गुरुचरित्र अध्याय अडतीसावा।३८। मराठी अर्थासह

गुरुचरित्र – अध्याय ३८ (अडतीसावा)

॥अन्नपूर्तिकद्विजचतुः-सहस्त्रभोजनं॥

॥ श्री गणेशाय नमः ॥ श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीकुलदेवतायै नमः । श्रीपादश्रीवल्लभाय नमः । श्रीनृसिंहसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः॥

मूळ ओवी	ओवीचा अर्थ
नामधारक विनवी सिद्धासी । पुढें चरित्र जाहलें कैसी । विस्तारावें कृपेंसीं । म्हणोनि चरणीं लागला ॥१॥	नामधारकाने सिद्धांना विनंती केली की, यापुढे काय चरित्र घडले ते मला विस्ताराने सांगावे, असे म्हणून तो त्यांच्या चरणी लागला.
आर्त झालों मी तृषेचा । घोट भरवीं गा अमृताचा । चरित्र सांगें श्रीगुरुचें । माझें मन निववीं वेगीं ॥२॥	"मी या कथा ऐकण्यासाठी तहानेलेला आहे, मला अमृताचा घोट पाजावा आणि श्रीगुरूंचे चरित्र सांगून माझे मन शांत करावे."
सिद्ध म्हणे नामधारकासी । तूं जें जें मज पुससी । संतोष होतो आम्हांसी । गुरुचरित्र आठवितां ॥३॥	सिद्ध म्हणाले, "तू जे जे विचारतोस, त्याने मलाही आनंद होतो, कारण त्या निमित्ताने मला गुरुचरित्र आठवते."
तुजकरितां आम्हांसी । लाभ जोडे परियेसीं । आठवली कथा सुरसी । विचित्र एक झालें असे ॥४॥	"तुझ्यामुळे मलाही हा लाभ मिळतोय. आता एक अतिशय रसाळ आणि नवल वाटावी अशी कथा मला आठवली आहे."
मागें कथन सांगितलें । जें भक्तीं द्रव्य आणिलें । स्वामीं अंगीकार नाहीं केलें । समाराधना करावी म्हणोनि ॥५॥	मागील अध्यायात सांगितले होते की, भक्तांनी जे द्रव्य (पैसे) आणले होते, ते श्रीगुरूंनी स्वतःसाठी घेतले नाहीत, तर समाराधना (ब्राह्मण भोजन) करण्यासाठी दिले.
नित्य समाराधना देख । करीत होते भक्त अनेक । कधीं नाहीं आराणूक । नाहीं ऐसा दिवस नाहीं ॥६॥	गाणगापुरात रोज अनेक भक्त ब्राह्मण भोजन घालत असत. असा एकही दिवस जात नसे जेव्हा तिथे अन्नदान होत नसे.
ऐसें होतां एके दिवशीं । दुर्बळ द्विज आला परियेसीं । असे काश्यप-गोत्रेंसीं । नाम तया ‘भास्कर ‘ ॥७॥	अशा काळात एके दिवशी 'भास्कर' नावाचा एक गरीब ब्राह्मण तिथे आला. त्याचे गोत्र काश्यप होते.
अति सुक्षीण ब्राह्मण । आला आपण दर्शना म्हणोन । साष्‍टांगीं नमस्कारुन । भक्तिपूर्वक विनविलें ॥८॥	तो ब्राह्मण अतिशय गरीब आणि कृश (दुबळा) होता. त्याने श्रीगुरूंचे दर्शन घेऊन भक्तीने त्यांना नमस्कार केला.
ते दिवसीं भक्तजन । करीत होते आराधन । उठवितात तया ब्राह्मणा । भोजन करीं म्हणोनियां ॥९॥	त्या दिवशी इतर भक्त ब्राह्मण भोजन घालत होते. त्यांनी भास्कर ब्राह्मणाला जेवायला उठा, असे सांगितले.
संकल्प करोनि तो ब्राह्मण । श्रीगुरुसी भिक्षा करवीन आपण । सवें सोपस्कार घेऊन । आला होता परियेसा ॥१०॥	पण भास्करने मनात संकल्प केला होता की, मी स्वतः श्रीगुरूंना भिक्षा (जेवण) घालीन. त्यासाठी लागणारे साहित्य तो सोबत घेऊनच आला होता.
