जे निष्कलंक आणि आनंदस्वरूप आहेत."""
ऐसा देव मूर्तिमंत । रजोरूपे ब्रह्मा सृजत । सृष्टि करणार समर्थ । वेद चारी निर्मिले ॥ २०	"""हेच शिव रजो गुणाने ब्रह्मा बनून सृष्टीची निर्मिती करतात आणि त्यांनीच चार वेदांची निर्मिती केली आहे."""
तया चतुर्वेदांसी । दिधले तया विरंचीसी । आत्मतत्त्वसंग्रहासी । ठेविली होती उपनिषदे ॥ २१	"""त्यांनी ते चारही वेद ब्रह्मदेवाला दिले आणि आत्मज्ञानासाठी उपनिषदे ठेवली."""
भक्तवत्सल सर्वेश्वर । तेणे दिधले वेदसार । रुद्राध्याय सुंदर । दिधला तया विरंचीसी ॥ २२	"""भक्तवत्सल परमेश्वराने वेदांचे सार असलेला अतिशय सुंदर 'रुद्राध्याय' ब्रह्मदेवाला दिला."""
रुद्राध्यायाची महिमा । सांगता असे अनुपमा । याते नाश नाही जाणा । अव्यय असे परियेसा ॥ २३	"""रुद्राध्यायाचा महिमा अफाट आहे, तो कधीही नाश न पावणारा (अव्यय) असा मंत्र आहे."""
पंचतत्त्व शिवात्मक । रुद्राध्याय असे विशेष । ब्रह्मयाने चतुर्मुख । विश्व सृजिले वेदमते ॥ २४	"""रुद्राध्याय हा शिवात्मक मंत्र आहे. ब्रह्मदेवाने याच वेदांच्या आधारे विश्वाची रचना केली."""
तया चतुर्मुखी देखा । वेद चारी सांगे निका । वदन दक्षिण कर्ण एका । यजुर्वेद निरूपिला ॥ २५	"""ब्रह्मदेवाच्या दक्षिण मुखातून यजुर्वेदाचा उगम झाला आहे."""
तया यजुर्वेदांत । उपनिषदसार ख्यात । रुद्राध्याय विस्तारत । सांगे ब्रह्मा मुनिवरांसी ॥ २६	"""त्या यजुर्वेदात उपनिषदांचे सार असलेला रुद्राध्याय ब्रह्मदेवाने ऋषीमुनींना सांगितला."""
समस्त देवऋषींसी । मरीचि अत्रि परियेसी । आणिक सकळ देवांसी । सांगे ब्रह्मा तये वेळी ॥ २७	"""मरीचि, अत्रि इत्यादी ऋषींना आणि सर्व देवांना ब्रह्मदेवाने याचे ज्ञान दिले."""
तेचि ऋषि पुढे देखा । शिकविती आपुले शिष्यादिका । त्यांचे शिष्य पुढे ऐका । आपुल्या शिष्या शिकविले ॥ २८	"""त्या ऋषींनी आपल्या शिष्यांना आणि पुढे त्या शिष्यांनी त्यांच्या शिष्यांना हा मंत्र शिकवला."""
पुढे त्यांचे पुत्रपौत्री । विस्तार झाला जगत्री । शिकविले ऐका पवित्री । रुद्राध्याय भूमीवरी ॥ २९	"""अशा प्रकारे पृथ्वीवर रुद्राध्यायाचा प्रसार झाला."""
त्याहूनि नाही आणिक मंत्र । त्वरित तप साध्य होत । चतुर्विध पुरुषार्थ लाधे त्वरित परियेसा ॥ ३०	"""रुद्राध्यायापेक्षा मोठा कोणताही मंत्र नाही. याच्या जपाने तप लवकर साध्य होते आणि चारही पुरुषार्थ प्राप्त होतात."""
नानापरीची पातके । केली असती अनेके । रुद्रजाप्ये सम्यके । भस्म होती परियेसा ॥ ३१	"""माणसाने केलेली कितीही मोठी पापे रुद्राध्यायाच्या जपाने भस्म होतात."""