त्रिवर्गाच्या पुरते देखा । सवें असे तंडुल-कणिक । वरकड पदार्थ त्या पूर्तिका । सोपस्कार असे त्यापाशीं ॥११॥	त्याच्याकडे केवळ तीन माणसांना पुरेल इतकेच पीठ, तांदूळ आणि इतर थोडे साहित्य होते.
सर्व असे वस्त्रीं बांधिलें । नेऊनि मठांत ठेविलें । भक्तें आणिक त्यासी बोलाविलें । गेला तो ब्राह्मण भोजनासी ॥१२॥	त्याने ते कापडात बांधलेले साहित्य मठात नेऊन ठेवले आणि इतर भक्तांनी आग्रह केल्यामुळे तो त्यांच्या पंक्तीत जेवायला गेला.
भोजन करितां झाली निशी । आपण आला मठासी । गांठोडी ठेवी आपुले उशीं । मग निद्रा करी देखा ॥१३॥	जेवण करून रात्र झाल्यावर तो मठात आला आणि ते आपले साहित्याचे गाठोडे उशाशी ठेवून झोपला.
नित्य घडे ऐसेंचि त्यासी । भक्त लोक येती आराधनेसी । आराणूक नव्हे त्यासी । नित्य जेवी समाराधनीं ॥१४॥	रोज असेच घडू लागले. कोणी ना कोणी भक्त भोजन घालत असे आणि भास्कर त्यांच्या पंक्तीत जेवत असे. त्याला स्वतःची भिक्षा घालण्याची संधीच मिळत नव्हती.
समस्त त्यास हांसती । पहा हो समाराधनेची आयती । घेऊनि आला असे भक्तीं । आपण जेवी नित्य समाराधनीं ॥१५॥	इतर लोक त्याला हसू लागले. ते म्हणत, "बघा याची भक्ती, सामानाचे गाठोडे घेऊन आलाय पण स्वतः रोज दुसऱ्याच्या पंक्तीत जेवतोय!"
एकासी नव्हे पुरें अन्न । श्रीगुरुशिष्य बहु जन । केवीं करील हा ब्राह्मण । समाराधना करीन म्हणतो ॥१६॥	लोक कुजबुजू लागले की, "त्याच्या गाठोड्यात एका माणसालाही पुरेसे अन्न नाही आणि हा ब्राह्मण श्रीगुरूंच्या हजारो शिष्यांना जेऊ घालण्याच्या गप्पा मारतोय!"
लाज नये त्यासी कैसी । समाराधना म्हणायासी । दे कां स्वयंपाक आम्हांसी । तूं करीं आजि माधुकरी ॥१७॥	"याला लाज कशी वाटत नाही? तुझे ते साहित्य आम्हाला देऊन टाक आणि तू खुशाल माधुकरी (भिक्षा) मागून खा."
ऐसें नाना प्रकारें त्यासी । विनोद करिती ब्राह्मण परियेसीं । ऐशा प्रकारें तीन मासी । क्रमिले त्या ब्राह्मणें तेथेंचि ॥१८॥	अशा प्रकारे लोक त्याची थट्टा करत होते. भास्कर ब्राह्मणाने तिथे तीन महिने काढले.
नित्य होतसे आराधन । त्यांचे घरीं जेवी आपण । गांठोडी उशाखालीं ठेवून । निद्रा करी प्रतिदिवसीं ॥१९॥	तो रोज दुसऱ्याच्या घरी जेवायचा आणि आपले गाठोडे उशाशी घेऊन झोपायचा.
मास तीन क्रमिल्यावरी । समस्त मिळोनि द्विजवरीं । परिहास करिती अपारी । श्रीगुरुमूर्तिं ऐकिलें ॥२०॥	तीन महिने झाल्यावर जेव्हा लोकांची थट्टा खूप वाढली, तेव्हा श्रीगुरूंच्या कानावर ही गोष्ट गेली.
बोलाविती त्या ब्राह्मणासी । आजि भिक्षा करावी आम्हांसी । स्वयंपाक करीं वेगेंसी । म्हणती श्रीगुरु कृपासिंधु ॥२१॥	तेव्हा कृपाळू श्रीगुरूंनी भास्करला बोलावले आणि सांगितले, "आज तू आम्हाला भिक्षा दे, लवकर स्वयंपाक करायला घे."
ऐकोनि श्रीगुरुच्या बोला । संतोष अपार द्विजा झाला । चरणावरी माथा ठेविला । हर्षे गेला आइतीसी ॥२२॥	श्रीगुरूंचे शब्द ऐकून भास्करला खूप आनंद झाला. त्याने त्यांच्या चरणी डोके ठेवले आणि आनंदाने स्वयंपाकाच्या तयारीला लागला.
आणिलें द्वय शेर घृत । शाका दोनी त्यापुरत । स्नान करुनि शुचिर्भूत । स्वयंपाक केला तये वेळीं ॥२३॥	त्याने दोन शेर तूप आणि दोन प्रकारच्या भाज्या तयार केल्या. स्नान करून त्याने शुद्ध मनाने स्वयंपाक पूर्ण केला.
समस्त ब्राह्मण तये वेळीं । मिळोन आले श्रीगुरुजवळी । म्हणती आजि आमुची पाळी । यावनाळ-अन्न घरीं ॥२४॥	त्याच वेळी इतर काही ब्राह्मण श्रीगुरूंकडे आले आणि म्हणाले, "आज आमच्याकडे जेवणाची तयारी झाली आहे, आज आमची पाळी आहे."
नित्य होतें समाराधन । आम्ही जेवितों मिष्‍ठान्न । कैंचा हा आला ब्राह्मण । आजि राहिली समाराधना ॥२५॥	ते वैतागून म्हणाले, "हा कुठून गरीब ब्राह्मण मध्येच आला? आज आमची मोठी समाराधना रद्द झाली."
श्रीगुरु म्हणती द्विजांसी । नका जाऊं घरांसी । शीघ्र जावें आंघोळीसी । येथेंचि जेवा तुम्ही आजि ॥२६॥	श्रीगुरु त्या ब्राह्मणांना म्हणाले, "तुम्ही घरी जाऊ नका. लवकर स्नान उरकून या, आज तुम्ही इथेच जेवा."
ब्राह्मण मनीं विचारिती । मठीं असे सामग्री आयती । स्वयंपाक आतां करविती । आम्हांसी निरोपिती याचिगुणें ॥२७॥	ब्राह्मणांना वाटले की मठात भरपूर साहित्य असेल, म्हणून श्रीगुरु आपल्याला इथे जेवायला सांगत आहेत.
समस्त गेले स्नानासी । श्रीगुरु बोलाविती त्या ब्राह्मणासी । शीघ्र करीं गा होईल निशी । ब्राह्मण अपार सांगितले ॥२८॥	सर्वजण स्नानाला गेले. श्रीगुरूंनी भास्करला सांगितले की, "अनेकांना जेवणाचे निमंत्रण दिले आहे, तू लवकर तयारी कर."
स्वयंपाक झाला तत्क्षण । सांगतसे श्रीगुरुसी ब्राह्मण । निरोप देती जा धांवोन । ब्राह्मण समस्त पाचारीं ॥२९॥	स्वयंपाक तयार झाल्यावर भास्करने श्रीगुरूंना सांगितले. श्रीगुरूंनी त्याला सर्व ब्राह्मणांना बोलावून आणण्यास सांगितले.
ब्राह्मण गेला गंगेसी । बोलावीतसे ब्राह्मणांसी । स्वामीनें बोलाविलें तुम्हांसी । शीघ्र यावें म्हणोनियां ॥३०॥	भास्कर गंगेकाठी गेला आणि सर्वांना म्हणाला, "स्वामींनी तुम्हाला बोलावले आहे, जेवायला लवकर चला."
ब्राह्मण म्हणती तयासी । स्वयंपाक व्हावया होईल निशी । तुवां शीघ्र श्रीगुरुसी । भिक्षा करावी जाय वेगीं ॥३१॥	लोक हसून म्हणाले, "तुझ्या थोड्याशा अन्नाने आमची जेवणे कशी होणार? तू आधी स्वामींना जेऊ घाल."
ऐसें ऐकोनि तो ब्राह्मण । गेला श्रीगुरुजवळी आपण । ब्राह्मण न येती ऐसें म्हणे । आपण जेवूं अपरात्रीं ॥३२॥	भास्कर परत आला आणि श्रीगुरूंना म्हणाला, "कोणीही ब्राह्मण यायला तयार नाही, ते म्हणतात आम्ही नंतर जेवू."
श्रीगुरु म्हणती तयासी । नेम असे आजि आम्हांसी । सहपंक्तीनें ब्राह्मणांसी । जेवूं आम्ही निर्धारीं ॥३३॥	श्रीगुरु म्हणाले, "आज माझा नियम आहे की मी सर्वांसोबतच जेवेन."