आणिक एक नवल केले । ब्रह्मदेव सृष्टि रचिले । वेदतीर्थ असे भले । स्नानपान करावे ॥ ३२	"""ब्रह्मदेवाने सृष्टी रचली तेव्हा वेदांचे तीर्थ निर्माण केले, ज्यात स्नान आणि प्राशन करणे लाभदायक आहे."""
त्याणे कर्मे परिहरती । संसार होय निष्कृति । जे जन श्रीगुरु भजती । ते तरती भवसागर ॥ ३३	"""यामुळे कर्मांचे दोष दूर होतात आणि जे श्रीगुरूंना भजतात, ते या संसारसागरातून तरून जातात."""
सुकृत अथवा दुष्कृत । जे जे कीजे आपुले हीत । जैसे पेरिले असे शेत । तेचि उगवे परियेसा ॥ ३४	"""माणूस जसे पेरेल तसेच त्याला फळ मिळते; चांगले कर्म केल्यास सुख आणि वाईट कर्म केल्यास दुःख मिळते."""
सृष्टिधर्मप्रवृत्तीसी । ब्रह्मे रचिले परियेसी । आपुले वक्षपृष्ठेसी । धर्माधर्म उपजवी ॥ ३५	"""ब्रह्मदेवाने सृष्टीच्या प्रवृत्तीसाठी आपल्या हृदयातून आणि पाठीमागून धर्म व अधर्म निर्माण केले."""
जे जन धर्म करिती । इह पर सौख्य पावती । जे अधर्मे रहाटती । पापरूपी तेचि जाणा ॥ ३६	"""जे लोक धर्माने वागतात ते सुखी होतात, पण जे अधर्माने वागतात ते पापी ठरतात."""
काम क्रोध लोभ जाण । मत्सर दंभ परिपूर्ण । अधर्माचे सुत जाण । इतुके नरकनायक ॥ ३७	"""काम, क्रोध, लोभ, मत्सर आणि दंभ हे सर्व अधर्माची मुले आहेत आणि ते माणसाला नरकात नेतात."""
गुरुतल्पगसुरापानी । कामुक जे परिपुर्णी । पुल्कस्वरूप अंतःकरणी । तेचि प्रधान नरकाचे ॥ ३८	"""गुरुपत्नीशी गमन करणारे, मद्यपान करणारे आणि कामासक्त लोक नरकाचे प्रमुख वाटेकरी आहेत."""
क्रोधे पितृवधी देखा । मातृवधी असती जे का । ब्रह्महत्यादि पातका । कन्याविक्रयी जे जन ॥ ३९	"""क्रोधामुळे पितृहत्या, मातृहत्या, ब्रह्महत्या किंवा कन्याविक्रय करणारी पापे घडतात."""
इतुके क्रोधापासूनि । उद्‌भव झाले म्हणोनि । पुत्र जहाले या कारणी । क्रोधसुत तया म्हणती ॥ ४०	"""ही सर्व क्रोधाची अपत्ये आहेत, म्हणूनच त्यांना 'क्रोधसुत' म्हटले जाते."""
देवद्विजस्वहरण देखा । ब्रह्मस्व घेवोनि नेदी जो का । सुवर्णतस्कर ऐका । लोभपुत्र तया नाव ॥ ४१	"""देव किंवा ब्राह्मणांचे धन चोरणे, दिलेले वचन न पाळणे आणि सोन्याची चोरी करणे, ही लोभाची मुले आहेत."""
ऐशा पातकांसी । यमे निरोपिले परियेसी । तुम्ही जावोनि मृत्युलोकासी । रहाटी करणे आपुले गुणे ॥ ४२	"""यमराजाने या सर्व पापांना पृथ्वीवर जाऊन मनुष्यांवर आपला प्रभाव पाडण्याची आज्ञा दिली."""
तुम्हासवे भृत्य देखा । देईन सर्व उपपातका । सकळ पाठवावे नरका । जे जन असती भूमीवरी ॥ ४४	"""यमराज म्हणाले, 'पृथ्वीवरील लोकांना पापांत अडकवून त्यांना नरकात पाठवा.'"""
यमाची आज्ञा घेवोनि । आली पातके मेदिनी । रुद्रजपत्याते देखोनि । पळोनि गेली परियेसा ॥ ४४	"""यमाची आज्ञा घेऊन ही पापे पृथ्वीवर आली, पण जो मनुष्य रुद्रजप करत होता, त्याला पाहून ती पापे पळून गेली."""