ब्राह्मणांसहित आम्हांसी । जेवूं वाढीं गा तूं परियेसीं । जरी अंगीकार न करिसी । न जेवूं तुझे घरीं आम्ही ॥३४॥	"तू सर्वांना वाढले पाहिजेस, जर तू तसे केले नाहीस, तर आम्ही तुझे जेवण स्वीकारणार नाही."
ब्राह्मण म्हणे श्रीगुरुसी । जो निरोप द्याल आपणासी । तोचि निरोप माझे शिरसीं । ब्राह्मणांसहित जेवूं वाढीन ॥३५॥	भास्कर म्हणाला, "स्वामी, तुमची आज्ञा माझ्या शिरसावंद्य आहे. मी सर्वांना जेवायला वाढीन."
ब्राह्मण मनीं विचारी । श्रीगुरु असती पुरुषावतारी । न कळे बोले कवणेंपरी । आपुलें वाक्य सत्य करील ॥३६॥	भास्करला कळेना की हे कसे शक्य आहे, पण त्याचा श्रीगुरूंच्या सामर्थ्यावर पूर्ण विश्वास होता.
मग काय करी तो ब्राह्मण । विनवीतसे कर जोडून । मज न येती ब्राह्मण । विनोद करिती माझ्या बोला ॥३७॥	त्याने विनंती केली, "स्वामी, ते ब्राह्मण माझे ऐकत नाहीत, ते माझी थट्टा करत आहेत."
श्रीगुरु आणिक शिष्यासी । निरोपिती जा वेगेंसीं । बोलावूनि आणीं ब्राह्मणांसी । भोजन करा म्हणोनि ॥३८॥	तेव्हा श्रीगुरूंनी आपल्या शिष्यांना पाठवले आणि ब्राह्मणांना बोलावून आणायला सांगितले.
शिष्य गेला धांवत । समस्त ब्राह्मणांतें बोलावीत । स्नानें करोनि आले त्वरित । श्रीगुरु-मठाजवळिक ॥३९॥	शिष्यांच्या शब्दाखातर सर्व ब्राह्मण स्नान करून मठापाशी आले.
श्रीगुरु निरोपिती तयांसी । पत्रावळी करा वेगेंसी । जेवा आजि सहकुटुंबेसीं । ब्राह्मण करितो आराधना ॥४०॥	श्रीगुरूंनी आज्ञा दिली की सर्वांनी कुटुंबासह जेवायला बसावे, आज भास्कर ब्राह्मणाची समाराधना आहे.
चारी सहस्त्र पत्रावळी । कराव्या तुम्हीं तात्काळीं । उभा होता ब्राह्मण जवळी । त्यासी स्वामी निरोपिती ॥४१॥	सुमारे चार हजार पत्रावळी मांडल्या गेल्या. श्रीगुरूंनी भास्करला समोर उभे केले.
या समस्त ब्राह्मणांसी । विनंति करावी तुवां ऐसी । तुम्हीं यावें सहकुटुंबेसीं । आपण करितों आराधना ॥४२॥	"तू स्वतः सर्वांना विनंती कर की आज मी तुम्हाला जेऊ घालत आहे."
श्रीगुरुचा निरोप घेऊन । विनवीतसे तो ब्राह्मण । द्विज म्हणती त्यासी हांसोन । काय जेवा म्हणतोस आम्हां ॥४३॥	भास्करने विनंती केली, पण ब्राह्मण पुन्हा हसले, "अरे, तू आम्हाला काय खायला घालणार?"
आम्हां इतुके ब्राह्मणांसी । एकेक शित न ये वांटयासी । आमंत्रण सांगावया न लाजसी । नमस्कारितोसि घडीघडी ॥४४॥	"आमच्या इतक्या मोठ्या संख्येला तुझ्याकडे अन्नाचे एक शीतही मिळणार नाही, तुला आमंत्रण द्यायला लाज वाटत नाही का?"
वृद्ध ब्राह्मण ऐसें म्हणती । निंदा न करा श्रीगुरु ऐकती । जैसें श्रीगुरु निरोपिती । तैसें बोलतो ब्राह्मण ॥४५॥	काही अनुभवी वृद्ध ब्राह्मण म्हणाले, "निंदा करू नका, श्रीगुरु जे सांगत आहेत, तोच हा ब्राह्मण बोलत आहे."