जावोनिया यमाप्रती । महापातके विनविती । गेलो होतो आम्ही क्षिती । भयचकित होउनी आलो ॥ ४५	"""ती महापापे यमराजाकडे परत गेली आणि म्हणाली, 'आम्ही पृथ्वीवर गेलो होतो, पण तिथे आम्हाला खूप भीती वाटली.'"""
जय जयाजी यमराया । आम्ही पावलो महाभया । किंकर तुमचे म्हणोनिया । प्रख्यात असे त्रिभुवनी ॥ ४६	"""'हे यमराया, आम्ही तुझे सेवक आहोत, पण तिथे आम्हाला प्रचंड भीती वाटली.'"""
आम्ही तुमचे आज्ञाधारी । निरोपे गेलो धरित्री । पोळलो होतो वह्निपुरी । रुद्रजप ऐकोनि ॥ ४७	"""'आम्ही पृथ्वीवर गेलो, पण जिथे रुद्रजप सुरू होता, तिथे आम्हाला आगीत पोळल्यासारखे वाटले.'"""
क्षितीवरी रहावयासी । शक्ति नाही आम्हांसी । पाहता रुद्रजपासी । पोळलो आम्ही स्वामिया ॥ ४८	"""'रुद्रजप करणाऱ्यांच्या जवळ जाण्याची आमची ताकद नाही, आम्हाला तिथे खूप त्रास होतोय.'"""
ग्रामी खेटी नदीतीरी । वसती द्विज महानगरी । देवालयी पुण्यक्षेत्री । रुद्रजप करिताती ॥ ४९	"""'शहरे, गावे, नद्यांचे काठ आणि देवळांमध्ये सर्वत्र लोक रुद्रजप करत आहेत.'"""
कवणेपरी आम्हा गति । जाऊ न शको आम्ही क्षिती । रुद्रजप जन करिताती । तया ग्रामा जाऊ न शको ॥ ५०	"""'रुद्रजप होणाऱ्या गावांत आम्हाला प्रवेश करणे शक्य नाही, मग आमचे काम कसे होणार?'"""
आम्ही जातो नरापासी । वर्तवितो पातकासी । होती नर महादोषी । मिति नाही परियेसा ॥ ५१	"""'जेव्हा आम्ही एखाद्या माणसाकडे जातो आणि त्याला पापांत अडकवतो, तेव्हा तो मोठा दोषी बनतो.'"""
प्रायश्चित्तसहस्त्रेसी जो का नव्हे पुण्यपुरुषी । तैसा द्विज परियेसी । पुण्यवंत होतसे ॥ ५२	"""'पण तोच माणूस एकदा का रुद्राध्याय म्हणू लागला की तो हजारो प्रायश्चित्तांपेक्षाही जास्त पवित्र होतो.'"""
एखादे समयी भक्तीसी । म्हणती रुद्राध्यायासी । तो होतो पुण्यराशि । पाहता त्यासी भय वाटे ॥ ५३	"""'जो कोणी भक्तीने रुद्राध्याय म्हणतो, तो इतका तेजस्वी होतो की त्याला पाहिल्यावर आम्हाला भीती वाटते.'"""
तैसा पापी महाघोर । पुण्यवंत होतो नर । भूमीवरी कैसे आचार । आम्हा कष्ट होतसे ॥ ५४	"""'भयानक पापी माणूसही रुद्रजपाने पुण्यवंत होतो, मग पृथ्वीवर राहणे आम्हाला कठीण झाले आहे.'"""
काळकूट महाविष । रुद्रजाप्य आम्हा दिसे । शक्ति नाही आम्हांसी । भूमीवरी जावया ॥ ५५	"""'रुद्रजप हा आमच्यासाठी विषासारखा आहे, त्यामुळे पृथ्वीवर जाण्याची आमची हिंमत नाही.'"""
रुद्रजाप्यविषासी । शमन करावया शक्त होसी । रक्ष गा रक्ष गा आम्हांसी । विनविताती पातके ॥ ५६	"""'हे यमराया, या रुद्रजपाच्या प्रभावापासून आमचे रक्षण करा,' अशी विनवणी पापांनी केली."""