हो कां बरवें बरवें म्हणती । सकळ पत्रावळी करिती । ब्राह्मण श्रीगुरुपूजा त्वरिती । करिता झाला उपचारें ॥४६॥	मग सर्वजण पत्रावळीवर बसले. भास्करने मनोभावे श्रीगुरूंची पूजा केली.
त्रिकरणपूर्वक करी भक्ति । बरवी केली मंगळारती । तेणें श्रीगुरु संतोषती । ठाय घाला म्हणती वेगें ॥४७॥	भास्करने श्रीगुरूंची आरती केली. श्रीगुरु प्रसन्न झाले आणि म्हणाले, "आता वाढायला सुरुवात कर."
स्वयंपाक आणूनि आपणाजवळी । ठेवीं म्हणती तये वेळीं । आणोनियां तात्काळीं । श्रीगुरुजवळी ठेविला ॥४८॥	श्रीगुरूंनी तो स्वयंपाक आपल्या जवळ आणून ठेवायला सांगितले.
श्रीगुरु म्हणती ब्राह्मणासी । आमुचें वस्त्र घेऊनि अन्नासी । झांकोनी ठेवीं आम्हांपाशीं । म्हणोनि वस्त्र देती तये वेळीं ॥४९॥	श्रीगुरूंनी आपले उपरणे (वस्त्र) भास्करला दिले आणि अन्नावर झाकून ठेवायला सांगितले.
झांकिलें वस्त्र अन्नावरी । कमंडलुउदक घेऊनि करीं । श्रीगुरु प्रोक्षिती अन्नावरी । अभिमंत्रोनि तये वेळीं ॥५०॥	अन्नावर वस्त्र झाकल्यावर श्रीगुरूंनी आपल्या कमंडलूतील पाणी त्यावर शिंपडले आणि मंत्रोच्चार केला.
बोलावूनि म्हणती ब्राह्मणासी । उघडों नको अन्नासी । काढूनि नेऊनि समस्तांसी । वाढीं वेगीं म्हणोनियां ॥५१॥	श्रीगुरु म्हणाले, "हे वस्त्र उघडू नकोस. त्या खालूनच अन्न काढून सर्वांना वाढायला सुरुवात कर."
तूप घालूनि घटांत । ओतूनि घे आणिकांत । वाढीं वेगीं ऐसें म्हणत । निरोप देती श्रीगुरु ॥५२॥	तुपाच्या भांड्यातून तूप वाढायला सांगितले. श्रीगुरूंनी पुन्हा आज्ञा दिली, "लवकर वाढा."
ठाय घातले समस्तांसी । वाढीतसे ब्राह्मण परियेसीं । लोक पहाती तटस्थेसीं । महदाश्चर्य म्हणताति ॥५३॥	भास्करने वाढायला सुरुवात केली. लोक आश्चर्याने पाहू लागले की हे अन्न संपत कसे नाही!
श्रीगुरु म्हणती ब्राह्मणांसी । वाढों लागा या द्विजासी । आणिक उठिले बहुतेसी । वाढूं लागले तये वेळीं ॥५४॥	श्रीगुरूंनी इतर काही ब्राह्मणांनाही भास्करला मदतीला बोलावले.
भरोनि नेती जितुकें अन्न । पुन्हा मागुती परिपूर्ण । घृत भरलें असे पूर्ण । घट ओतूनि नेताति ॥५५॥	भांडी भरून अन्न नेले तरी ती पुन्हा पुन्हा भरलेलीच दिसत होती. तुपाचे भांडेही कधी रिकामे होत नव्हते.
वाढिलें समस्त पंक्तीसी । सहपंक्तीं श्रीगुरुसी । जेवताति अतिहर्षी । द्विजवर पुसतसे ॥५६॥	चार हजार ब्राह्मण आणि श्रीगुरु एकाच वेळी आनंदाने जेवायला बसले.
जो जो मागाल तो पदार्थ । वाढूं वेगें ऐसें म्हणत । भागलेति क्षुधाक्रांत । क्षमा करणें म्हणतसे ॥५७॥	भास्कर आनंदाने ओरडून सांगत होता, "ज्याला जे हवे ते मागा! उशीर झाला असेल तर क्षमा करा."