इतुके बोलती पातके । ऐकोनि यममाथा तुके । कोपे निघाला तवके । ब्रह्मलोका तये वेळी ॥ ५७	"""हे ऐकून यमराज विचारात पडला आणि रागाने ब्रह्मदेवाकडे जाण्यासाठी निघाला."""
जाऊनिया ब्रह्मयापासी । विनवी यम तयासी । जय जयाजी कमळवासी । सृष्टिकारी चतुर्मुखा ॥ ५८	"""यमराज ब्रह्मदेवाकडे गेले आणि त्यांना वंदन करून विनंती करू लागले."""
आम्ही तुझे शरणागत । तुझे आज्ञे कार्य करित । पापी नराते आणित । नरकालयाकारणे ॥ ५९	"""'मी तुमच्या आज्ञेनुसार पापी माणसांना पकडून नरकात आणत असतो.'"""
महापातकी नरांसी । आणू पाठवितो भृत्यांसी । पातकी होय पुण्यराशि । रुद्रजप करूनिया ॥ ६०	"""'पण माझ्या दूतांना पापी माणसांना पकडणे कठीण झाले आहे, कारण रुद्रजपामुळे पापी माणसेही पुण्यवान होत आहेत.'"""
समस्त जाती स्वर्गासी । महापातकी अतिदोषी । नाश केला पातकांसी । शून्य जहाले नरकालय ॥ ६१	"यमराज म्हणाला, ""हे ब्रह्मदेवा, सर्व लोक स्वर्गाला जाऊ लागले आहेत. महापापी लोकांची पापेही रुद्रजपाने नष्ट झाल्याने आता नरक रिकामे (शून्य) झाले आहेत."""
नरक शून्य झाले सकळ । माझे राज्य निष्फळ । समस्त जहाले कैवल्य । उत्पत्ति राहिली स्वामिया ॥ ६२	"""जर सर्वच जण मुक्त होऊ लागले, तर माझ्या यमराज पदाला काय अर्थ राहिला? सृष्टीचे चक्रच थांबेल असे वाटते."""
याते उपाय करावयासी । देवा तू समर्थ होसी । राखे राखे आम्हांसी । राज्य गेले स्वामिया ॥ ६३	"""यावर काहीतरी उपाय करा, नाहीतर माझे राज्य संपुष्टात येईल."""
तुम्ही होउनी मनुष्यासी । स्वामित्व दिधले भरवसी । रुद्राध्यायानिधानेसी । कासया साधन दिधलेत ॥ ६४	"""तुम्ही मनुष्यांना 'रुद्राध्याय' नावाचा इतका मोठा खजिना का दिलात? त्यामुळे पापांचा लवलेशही उरत नाही."""
याकारणे मनुष्य लोकी । नाही पापलेश । रुद्रजपे विशेष । पातके जळती अनेक ॥ ६५	"""रुद्रजपाच्या प्रभावामुळे पृथ्वीवर पापे उरतच नाहीत, ती आगीत जळून खाक होतात."""
येणेपरी यम देखा । विनविता झाली चतुर्मुखा । प्रत्युत्तर देतसे ऐका । ब्रह्मदेव यमासी ॥ ६६	अशा प्रकारे यमराजाने विनंती केल्यावर ब्रह्मदेव त्याला उत्तर देऊ लागले.
अभक्तीने दुर्मदेसी । रुद्रजप करिती यासी । अज्ञानी लोक तामसी । उभ्यानी निजूनी पढती नर ॥ ६७	"ब्रह्मदेव म्हणाले, ""जे लोक अभक्तीने, गर्वाने किंवा चुकीच्या पद्धतीने (उभे राहून किंवा झोपून) रुद्रजप करतात, त्यांना त्याचे फळ मिळत नाही."""
त्याते अधिक पापे घडती । ते दंडावे तुवा त्वरिती । जे का भावार्थे पढती । ते त्वा सर्वदा वर्जावे ॥ ६८	"""अशा लोकांकडून उलट पाप घडते, त्यांना तू अवश्य शिक्षा कर. पण जे मनापासून, श्रद्धेने रुद्रजप करतात, त्यांना मात्र तू स्पर्श करू नकोस."""
बाधू नका तुम्ही ऐका । सांगावे ऐसे पातका । रुद्रजपे पुण्य विशेखा । जे जन पढती भक्तीसी ॥ ६९	"""भक्तीने रुद्रजप करणाऱ्यांच्या वाटेला जाऊ नका, असे तू तुझ्या पापांना (दूंतांना) सांग."""
पूर्वजन्मी पापे करिती । अल्पायुषी होऊनि उपजती । तया पापा होय निष्कृति । रुद्रजपेकरूनिया ॥ ७०	"""ज्यांनी पूर्वजन्मी पापे केली आहेत आणि जे या जन्मी अल्पायुषी आहेत, त्यांची पापे रुद्रजपाने नष्ट होतात."""
तैसे अल्पायुषी नरे । रुद्रजप करिता बरे । पापे जाती निर्धारे । दीर्घायु होय तो देखा ॥ ७१	"""रुद्रजप केल्याने माणसाचे अल्पायुष्य संपून त्याला दीर्घायुष्य लाभते."""
तेजो वर्चस्‍ बल धृति । आयुरारोग्य ज्ञान संपत्ति । रुद्रजपे वर्धती । ऐक यमा एकचित्ते ॥ ७२	"""तेज, बळ, आरोग्य, ज्ञान आणि संपत्ती या सर्वांची वृद्धी रुद्रजपाने होते."""
रुद्रजपमंत्रेसी । स्नान करविती ईश्वरासी । तेचि उदक भक्तीसी । जे जन करिती स्नानपान ॥ ७३	"""रुद्रमंत्रांनी ईश्वराला अभिषेक करून ते तीर्थ जे प्राशन करतात किंवा अंगावर शिंपडतात,"""
त्याते मृत्युभय नाही । आणिक एक नवल पाही । रुद्रजपे पुण्य देही । स्थिर जीव पुण्य असे ॥ ७४	"""त्यांना मृत्यूची भीती राहत नाही. त्यांच्या देहात पुण्याचा संचार होतो."""
अतिरुद्र जपोनि उदकासी । स्नान केल्या वरांसी । भीतसे मृत्यु त्यासी । तेही तरती भवार्णवी ॥ ७५	"""अतिरुद्र करून त्या तीर्थाने स्नान केल्यास साक्षात मृत्यूही त्या माणसाला घाबरतो."""
शतरुद्र अभिषेकासी । पूजा करिती महेशासी । ते जन होती शतायुषी । पापनिर्मुक्त परियेसा ॥ ७६	"""शतरुद्र करणाऱ्या माणसाला शंभर वर्षांचे आयुष्य लाभते."""
ऐसे जाणोनि मानसी । सांगे आपुले दूतासी । रुद्र जपता विप्रांसी । बाधू नको म्हणे ब्रह्मा ॥ ७७	"ब्रह्मदेवांनी यमाला स्पष्ट सांगितले की, ""रुद्रजप करणाऱ्यांना तुझ्या दूतांनी त्रास देऊ नये."""
ऐकोनि ब्रह्मयाचे वचना । यम आला आपुले स्थाना । म्हणोनि पराशरे जाणा । निरोपिले रायासी ॥ ७८	ब्रह्मदेवाचे हे सांगणे ऐकून यम आपल्या लोकाला परतला. पराशर ऋषींनी ही कथा राजाला सांगितली.
आता तुझ्या कुमारासी । उपाय सांगेन परियेसी । दशसहस्त्र रुद्रेसी । स्नपन करी शिवाते ॥ ७९	"पराशर ऋषी राजाला म्हणाले, ""आता तुझ्या मुलासाठी तू १० हजार वेळा रुद्राभिषेक कर."""
दहा सहस्त्र वर्षांवरी । तव पुत्र राज्य करी । इंद्रासमान धुरंधरी । कीर्तिवंत अपार ॥ ८०	"""या उपायामुळे तुझा मुलगा १० हजार वर्षे राज्य करेल आणि इंद्रासारखा कीर्तिमान होईल."""
त्याचे राज्याश्रियेसी । अपाय नसे निश्चयेसी । अकंटक संतोषी । राज्य करी तुझा सुत ॥ ८१	"""त्याच्या आयुष्यातील सर्व संकटे दूर होतील आणि तो सुखाने राज्य करेल."""