घृत असे आपुले करीं । वाढीतसे महापुरीं । विप्र म्हणती पुरे करीं । आकंठवरी जेविलों ॥५८॥	तूप इतके वाढले गेले की ब्राह्मण म्हणाले, "आता पुरे करा, आम्ही कंठस्नान होईपर्यंत (पोटभर) जेवलो आहोत."
भक्ष्य परमान्न पत्रशाका । ब्राह्मण वाढिताति अनेका । शर्करा दधि लवणादिका । अनेक परी जेविले ॥५९॥	पुरणपोळी, खीर, भाज्या, दही, साखर अशा सर्व पदार्थांचा ब्राह्मणांनी समाचार घेतला.
तृप्त जाहले ब्राह्मण देखा । हस्तप्रक्षालन करिती मुखा । उच्छिष्टें काढिती तात्काळिका । आश्चर्य म्हणती तये वेळीं ॥६०॥	सर्व ब्राह्मण पूर्णपणे तृप्त झाले. त्यांनी हात-मुख धुतले आणि या चमत्काराबद्दल आश्चर्य व्यक्त करू लागले.
तांबूलादि देती समस्तांसी । श्रीगुरु बोलावूनि तयांसी । बोलवा म्हणती आपुले कलत्रपुत्रांसी । समस्त येऊनि जेवितील ॥६१॥	भोजनानंतर सर्वांना विडा (तांबूल) देण्यात आला. त्यानंतर श्रीगुरूंनी ब्राह्मणांना सांगितले, "अब तुमच्या पत्नी आणि मुलांनाही बोलावून आणा, तेही येथेच जेवतील."
आलें विप्रकुळ समस्त । जेवून गेलें पंचामृत । श्रीगुरु मागुती निरापित । शूद्रादि ग्रामलोक बोलावा ॥६२॥	सर्व ब्राह्मण कुटुंबे आली आणि त्यांनी पंचामृताच्या भोजनाचा आस्वाद घेतला. त्यानंतर श्रीगुरूंनी आज्ञा दिली की, "गावातील इतर सर्व जाती-धर्माच्या लोकांनाही जेवायला बोलवा."
त्यांचे स्त्रियापुत्रांसहित । बोलावीं शीघ्र ऐसें म्हणत । पाचारितां आले समस्त । जेवूनि गेले तये वेळीं ॥६३॥	गावातील सर्व अबालवृद्ध, स्त्री-पुरुष आले आणि भास्कर ब्राह्मणाने दिलेल्या अन्नाने तृप्त झाले.
श्रीगुरु पुसती ब्राह्मणांसी । आतां कोण राहिले ग्रामवासी । ते सांगती स्वामियासी । अत्यंज आहेति उरले ॥६४॥	श्रीगुरूंनी विचारले, "आता गावात कोण शिल्लक राहिले आहे का?" लोकांनी सांगितले की, "केवळ अंत्यज (शूद्रातिशूद्र) लोक उरले आहेत."
बोलावा त्या समस्तांसी । अन्न द्यावें वाढून त्यांसी । जितुकें मागती तृप्तीसी । तितुकें द्यावें अन्न वेगीं ॥६५॥	श्रीगुरूंनी त्यांनाही बोलावण्यास सांगितले आणि त्यांना हवे तितके अन्न देऊन तृप्त करण्यास सांगितले.
तेही तृप्त झाले देखा । प्राणिमात्र नाहीं भुका । सांगताति श्रीगुरुनायक । डांगोरा पिटा ग्रामांत ॥६६॥	ते सर्वही तृप्त झाले. श्रीगुरूंनी मग गावात दवंडी पिटवायला सांगितली की, "कोणीही भुकेलेला असेल तर त्याने मठात जेवायला यावे."
कोणी असती क्षुधाक्रांत । त्यांसी बोलवावें त्वरित । ऐसें श्रीगुरु निरोपित । हिंडले ग्रामीं तये वेळीं ॥६७॥	गावात सर्वत्र शोध घेण्यात आला, परंतु श्रीगुरूंच्या कृपेने कोणीही उपाशी उरले नव्हते.
प्राणिमात्र नाहीं उपवासी । सर्व जेवले परियेसीं । मग निरोपित त्या द्विजासी । भोजन तुवां करावें ॥६८॥	शेवटी सर्व प्राणीमात्र तृप्त झाल्यावर श्रीगुरूंनी भास्कर ब्राह्मणाला स्वतः भोजन करण्यास सांगितले.