बोलावोनि शत विप्रांसी । जे का विद्वज्जन परियेसी । लावावे ज्ञानी अनुष्ठानासी । तात्काळ तुवा रुद्राच्या ॥ ८२	"""शंभर विद्वान ब्राह्मणांना बोलावून त्वरित रुद्राचे अनुष्ठान सुरू कर."""
ऐशा विप्राकरवी देखा । शिवासीकरी अभिषेका । आयुष्य वर्धेल कुमारका । सद्यःश्रेय होईल ॥ ८३	"""त्यांच्या हस्ते अभिषेक केल्याने राजकुमाराचे आयुष्य खात्रीने वाढेल."""
येणेपरी रायासी । सांगे पराशर ऋषि । राये महा आनंदेसी । आयुष्य वर्धना आरंभ केला ॥ ८४	ऋषींचा उपदेश ऐकून राजाने आनंदाने अनुष्ठानाची तयारी सुरू केली.
ऐसा ऋषि पराशर । उपदेशितांची द्विजवर । बोलावोनिया सर्व संभार । पुरवीतसे ब्राह्मणांसी ॥ ८५	राजाने सर्व आवश्यक साहित्य गोळा करून ब्राह्मणांना पाचारण केले.
शतसंख्याक कलशांसी । विधिपूर्वक शिवासी । पुण्यवृक्षतळेसी । अभिषेक करवितसे ॥ ८६	१०० कलश मांडून विधीपूर्वक शिवाला अभिषेक सुरू झाला.
त्याचिया जळे पुत्रासी । स्नान करवी प्रतिदिवसी । सप्त दिन येणे विधींसी । आराधिला ईश्वर ॥ ८७	त्या अभिषेकाच्या तीर्थाने मुलाला रोज अंघोळ घालण्यात आली. सात दिवस ही आराधना चालली.
अवधी जहाली दिवस सात । बाळ पडिला निचेष्टित । पराशरे येवोनि त्वरित । उदकेसी सिंचिले ॥ ८८	सातव्या दिवशी बाळ निश्चल पडला (मृत्यूची वेळ आली होती). तेव्हा पराशर ऋषींनी मंत्रोदक त्याच्यावर शिंपडले.
तये वेळी अवचित । वाक्य जहाले अदृश्यत । सवेचि दिसे अद्‌भुत । दंडहस्त महापुरुष ॥ ८९	त्याच वेळी काही अदृश्य ध्वनी ऐकू आले आणि हातात दंड घेतलेले महापुरुष (शिवदूत) तिथे दिसू लागले.
महादंष्ट्र भयचकित । आले होते यमदूत । समस्त द्विजवर रुद्र पढत । मंत्राक्षता देताती ॥ ९०	"तिथे भयानक दिसणारे यमदूत आले होते, पण ब्राह्मणांचा रुद्रजप सुरू असल्याने मंत्राक्षता मुलाचे रक्षण करत होत्या."
मंत्राक्षता ते अवसरी । घातलिया कुमारावरी । दूत पाहती राहूनि दूरी । जवळ येऊ न शकती ॥ ९१	"मंत्राक्षता टाकल्यामुळे यमदूत लांब उभे राहिले, त्यांना राजकुमाराच्या जवळ येता येईना."
होते महापाश हाती । कुमारावरी टाकू येती । शिवदूत दंडहस्ती । मारू आले यमदूता ॥ ९२	"यमदूतांनी आपला पाश राजकुमारावर टाकला, तेव्हा हातात दंड घेतलेल्या शिवदूतांनी यमदूतांना मारले."
भये चकित यमदूत । पळोनि गेले धावत । पाठी लागले शिवदूत । वेदपुरुषरूप देखा ॥ ९३	यमदूत घाबरून पळून गेले आणि शिवदूत त्यांच्या मागे लागले.
येणेपरी द्विजवर । तेणे रक्षिला राजकुमार । आशीर्वाद देती थोर । वेदश्रुति करूनिया ॥ ९४	अशा प्रकारे ब्राह्मणांच्या रुद्रजपाने राजकुमाराचे प्राण वाचले.