श्रीगुरुनिरोपें भोजन केलें । मागुति जाऊनि अन्न पाहिलें । आपण जितुकें होतें केलें । तितुकें उरलें असे अन्न ॥६९॥	भास्करने जेवण केल्यावर पाहिले, तर चमत्काराची गोष्ट अशी की, त्याने सुरुवातीला जेवढे अन्न शिजवले होते, तेवढेच अन्न अजूनही शिल्लक होते!
श्रीगुरु म्हणती तयासी । घेऊनि जावें अन्न त्वरितेसीं । घालावें जळांत जळचरांसी । तृप्त होती तेही जीव ॥७०॥	श्रीगुरु म्हणाले, "हे उरलेले अन्न आता नदीत नेऊन टाक, म्हणजे जलचर प्राणीही तृप्त होतील."
ऐसें तया दिवसीं विचारिती । सहस्त्र चारी झाली मिति । भूमीवरी झाली ख्याति । लोक म्हणती आश्चर्य ॥७१॥	त्या दिवशी तब्बल चार हजार लोक जेवले होते. या चमत्काराची बातमी सर्वत्र पसरली आणि लोक आश्चर्याने थक्क झाले.
इतुकें झालियावरी । श्रीगुरु त्या द्विजातें पाचारी । वर देती दरिद्र दुरी । पुत्रपौत्र होती तुज ॥७२॥	श्रीगुरूंनी भास्कर ब्राह्मणाला आशीर्वाद दिला, "तुझे दारिद्र्य दूर होईल आणि तुला पुत्र-पौत्रांचे सुख लाभेल."
समस्त जाहले तटस्थ । देखिलें अति कौतुक म्हणत । अन्न केलें होतें किंचित । चारी सहस्त्र केवीं जेविले ॥७३॥	सर्व लोक स्तब्ध झाले होते. ते विचार करत होते की, केवळ दोन-तीन माणसांचे अन्न चार हजार लोकांना कसे पुरले?
एक म्हणती श्रीगुरुकरणी । स्मरली असेल अन्नपूर्णी । अवतारपुरुष असे धणी । श्रीनृसिंहसरस्वती ॥७४॥	काही लोक म्हणू लागले, "साक्षात अन्नपूर्णा देवीच श्रीगुरूंच्या मदतीला आली असेल. श्रीनृसिंहसरस्वती हे साक्षात अवतार पुरुष आहेत."
एक म्हणती अपूर्व देखिलें । पूर्वीं कथानक होतें ऐकिलें । पांडवाघरीं दुर्वास गेले । ऋषीश्वरांसमवेत ॥७५॥	काहींनी पौराणिक दाखला दिला की, जसा श्रीकृष्णाने द्रौपदीच्या थाळीतील एका कणाने दुर्वास ऋषींच्या दहा हजार शिष्यांचे पोट भरले होते, तसाच चमत्कार आज घडला आहे.
सत्त्वभंग होईल म्हणोन । श्रीकृष्ण आला ठाकून । तेणें केलें अन्न पूर्ण । दुसरें आजि देखिलें ॥७६॥	"पांडवांचे सत्त्व राखण्यासाठी कृष्णाने जे केले, तेच आज श्रीगुरूंनी भास्कर ब्राह्मणासाठी केले."
नर दिसतो दंडधारी । सत्य त्रैमूर्ति-अवतारी । न कळे महिमा असे अपारी । म्हणती लोक अनेक ॥७७॥	"हे जरी मानवी रूपात दंडधारी संन्यासी दिसत असले, तरी ते प्रत्यक्ष दत्तप्रभू आहेत."
यातें नर जे म्हणती । ते जाती अधोगतीं । वर्णावया नाहीं मति । म्हणती हाचि परब्रह्म ॥७८॥	"जे यांना केवळ सामान्य माणूस समजतील, त्यांची अधोगती होईल. हे तर साक्षात परब्रह्म आहेत."
नव्हे हा जरी ईश्वर । केवीं केलें अन्नपूर । होतें तीन अडीच शेर । चारी सहस्त्र जेविले केवीं ॥७९॥	"ईश्वराशिवाय अडीच शेर अन्नातून चार हजार लोकांना तृप्त करणे कोणालाही शक्य नाही."
आणिक एक नवल झालें । आम्हीं समस्तीं देखिलें । प्रेतातें जीव आणिलें । शुष्क काष्‍ठासी पल्लव ॥८०॥	लोकांनी श्रीगुरूंच्या इतर चमत्कारांचीही आठवण काढली - जसे की मृताला जिवंत करणे आणि वाळलेल्या लाकडाला पालवी फुटवणे.
आणिक ऐका याची महिमा । कोणासी देऊं आतां साम्या । कुमसीं होता त्रिविक्रमा । त्यासी दाखविलें विश्वरुप ॥८१॥	कुमसी येथे त्रिविक्रम भारतींना त्यांनी आपले विश्वरूप दर्शन घडवले होते, याचीही चर्चा होऊ लागली.
ग्रामांत होती वांझ महिषी । क्षीर काढविलें आपुले भिक्षेसी । वेद म्हणविले पतितामुखेंसी । अभिमंत्रितां श्रीगुरुमूर्तीं ॥८२॥	वांझ म्हशीचे दूध काढणे आणि अडाणी माणसाकडून वेदांचे पठण करून घेणे, हे केवळ श्रीगुरुच करू शकतात.
आणिक जाहलें एक नवल । कुष्‍ठी आला विप्र केवळ । दर्शनमात्रें झाला निर्मळ । आम्हीं देखिलें दृष्‍टीनें ॥८३॥	महारोगी ब्राह्मण केवळ दर्शनाने कसा बरा झाला, हेही लोकांनी प्रत्यक्ष पाहिले होते.
विणकरी होता एक भक्त । त्यासी दाखविला श्रीपर्वत । काशीक्षेत्र क्षण न लागत । एका भक्तासी दाखविलें ॥८४॥	विणकर भक्ताला घरबसल्या श्रीशैल पर्वत दाखवला आणि क्षणात काशीचे दर्शन घडवले, हा त्यांचा महिमा अगाध आहे.
आणिक अपार चरित्रता । अमित असे हो सांगतां । क्षितीवरी समस्त दैवतें । तयांचें नव्हे सामर्थ्य ॥८५॥	"श्रीगुरूंची चरित्रे अफाट आहेत. पृथ्वीवरील इतर कोणत्याही दैवतामध्ये असे सामर्थ्य पाहण्यात आले नाही."
समस्त देवांतें आराधितां । आलास्यें होय मनकाम्यता । दर्शनमात्रें श्रीगुरुनाथा । सकळाभीष्टे होताति ॥८६॥	"इतर देवांच्या आराधनेला वेळ लागतो, पण श्रीगुरूंच्या केवळ दर्शनानेच सर्व इच्छा त्वरित पूर्ण होतात."
ऐसें म्हणती विप्रलोक । अपूर्व जाहलें कवतुक । ख्याति ऐकती समस्त देख । श्रीगुरुचें चरित्र ॥८७॥	सर्व लोक अशा प्रकारे श्रीगुरूंचा जयजयकार करत होते आणि त्यांचे चरित्र ऐकत होते.
सिद्ध म्हणे नामधारकासी । श्रीगुरुचरित्र ऐसें परियेसीं । याचि निमित्य बहुवसीं । शिष्य जाहले श्रीगुरुचे ॥८८॥	सिद्ध मुनी म्हणतात, "अशा चमत्कारांमुळेच श्रीगुरूंचे असंख्य शिष्य झाले आणि त्यांची कीर्ती सर्वदूर पसरली."
नाना राष्‍ट्रींचे भक्त येती । श्रीगुरुची सेवा करिती । अंतःकरणीं एकचित्तीं । भजणारांसी प्रसन्न ॥८९॥	विविध देशांतून भक्त येतात आणि जो मनापासून त्यांची सेवा करतो, त्याच्यावर श्रीगुरु सदैव प्रसन्न होतात.
गंगाधराचा नंदन । सरस्वती विनवी नमून । ऐका तुम्ही समस्त जन । भजा भजा हो श्रीगुरुसी ॥९०॥	सरस्वती गंगाधर शेवटी विनंती करतात की, "हे लोकांनो, तुम्ही सर्वांनी मनापासून श्रीगुरूंची भक्ती करा, तुमचा नक्कीच उद्धार होईल."
इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे अन्नपूर्तिकद्विजचतुः-सहस्त्रभोजनं नाम अष्‍टात्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥३८॥॥श्रीगुरुदेवदत्त ॥ ॥ ओंवीसंख्या ९० ॥ ॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

गुरुचरित्र अध्याय ऐकोणचाळीसावा 👈

👆श्री गुरुचरित्रातील ऐकोणचाळीसावा अध्याय वाचण्यासाठी क्लिक करा.