इतुकियावरी राजकुमार । सावध झाला मन स्थिर । राजयासी आनंद थोर । समारंभ करीतसे ॥ ९५	थोड्या वेळाने राजकुमार सावध झाला. राजाला प्रचंड आनंद झाला आणि त्याने मोठा उत्सव केला.
पूजा करोनि द्विजांसी । देता झाला भोजनासी । तांबूलादि दक्षिणेसी । संतोषविले द्विजवर ॥ ९६	राजाने ब्राह्मणांना भोजन आणि दक्षिणा देऊन संतुष्ट केले.
संतोषोनि महाराजा । सभा रचित महावोजा । बैसवोनि समस्ता द्विजा । महाऋषीते सिंहासनी ॥ ९७	राजाने सभा भरवली आणि पराशर ऋषींना सिंहासनावर बसवले.
राजा आपुले स्त्रियेसहित । घालिता झाला दंडवत । येवोनिया बैसला सभेत । आनंदित मानसी ॥ ९८	राजा आणि राणीने ऋषींना दंडवत घातला. सर्वत्र आनंदाचे वातावरण होते.
त्या समयी ब्रह्मसुत । नारद आला अकस्मात । राजा धावोनि चरण धरीत । सिंहासनी बैसवी ॥ ९९	त्याच वेळी साक्षात नारदमुनी तिथे प्रकट झाले. राजाने त्यांचे स्वागत केले.
पूजा करोनि उपचारी । राजयाते नमस्कारी । म्हणे स्वामी या अवसरी । कोठोनि येणे झाले पै ॥ १००	"राजाने पूजा करून विचारले, ""स्वामी, तुमचे कोठून येणे झाले?"""
राजा म्हणे देवऋषी । हिंडता तुम्ही त्रिभुवनासी । काय वर्तले विशेषी । आम्हालागी निरोपिजे ॥ १०१	"""तुम्ही त्रिलोकात संचार करता, काही विशेष घडले असल्यास सांगा."""
नारद म्हणे रायासी । गेलो होतो कैलासासी । येता देखिले मार्गासी । अपूर्व झाले परियेसा ॥ १०२	"नारद म्हणाले, ""मी कैलासावरून येत असताना वाटेत एक अपूर्व घटना पाहिली."""
महामृत्यु दूतांसहित । न्यावया आला तुझे सुत । सवेचि येऊनि शिवदूत । तयालागी पराभविले ॥ १०३	"""तुझ्या पुत्राला नेण्यासाठी यमदूत आले होते, पण शिवदूतांनी त्यांना हरवून पळवून लावले."""
यमदूत पळोनि जाती । यमापुढे सर्व सांगती । आम्हा मारिले शिवदूती । कैसे करावे क्षितीत ॥ १०४	"""पळून गेलेल्या यमदूतांनी यमराजाला तक्रार केली की आम्हाला शिवदूतांनी मारले."""
यम कोपोनि निघाला । वीरभद्रापासी गेला । म्हणे दूता का मार दिला । निरपराधे स्वामिया ॥ १०५	"""यमराज रागाने भगवान शिवशंकरांचे सेनापती वीरभद्रांकडे गेला आणि विचारले की, माझ्या दूतांना का मारले?"""
निजकर्मानुबंधेसी । राजपुत्र गतायुषी । त्याते आणिता दूतांसी । कासया शिवदूती मारिले ॥ १०६	"""यमराज म्हणाला, 'राजपुत्राचे आयुष्य संपले होते, मग माझ्या दूतांना का अडवले?'"""
वीरभद्र अतिक्रोधी । म्हणे झाला रुद्रविधि । दहा सहस्त्र वर्षे अवधि । आयुष्य असे राजपुत्रा ॥ १०७	"""तेव्हा वीरभद्र रागाने म्हणाले की, 'ह्या मुलासाठी पृथ्वीवर रुद्राचे अनुष्ठान झाले आहे, त्यामुळे त्याचे आयुष्य १० हजार वर्षांनी वाढले आहे!'"""
न विचारिता चित्रगुप्ता । वाया पाठविले दूता । वोखटे केले शिवदूता । जिवे सोडिले म्हणोनि ॥ १०८	"""वीरभद्र म्हणाले, 'तू चित्रगुप्ताला न विचारताच दूत पाठवले, शिवदूतांनी त्यांना जिवंत सोडले हेच नशीब समजा.'"""
बोलावोनि चित्रगुप्ता । आयुष्य विचारीन त्वरिता । म्हणोनि पाठवी दूता । चित्रगुप्त पाचारिला ॥ १०९	मग यमराजाने चित्रगुप्ताला बोलावून तपासले.
पुसताति चित्रगुप्तासी । काढोनि पाहे पुत्रासी । बारा वर्षे आयुष्य परियेसी । राजकुमारा लिहिले असे ॥ ११०	"""चित्रगुप्ताने पहिले सांगितले की, नशिबात १२ वर्षे आयुष्य लिहिले होते."""
तेथेचि लिहिले होते आणिक । दशसहस्त्र वर्षे लेख । पाहोनि यम साशंकित । म्हणे अपराध आमुचा ॥ १११	"""पण रुद्रजपाचा महिमा असा की तिथे पुढे १० हजार वर्षांचे नवीन आयुष्य आपोआप लिहिले गेले! हे पाहून यमराज चकित झाले."""
वीरभद्राते वंदून । यमधर्म गेला परतोन । आम्ही आलो तेथोन । म्हणोनि सांगे नारद ॥ ११२	"""हे सर्व पाहून यमराज परत गेले. हेच मी तुला सांगायला आलो आहे,"" असे नारदमुनी म्हणाले."
रुद्रजपे पुण्य करिता । आयुष्य वर्धले तुझे सता । मृत्यु जिंकिला तत्त्वता । पराशरगुरुकृपे ॥ ११३	"""रुद्रजपाच्या पुण्यामुळे तुझ्या पुत्राने मृत्यूवर विजय मिळवला आहे."""
ऐसे नारद सांगोनि । निघोनि गेला तेथोनि । पराशर महामुनि । निरोप घेतला रायाचा ॥ ११४	नारदमुनी आणि पराशर ऋषी तिथून निरोप घेऊन गेले.
समस्त गेले द्विजवर । राजा हर्षे निर्भर । राज्य भोगिले धुरंधर । पुत्रपौत्री महीवरी ॥ ११५	राजाने आनंदाने अनेक वर्षे राज्य उपभोगले.
ऐसा रुद्राध्यायमहिमा । पूजा करावी गुरुब्रह्मा । भिणे नलगे काळमहिमा । श्रीगुरु म्हणती दंपतीसी ॥ ११६	"श्रीगुरूंनी सांगितले, ""रुद्राध्यायाचा असा हा अफाट महिमा आहे, त्यामुळे मृत्यूची भीती उरत नाही."""
सिद्ध म्हणे नामधारकासी । ऐसी कथा विस्तारेसी । श्रीगुरु सांगे दंपतीसी । प्रेमभावेकरोनिया ॥ ११७	"सिद्ध म्हणाले की, श्रीगुरूंनी त्या ब्राह्मण दाम्पत्याला ही कथा सांगितली."
या कारणे श्रीगुरूसी । प्रीति थोर रुद्राध्यायासी । पूजा करावी भक्तीसी । रुद्राध्यायेकरोनिया ॥ ११८	"श्रीगुरूंना रुद्राध्याय अत्यंत प्रिय आहे, म्हणून नेहमी रुद्राभिषेक करावा."
म्हणे सरस्वतीगंगाधर । सांगे गुरुचरित्रविस्तार । ऐकता तरे भवसागर । लाधे चारी पुरुषार्थ ॥ ११९	"सरस्वती गंगाधर म्हणतात, हे चरित्र ऐकल्याने माणूस भवसागर तरून जातो."
इति श्रीगुरुचरित्रामृत । रुद्राभिषेकमाहात्म्य तेथ । वर्णिले असे अद्‌भुत । म्हणे सरस्वतीगंगाधर ॥ १२०	३४ वा अध्याय समाप्त.
इति श्रीगुरुचरित्रपरमकथाकल्पतरौ । श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे रुद्राध्यायमहिमावर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥३४॥ ॥ श्रीगुरुदेव दत्त ॥ ॥ ओवीसंख्या ॥१२०॥ ॥श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु॥

गुरुचरित्र अध्याय पस्तीसावा 👈

👆श्री गुरुचरित्रातील पस्तीसावा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.